เบอร์ฉุกเฉินที่คนในบ้านควรจำให้ได้มีสี่สายหลัก คือ 1669 สำหรับเจ็บป่วยฉุกเฉินและอุบัติเหตุที่ต้องการรถพยาบาล, 191 สำหรับเหตุอาชญากรรมและเหตุที่ต้องมีตำรวจ, 199 สำหรับไฟไหม้และอุบัติภัย และสายด่วนสุขภาพซึ่งไม่ใช่สายเรียกรถแต่ช่วยในสถานการณ์เฉพาะ เช่น 1323 สายด่วนสุขภาพจิต และ 1413 สายด่วนเลิกเหล้า
คำตอบสั้นคือ สี่สายนี้ทำงานคนละหน้าที่และไม่แทนกัน 1669 ส่งทีมกู้ชีพและให้คำแนะนำปฐมพยาบาลทางสาย แต่ไม่รับแจ้งคนร้ายหรือไฟไหม้ 191 ส่งตำรวจแต่ไม่ได้รถพยาบาล 199 ส่งรถดับเพลิงและทีมกู้ภัยแต่ไม่ได้รักษาผู้ป่วย ส่วนสายด่วนสุขภาพเป็นสายให้คำปรึกษาที่ต้องเตรียมคำถามให้ดีเพราะปลายสายไม่เห็นเหตุการณ์ ตัวเลขทั้งหมดตรวจสอบกับเว็บหน่วยงานราชการล่าสุดเมื่อเดือนตุลาคม 2567 และควรตรวจซ้ำก่อนพิมพ์ใช้
สายฉุกเฉินหลักของไทยมีกี่สาย และต่างกันอย่างไร
ประเทศไทยแยกสายฉุกเฉินตามงาน ไม่ได้แยกตามความรุนแรง การเลือกผิดสายไม่ได้ทำให้เสียสิทธิ แต่ทำให้เสียเวลาหลายนาทีซึ่งมีค่าที่สุดในเหตุวิกฤต
1669 คือสายการแพทย์ฉุกเฉิน ภายใต้สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) รับแจ้งเจ็บป่วยหรือบาดเจ็บฉุกเฉิน ประสานศูนย์รับแจ้งเหตุจังหวัดเพื่อส่งรถจากโรงพยาบาล องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือมูลนิธิกู้ภัย และให้คำแนะนำปฐมพยาบาลทางสาย[1],[2] แต่ไม่รับแจ้งความและไม่ให้คำปรึกษาโรคเรื้อรัง
191 คือสายตำรวจ ใช้แจ้งเหตุด่วนเหตุร้ายทั่วประเทศ ในกรุงเทพฯ สายเข้าศูนย์รับแจ้งเหตุฉุกเฉินที่ทำงานตลอด 24 ชั่วโมงและประสานสถานีตำรวจในพื้นที่[3] เหมาะกับเหตุที่กำลังเกิด เช่น คนร้ายยังอยู่ในที่เกิดเหตุ รถชนแล้วหลบหนี หรือต้องมีบันทึกประจำวัน แต่ไม่มีรถพยาบาลและให้การรักษาไม่ได้
199 คือสายดับเพลิงและกู้ภัย ในกรุงเทพฯ ต่อเข้าศูนย์วิทยุของสำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยซึ่งรับแจ้งตลอด 24 ชั่วโมง[4] ใช้เมื่อมีไฟไหม้ คนติดในอาคาร ลิฟต์ค้าง หรือสัตว์เข้าบ้าน แต่ไม่ได้รักษาผู้ป่วย ในหลายจังหวัดต้องแจ้งเทศบาล อบต. หรือมูลนิธิกู้ภัยในพื้นที่โดยตรง
สายด่วนสุขภาพ เป็นกลุ่มที่คนมักลืม ทั้งที่บางเหตุไม่ต้องใช้รถพยาบาลแต่ต้องได้คนที่รู้เรื่องจริง ๆ มาคุย เช่น 1323 สายด่วนสุขภาพจิตของกรมสุขภาพจิต ให้คำปรึกษาฟรีตลอด 24 ชั่วโมง[5] และ 1413 สายด่วนเลิกเหล้าภายใต้ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย[6]
ถ้าไม่แน่ใจให้เริ่มที่ 1669 เมื่อมีคนเจ็บป่วย และเริ่มที่ 191 เมื่อมีภัยจากคน เพราะสองสายประสานกันได้
ตารางที่ 1: เบอร์ฉุกเฉินหลัก + ใช้เมื่อไร + ใครรับสาย
ตารางนี้เรียงตามลำดับที่ควรโทรเมื่อมีคนเจ็บป่วย ส่วนเหตุที่ไม่มีผู้ป่วยให้ข้ามไปสายที่ตรงงาน
| เบอร์ | หน่วยงาน | กรณีที่เหมาะ | ข้อจำกัด |
|---|---|---|---|
| 1669 | สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) และศูนย์รับแจ้งเหตุจังหวัด | เจ็บป่วยฉุกเฉิน อุบัติเหตุ หมดสติ หายใจลำบาก เจ็บอก มีเลือดออกมาก | ไม่รับแจ้งความ ไม่ให้คำปรึกษาโรคเรื้อรัง ไม่ส่งยา |
| 191 | สำนักงานตำรวจแห่งชาติ | อาชญากรรมที่กำลังเกิด อุบัติเหตุที่ต้องบันทึกประจำวัน คนหาย ทรัพย์สินเสียหาย | ไม่มีรถพยาบาล ไม่ให้การรักษา |
| 199 | สำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย และศูนย์ดับเพลิงพื้นที่ | ไฟไหม้ คนติดในอาคาร อาคารถล่ม ลิฟต์ค้าง สัตว์เข้าบ้าน | ไม่ได้รักษาผู้ป่วย ไม่ประสานรถพยาบาลแทน 1669 |
| 1323 | กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข | ภาวะเครียดรุนแรง ซึมเศร้า ความคิดทำร้ายตัวเอง ต้องการคนรับฟัง | ไม่ส่งรถพยาบาล หากมีอันตรายถึงชีวิตให้โทร 1669 ก่อน |
| 1413 | ศูนย์ปรึกษาเพื่อการเลิกสุราและการเสพติด จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย | ต้องการเลิกเหล้า อาการถอนสุรา ครอบครัวได้รับผลกระทบ | ไม่ใช่สายเหตุฉุกเฉิน ถ้าชักหรือหมดสติให้โทร 1669 |
| 1367 | ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี | สงสัยได้รับสารพิษ กินยาเกินขนาด ถูกสัตว์มีพิษกัด | ให้คำปรึกษาเรื่องสารพิษ ไม่ได้ส่งรถเอง |
| 1155 | กองบัญชาการตำรวจท่องเที่ยว | นักท่องเที่ยวถูกโกง ถูกทำร้าย หลงทาง สื่อสารภาษาไม่ได้ | ไม่ใช่สายการแพทย์ |
| 1300 | ศูนย์ช่วยเหลือสังคม กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ | เด็กถูกทำร้าย คนไร้ที่พึ่ง ผู้สูงอายุถูกทอดทิ้ง ความรุนแรงในครอบครัว | ไม่ใช่สายเหตุที่ต้องส่งรถพยาบาลทันที |
| 1784 | กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย | น้ำท่วม ดินถล่ม พายุ ภัยพิบัติที่ต้องอพยพ | ไม่ใช่สายการแพทย์ |
หมายเลขบางสายเคยเปลี่ยนหน่วยงานหรือขอบเขตบริการ และหมายเลขท้องถิ่นของเทศบาลหรือมูลนิธิกู้ภัยแต่ละพื้นที่ก็ไม่เหมือนกัน จึงควรเขียนวันที่กำกับไว้บนตารางและเช็กกับเว็บหน่วยงานปีละครั้ง
เมื่อโทร 1669: เขาจะถามอะไร และคุณต้องเตรียม 5 คำตอบ
การรับแจ้งเหตุของ 1669 ถามตามอาการนำ (chief complaint) แล้วจัดรหัสส่งรถตามความเร่งด่วน ประเทศมีข้อตกลงกลางชื่อ EMTP-CBDC ใช้เป็นมาตรฐานการถามและคัดแยก คำถามปลายสายจึงมีโครงสร้างแน่นอน[15] การเตรียมคำตอบล่วงหน้าจึงลดทั้งเวลาถามและเวลาส่งรถ
5 คำตอบที่ต้องพร้อม คือ
- ตำแหน่งที่เกิดเหตุ ระบุถนน ซอย เลขที่บ้าน ชื่ออาคาร ชั้น ห้อง และจุดสังเกตที่มองเห็นได้จากถนน เช่น ป้ายร้าน วัด ป้อมตำรวจ หรือเสาไฟฟ้าที่มีหมายเลข ถ้ามีพิกัดจากแอปแผนที่ให้อ่านตัวเลขพิกัดหรือ Plus Code ให้ปลายสาย
- อาการหรือสาเหตุ พูดสิ่งที่เห็นไม่ใช่วินิจฉัย เช่น “หายใจดัง เหงื่อออก พูดไม่เป็นคำ” ดีกว่า “สงสัยหัวใจวาย” และบอกว่าอุบัติเหตุเกิดจากอะไร เช่น รถจักรยานยนต์ชนเสา ไฟรั่ว ตกบันได
- จำนวนผู้บาดเจ็บ บอกเป็นตัวเลขและแยกให้ชัดว่ามีกี่คนที่ยังรู้สึกตัว เพราะจำนวนคนกำหนดจำนวนรถและทีมที่ต้องส่ง
- สภาพผู้ป่วย ตอบสองคำถามหลักให้ได้ก่อน คือ รู้สึกตัวหรือไม่ และหายใจปกติหรือไม่ ถ้าไม่หายใจ ปลายสายจะเริ่มสอนกดหน้าอกทันทีระหว่างรอรถ
- เบอร์ติดต่อกลับ ให้เบอร์ที่รับสายได้จริงและอยู่กับที่ ถ้าเป็นเบอร์ของคนอื่นที่อยู่ในเหตุให้บอกด้วยว่าคุณคือใครและอยู่ตรงไหนของเหตุ
ควรเปิดลำโพง พูดช้า ๆ และตอบสั้น ๆ ตามที่ถูกถาม อย่าเล่าประวัติยาวก่อนบอกตำแหน่ง เพราะทุกวินาทีคือวินาทีก่อนรถออก
พูดอย่างไรใน 60 วินาที: ลำดับที่ทำให้รถมาถึงเร็วขึ้น
ลำดับที่ดีคือลำดับที่ทำให้ปลายสายส่งรถได้เร็วที่สุด ไม่ใช่เล่าเรื่องได้ครบที่สุด ตารางนี้ใช้ได้ทั้งเหตุเจ็บป่วยและอุบัติเหตุ
| ลำดับ | พูดอะไร | ตัวอย่างประโยค |
|---|---|---|
| 1 | บอกประเภทเหตุ | “เจ็บป่วยฉุกเฉินที่บ้านครับ ผู้ชายหมดสติ” |
| 2 | ตำแหน่งและจุดสังเกต | “ซอยลาดพร้าว 71 บ้านเลขที่ 12 ตรงข้ามร้านสะดวกซื้อ ปากซอยมีป้ายวัด” |
| 3 | อาการที่เห็น | “หายใจเสียงดัง ไม่ตอบสนอง ตัวเย็น” |
| 4 | จำนวนผู้บาดเจ็บ | “มีคนเดียวครับ” |
| 5 | รู้สึกตัวและหายใจ | “ไม่รู้สึกตัว แต่ยังหายใจครับ” |
| 6 | เบอร์ติดต่อกลับและชื่อผู้แจ้ง | “ผมชื่อสมชาย เป็นลูกชาย เบอร์นี้ครับ” |
สิ่งที่ห้ามพูดใน 60 วินาทีแรกคือประวัติโรค ผลตรวจล่าสุด ชื่อยา และคำวินิจฉัยที่คุณเดาเอง ข้อมูลเหล่านี้มีประโยชน์แต่ต้องตอบเมื่อถูกถาม
อีกสองข้อที่คนพลาดบ่อยคือวางสายก่อนเจ้าหน้าที่บอก และปิดมือถือไปทำอย่างอื่น ปลายสายอาจต้องถามเพิ่มหรือสอนปฐมพยาบาล ถ้าสายหลุดให้โทรกลับและบอกว่าแจ้งเหตุไปแล้วพร้อมตำแหน่งเดิม
ตารางที่ 2: เบอร์เฉพาะทางที่คนมักไม่รู้ว่ามี
เบอร์กลุ่มนี้ไม่ได้แทน 1669 แต่ช่วยเมื่อ 1669 ไม่ใช่คำตอบแรก เช่น กินสารพิษโดยยังรู้สึกตัว หรือคนในบ้านคิดทำร้ายตัวเอง
| เบอร์ | หน่วยงาน | ใช้เมื่อไร | ข้อจำกัด |
|---|---|---|---|
| 1367 | ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี | สงสัยกินยาผิดขนาด สารเคมีบ้าน ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด เห็ดพิษ งูกัด | ให้คำปรึกษาตลอด 24 ชั่วโมง และรับเรื่องพิษในเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี 37,076 รายใน 10 ปี แต่ไม่ได้ออกไปรับผู้ป่วย[7],[19] |
| 1323 | กรมสุขภาพจิต | วิตกกังวลรุนแรง นอนไม่หลับเรื้อรัง ความคิดฆ่าตัวตาย ต้องการคำปรึกษาเรื่องยาใจ | ถ้าอยู่ระหว่างทำร้ายตัวเองให้โทร 1669 ก่อน[5] |
| 1413 | สายด่วนเลิกเหล้า | ต้องการหยุดดื่ม อาการถอนสุรา ญาติต้องการวิธีพูดคุย | เป็นสายให้คำปรึกษา ไม่ใช่หน่วยกู้ชีพ[6] |
| 1300 | ศูนย์ช่วยเหลือสังคม | เด็กถูกทารุณกรรม ผู้สูงอายุถูกทอดทิ้ง ความรุนแรงในครอบครัว คนไร้ที่พึ่ง | ประสานหน่วยในพื้นที่ ไม่ได้ส่งรถพยาบาลทุกกรณี[9] |
| 1155 | ตำรวจท่องเที่ยว | นักท่องเที่ยวถูกเอาเปรียบ ถูกทำร้าย สื่อสารภาษาไทยไม่ได้ | ให้บริการตลอด 24 ชั่วโมงหลายภาษา แต่ไม่ใช่การแพทย์[8] |
| 1784 | กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย | น้ำท่วมฉับพลัน ดินถล่ม พายุ ต้องอพยพ | เป็นสายประสานภัยพิบัติ ไม่ใช่สายการแพทย์[10] |
ในกรุงเทพฯ สาย 1669 ส่งต่อไปยังศูนย์เอราวัณซึ่งทำงานร่วมกับโรงพยาบาลและมูลนิธิกู้ภัยในพื้นที่[2] ส่วนต่างจังหวัดสายจะเข้าศูนย์รับแจ้งเหตุและสั่งการของจังหวัดนั้น
อุบัติเหตุ vs เจ็บป่วย: เรียกรถหรือขับเอง
เกณฑ์ง่ายที่สุดคือ ถ้าขับเองได้ปลอดภัยยังไม่จำเป็นต้องเรียกรถ และถ้าคำถามนี้ทำให้ลังเล ให้เรียกรถ เพราะความลังเลมักมาจากอาการที่ยังประเมินไม่ได้
สัญญาณที่ควรเรียกรถทันที ได้แก่ หมดสติหรือปลุกไม่ตื่น หายใจลำบากหรือหายใจเสียงดัง เจ็บแน่นหน้าอกนานกว่าสองสามนาทีหรือเจ็บร้าวไปแขนและกราม พูดไม่ชัด ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงข้างเดียว ชัก เลือดออกมากจนชุ่มผ้า ปวดท้องรุนแรงเฉียบพลัน ตกจากที่สูง ถูกของหนักทับ และอุบัติเหตุที่มีผู้บาดเจ็บหลายคน
เหตุผลที่ขับเองเสี่ยงมีข้อมูลรองรับ งานศึกษาในกรุงเทพฯ 5,433 รายพบว่าเวลาตอบสนองเพิ่มทุก 1 นาทีลดโอกาสรอดถึงโรงพยาบาลร้อยละ 4 และการมาถึงภายใน 8 นาทีเพิ่มโอกาสรอดราว 1.8 ถึง 2 เท่า[13] ขณะที่ผู้ป่วยสมองขาดเลือดไทยใช้เวลาเฉลี่ยราว 253 นาทีก่อนถึงโรงพยาบาล ใกล้ขอบบนของหน้าต่างรักษา 4.5 ชั่วโมง[17] แนวทางสมองขาดเลือดจึงระบุให้เรียก EMS แทนการขับเอง[20]
ผู้ที่เจ็บแน่นหน้าอกหรือเวียนหัวอาจเป็นลมขณะขับ และรถส่วนตัวไม่มีสิทธิจราจรพิเศษเหมือนรถพยาบาล อาการเจ็บอกเรื้อรังที่คงที่ไปเองตามนัดได้ แต่ถ้าอาการใหม่หรือรุนแรงขึ้นต้องรีบถึงโรงพยาบาลเพื่อเปิดหลอดเลือดที่ตีบ[21]
พระราชบัญญัติการแพทย์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2551 จัดตั้ง สพฉ. กำหนดมาตรฐานการปฏิบัติการฉุกเฉินและบทบาทของผู้ปฏิบัติการและผู้แจ้งเหตุ[12] ขณะที่ค่าใช้จ่ายของผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤตอยู่ภายใต้ UCEP ซึ่งให้รักษาได้ทุกโรงพยาบาลโดยไม่ต้องสำรองจ่ายใน 72 ชั่วโมงแรกตามเกณฑ์[11]
ระหว่างรอรถ: สิ่งที่ทำได้และห้ามทำ
คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): หัวข้อนี้เป็นข้อมูลปฐมพยาบาลเบื้องต้นสำหรับฆราวาส ไม่ใช่คู่มือการรักษา หากผู้ป่วยไม่หายใจ ให้โทร 1669 และทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ทางสายทันที อย่าฝึกกดหน้าอกกับคนที่ยังหายใจอยู่ และอย่าให้อาหารหรือน้ำกับผู้ที่ซึมหรือหมดสติ เพราะอาจสำลักเข้าปอด
เริ่มจากความปลอดภัยของคนช่วย ปิดสวิตช์ไฟก่อนแตะผู้ป่วยที่อาจถูกไฟดูด ใส่ถุงมือหรือใช้ผ้ากั้นเมื่อมีเลือด และระวังรถสัญจรก่อนช่วยกลางถนน
จากนั้นประเมินสองอย่าง คือรู้สึกตัวหรือไม่ และหายใจปกติหรือไม่ เรียกชื่อและเขย่าไหล่เบา ๆ ถ้าไม่ตอบสนองให้ฟังลมหายใจและดูหน้าอกขึ้นลงไม่เกิน 10 วินาที ถ้าหายใจปกติแต่ไม่รู้สึกตัวให้จัดท่านอนตะแคงกึ่งคว่ำ (recovery position) เพื่อให้น้ำลายไหลออกและไม่ปิดทางเดินหายใจ
ถ้าไม่หายใจหรือหายใจแบบเฮือกเป็นครั้งคราว ให้เริ่มกดหน้าอกทันที แนวทางของสมาคมโรคหัวใจสหรัฐอเมริกากำหนดอัตรากด 100 ถึง 120 ครั้งต่อนาที ลึกอย่างน้อย 5 เซนติเมตรแต่ไม่เกิน 6 เซนติเมตร ปล่อยหน้าอกคืนตัวเต็มที่ และพักให้น้อยที่สุด[18] ถ้ามีเครื่องกระตุกหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติ (AED) ให้เปิดและทำตามเสียงสั่งทันที
ในการศึกษาผู้ป่วยหัวใจหยุดเต้นนอกโรงพยาบาลของไทย การกดหน้าอกโดยผู้พบเห็นอยู่ที่ร้อยละ 23.7 ถึง 47.2 ตามพื้นที่ และญาติเป็นผู้กดบ่อยที่สุด[14] นี่คือเหตุผลที่การสอนคนในบ้านให้กดเป็นมีค่ามากกว่าการรอทีมเพียงอย่างเดียว
สิ่งที่ห้ามทำคือให้น้ำ อาหาร หรือยาทางปากกับคนที่ซึมหรือหมดสติ ดันกระดูกที่โผล่กลับเข้าไป และเคลื่อนย้ายผู้ที่ตกจากที่สูงหรือถูกชนแล้วสงสัยกระดูกสันหลังหรือคอหัก เว้นมีอันตรายเช่นไฟไหม้
สิ่งที่ควรทำคือปลดล็อกประตู เปิดไฟหน้าบ้าน เก็บกล่องยาและบัตรประชาชนไว้ใกล้มือ และส่งคนไปโบกรถที่ปากซอยหากที่เกิดเหตุหาได้ยาก
เด็ก ผู้สูงอายุ และหญิงตั้งครรภ์: ข้อมูลเพิ่มที่ต้องบอก
สามกลุ่มนี้ต้องการข้อมูลที่เปลี่ยนการตัดสินใจของทีม
เด็ก บอกอายุเป็นปีหรือเดือนและน้ำหนักตัวโดยประมาณ เพราะขนาดตัวกำหนดการคัดแยก อุปกรณ์ และปริมาณยา บอกด้วยว่ากินอะไรเข้าไป ซึมลงหรือไม่ และร้องไห้ต่อเนื่องหรือเงียบผิดปกติ
ผู้สูงอายุ บอกโรคประจำตัว ยาที่กินโดยเฉพาะยาเจือจางเลือด และวันที่เริ่มมีอาการ เพราะผู้สูงอายุมักมาด้วยการซึมหรือเดินเซมากกว่าไข้ บอกด้วยว่าอยู่คนเดียวหรือไม่
หญิงตั้งครรภ์ บอกอายุครรภ์เป็นสัปดาห์ จำนวนครั้งที่เคยตั้งครรภ์และคลอด และอาการผิดปกติ เช่น เลือดออก ปวดท้องเป็นระยะ น้ำเดิน หรือความดันสูง ข้อมูลนี้ทำให้ทีมเลือกโรงพยาบาลที่มีห้องคลอดและวิสัญญีพร้อม
ในทุกกลุ่มให้บอกยาที่แพ้และผู้ดูแลหลักเพื่อให้โรงพยาบาลติดต่อกลับได้
ต่างจังหวัดและพื้นที่ห่างไกล: เมื่อ 1669 ใช้เวลา
ในพื้นที่ห่างไกล รถอาจมาจากโรงพยาบาลอำเภอหรือศูนย์กู้ภัยที่อยู่ห่างหลายสิบกิโลเมตร และสัญญาณอาจขาดช่วง
ทางเลือกเมื่อ 1669 ใช้เวลานาน คือโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ที่มีรถส่งต่อ อบต. หรือเทศบาลที่มีหน่วยกู้ชีพ-กู้ภัย กำนันและผู้ใหญ่บ้านที่รู้เส้นทาง และมูลนิธิกู้ภัยที่มีทีมประจำพื้นที่
สิ่งที่ต้องทำคู่กันคือแจ้งโรงพยาบาลปลายทางล่วงหน้าว่ามีผู้ป่วยกำลังมา พร้อมอาการและเวลาที่คาดว่าจะถึง เพื่อให้ห้องฉุกเฉินเตรียมทีมไว้ก่อน สำคัญมากในกรณีสมองหรือหัวใจขาดเลือดซึ่งมีเวลาจำกัด นอกจากนี้ การศึกษาผู้บาดเจ็บหลายประเทศรวมไทยพบว่าเวลาตอบสนองที่ยาวขึ้นสัมพันธ์กับอัตราตายในโรงพยาบาลที่สูงขึ้น[16]
การเตรียมพิกัดช่วยได้จริงเมื่อบ้านเลขไม่ชัด ให้บันทึกพิกัดบ้านไว้ในมือถือและจดแปะไว้ในบ้าน แผนที่ที่โหลดไว้ล่วงหน้าจะยังบอกพิกัดได้เมื่ออินเทอร์เน็ตล่ม และควรรู้ชื่อวัด โรงเรียน หรือตลาดซึ่งทีมกู้ภัยท้องถิ่นใช้นำทางมากกว่าพิกัด
ต่างประเทศ/นักท่องเที่ยว: สายที่ควรมีติดตัว
นักท่องเที่ยวเสี่ยงเพิ่มสองอย่างคือสื่อสารไม่ได้และไม่รู้จะไปโรงพยาบาลไหน สายที่ควรมีคือ 1155 ตำรวจท่องเที่ยว ซึ่งให้บริการตลอด 24 ชั่วโมงหลายภาษา[8] ใช้เมื่อถูกโกง ถูกทำร้าย หรือกระเป๋าหาย ส่วนเหตุเจ็บป่วยยังใช้ 1669
ก่อนเดินทางควรบันทึกเบอร์สถานทูต เบอร์ประกันการเดินทาง และเบอร์ญาติ พร้อมชื่อที่อยู่โรงแรมเป็นภาษาไทยติดกระเป๋าไว้ เพราะทีมกู้ชีพอ่านชื่อภาษาอังกฤษอาจไม่แน่ใจ
ถ้าไม่คุ้นทาง ให้ถ่ายรูปป้ายถนนหรือหน้าร้านไว้ และแจ้งญาติทันทีที่ปลอดภัย
เตรียมไว้ก่อนเกิดเหตุ: 5 อย่างที่ทำได้วันนี้
- บันทึกเบอร์ในมือถือและติดตู้เย็น บันทึก 1669, 191, 199 และเบอร์โรงพยาบาลใกล้บ้านในรายชื่อโปรด พร้อมพิมพ์การ์ดใหญ่แปะตู้เย็นและในรถ เพราะในเหตุจริงคนมักลืมรหัสปลดล็อกมือถือ
- ทำบัตรข้อมูลสุขภาพ เขียนโรคประจำตัว ยาที่กินทุกวัน ยาที่แพ้ และเบอร์ญาติ ใส่กระเป๋าเงินหรือบันทึกในมือถือแบบเปิดได้โดยไม่ต้องปลดล็อก ข้อมูลนี้มีค่ามากเมื่อผู้ป่วยพูดไม่ได้
- จดที่อยู่และพิกัดบ้าน เขียนเส้นทางจากถนนใหญ่ถึงบ้านพร้อมจุดสังเกต และบันทึกพิกัดในมือถือ ถ้าอยู่อาคารให้จดชั้นและห้องให้ชัด
- สอนเด็กให้รู้จักเบอร์ สอนว่าเมื่อผู้ใหญ่หมดสติหรือหายใจไม่ออกให้โทร 1669 บอกชื่อตัวเอง ที่อยู่ และอะไรเกิดขึ้น และสอนว่าห้ามโทรเล่นเพราะอาจทำให้สายจริงไม่ว่าง
- ตรวจสัญญาณและเส้นทาง รู้ว่าสัญญาณเครือข่ายใดแรง ทางไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดและโรงพยาบาลที่รับสมองหรือหัวใจขาดเลือดได้ และทีมกู้ภัยใดดูแลหมู่บ้าน
ทั้งห้าข้อทำซ้ำได้ทุกปีเมื่อหมายเลขหรือที่อยู่เปลี่ยน และควรซ้อมพูดหนึ่งครั้งเพื่อให้วันจริงพูดได้เป็นลำดับ
คำถามที่พบบ่อย
เบอร์เรียกรถพยาบาลคือเบอร์อะไร
ในประเทศไทยใช้ 1669 สายการแพทย์ฉุกเฉินของสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ ใช้ได้ทั่วประเทศตลอด 24 ชั่วโมง[1],[2] ส่วน 191 เป็นสายตำรวจและ 199 เป็นสายดับเพลิง ไม่ใช่สายรถพยาบาล
1669 กับ 191 ต่างกันอย่างไร
1669 ส่งทีมกู้ชีพและให้คำแนะนำปฐมพยาบาลทางสาย[1] ส่วน 191 ส่งตำรวจและบันทึกเหตุ[3] ถ้ามีทั้งคนเจ็บและคนร้ายให้โทร 1669 ก่อนเพราะเรื่องชีวิตมาก่อน
โทรฉุกเฉินต้องเสียเงินไหม
การโทร 1669 ไม่มีค่าใช้จ่าย และผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤตได้สิทธิ UCEP ให้รักษาได้ทุกโรงพยาบาลโดยไม่ต้องสำรองจ่ายใน 72 ชั่วโมงแรกตามเกณฑ์[11] ค่าบริการนอกเกณฑ์อาจมีได้ ควรสอบถามสิทธิของตัวเอง
พูดอะไรก่อนเมื่อโทรแจ้งเหตุ
พูดประเภทเหตุก่อนหนึ่งประโยค เช่น “เจ็บป่วยฉุกเฉิน ผู้ชายหมดสติ” แล้วบอกตำแหน่งกับจุดสังเกตทันที[15] อย่าเริ่มจากประวัติโรคหรือชื่อยา
ไม่รู้พิกัด บอกที่เกิดอย่างไร
บอกถนน ซอย บ้านเลขที่ อาคาร ชั้น ห้อง และจุดสังเกตที่เห็นจากถนน เช่น วัด ป้ายร้าน หมายเลขเสาไฟฟ้า หรือพิกัดจากแอปแผนที่[15] ถ้าทำได้ให้คนออกไปโบกรถที่ปากทาง
เรียกรถพยาบาลมีค่าใช้จ่ายไหม
ค่าเรียกรถขึ้นกับสิทธิและเกณฑ์ ผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤตอยู่ภายใต้ UCEP ที่ครอบคลุม 72 ชั่วโมงแรกโดยไม่ต้องสำรองจ่าย[11] กรณีไม่เข้าเกณฑ์อาจต้องจ่ายบางส่วน อย่าปฏิเสธการรักษาก่อนตรวจสอบสิทธิ
เจ็บเล็กน้อยควรเรียกรถไหม
ไม่จำเป็นหากขับเองได้ปลอดภัย แต่อาการเจ็บแน่นหน้าอก หายใจลำบาก หมดสติ พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรงข้างเดียว หรือเลือดออกมากต้องเรียกรถทันที[20],[21]
ต่างจังหวัดมีเบอร์เดียวกับในเมืองไหม
เบอร์หลักใช้เหมือนกันทั่วประเทศ คือ 1669, 191 และ 199[1],[3],[4] แต่เบอร์โรงพยาบาลและหน่วยกู้ภัยท้องถิ่นแต่ละพื้นที่ต่างกัน ควรจดเพิ่มไว้ด้วย
สรุป
เบอร์ฉุกเฉินของไทยแยกตามงาน ไม่ใช่ตามความรุนแรง 1669 สำหรับคนเจ็บ 191 สำหรับเหตุอาชญากรรม 199 สำหรับไฟและกู้ภัย ส่วน 1323 กับ 1413 เป็นสายให้คำปรึกษา รู้ว่าสายไหนทำอะไรไม่ได้ช่วยให้เลือกถูกในสิบวินาทีแรก
การโทร 1669 จะได้ผลเร็วที่สุดเมื่อบอกตำแหน่ง อาการ จำนวนคน สภาพการหายใจ และเบอร์ติดต่อกลับตามลำดับ ระหว่างรอรถให้ประเมินการหายใจ จัดท่า และกดหน้าอกเมื่อจำเป็น แต่ห้ามให้น้ำหรืออาหารและห้ามเคลื่อนย้ายผู้ที่สงสัยกระดูกสันหลังบาดเจ็บ
การเตรียมล่วงหน้าคือส่วนที่ได้ผลที่สุด ทั้งตารางเบอร์ติดบ้าน บัตรข้อมูลสุขภาพ และการสอนเด็ก ตัวเลขทั้งหมดควรตรวจซ้ำกับเว็บหน่วยงานก่อนพิมพ์ใช้
แหล่งอ้างอิง
- . สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.). บริการการแพทย์ฉุกเฉิน 1669. https://www.niems.go.th/ (สืบค้น 24 ตุลาคม 2569). (ตัดออก)
- . ศูนย์บริการการแพทย์ฉุกเฉินกรุงเทพมหานคร (ศูนย์เอราวัณ). เจ็บป่วยฉุกเฉินโทร 1669 ให้บริการตลอด 24 ชั่วโมง. https://www.bangkokems.bangkok.go.th/home/ (สืบค้น 2 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . ศูนย์รับแจ้งเหตุฉุกเฉิน 191 สำนักงานตำรวจแห่งชาติ. 191 ที่พึ่งแรกของประชาชน. https://191.go.th/th (สืบค้น 24 ตุลาคม 2569). ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . สำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กรุงเทพมหานคร. เบอร์ติดต่อสถานีดับเพลิงในพื้นที่ กทม. และสายด่วน 199. http://devweb.dtcgps.com/bangkokfire199/phone-number (สืบ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. สายด่วนสุขภาพจิต 1323. https://dmh.go.th/ (สืบค้น 24 ตุลาคม 2569). ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . ศูนย์ปรึกษาเพื่อการเลิกสุราและการเสพติด (1413 สายด่วนเลิกเหล้า) ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. เกี่ยวกับเรา. https://www.1413.in.th/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี. ช่องทางติดต่อและสายด่วน 1367 (ตลอด 24 ชั่วโมง). https://www.rama.mahidol.ac.th/poisoncenter/th/contact ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . กองบัญชาการตำรวจท่องเที่ยว. สายด่วน 1155 บริการตลอด 24 ชั่วโมง. https://www.touristpolice.go.th/main (สืบค้น 24 ตุลาคม 2569). ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . ศูนย์ช่วยเหลือสังคม 1300 กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. https://1300thailand.m-society.go.th/ (สืบค้น 24 ตุลาคม 2569). ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย กระทรวงมหาดไทย. สายด่วนนิรภัย 1784. https://www.disaster.go.th/ (สืบค้น 24 ตุลาคม 2569). ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.). UCEP สิทธิรักษาเจ็บป่วยฉุกเฉินวิกฤต ไม่เสียค่าใช้จ่าย. https://www.nhso.go.th/th/communicate-th/thnewsforperson/ucep ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . พระราชบัญญัติการแพทย์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2551. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 125 ตอนที่ 44 ก. https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2551/A/044/1.PDF (สืบค้น 24 ตุลาคม 2 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Damdin S, Trakulsrichai S, Yuksen C, Sricharoen P, Suttapanit K, Tienpratarn W, et al. Effects of Emergency Medical Service Response Time on Survival Rate of ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- -Year Retrospective Study. Arch Acad Emerg Med. 2025;13:e36. doi:10.22037/aaemj.v13i1.2596. PMID: 40352099. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Piankusol C, Charoenboon N, Isaradech N, Wittayachamnankul B, Riyapan S, Supasaovapak J, et al. Regional disparities and temporal trends in pre-hospital manag ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- -2023). Resusc Plus. 2026;28:101226. doi:10.1016/j.resplu.2026.101226. PMID: 41630934. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Rojsaengroeng R, Sri-On J, Huabbangyang T, Thepmanee D, Buaprasert P, Chansomboon P. Leadership-Driven Development of a National Emergency Medical Dispatch an ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;18:581816. doi:10.2147/JHL.S581816. PMID: 41884679. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Usawasuraiin P, Angkurawaranon C, Tangsuwanaruk T, Aramrat C, Meelarp N, Wiwatkunupakarn N, et al. Association between prehospital time and trauma outcomes: A ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;106:115-123. doi:10.1016/j.ajem.2026.05.013. PMID: 42114384. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Sianghwong H, Thedthong W, Jullamate P, Toonsiri C, Worapornpong W. Factors Associated With Prehospital Delay Among Older Adults Surviving Ischemic Stroke: A ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;16(8):e71717. doi:10.1002/brb3.71717. PMID: 42625133. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Del Rios M, Bartos JA, Panchal AR, Atkins DL, Cabañas JG, Cao D, et al. Part 1: Executive Summary: 2025 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmon ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;152(16 Suppl 2):S284-S312. doi:10.1161/CIR.0000000000001372. PMID: 41122893. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Tongpoo A, Sanprasert K, Ariyaviraplorn N, Tansuwannarat P, Trakulsrichai S. Acute poisoning in young children: a 10-year analysis from Ramathibodi Poison Cen ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- :1-8. doi:10.1080/15563650.2026.2691834. PMID: 42490079. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Powers WJ, Rabinstein AA, Ackerson T, Adeoye OM, Bambakidis NC, Becker K, et al. Guidelines for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke: 2 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- Update to the 2018 Guidelines for the Early Management of Acute Ischemic Stroke. Stroke. 2019;50(12):e344-e418. doi:10.1161/STR.0000000000000211. PMID: 31662037 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Byrne RA, Rossello X, Coughlan JJ, Barbato E, Berry C, Chieffo A, et al. 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. Eur Heart J. 2023 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- 38):3720-3826. doi:10.1093/eurheartj/ehad191. PMID: 37622654. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed