ทองแดง (copper, Cu) เป็นแร่ธาตุที่ร่างกายมีอยู่ทั้งตัวเพียง 50–120 มิลลิกรัม และต้องการจากอาหารวันละไม่ถึง 2 มิลลิกรัม แต่ขาดไม่ได้เพราะเป็นส่วนประกอบของเอนไซม์กว่าสิบตัว[1] เรื่องนี้จึงไม่เกี่ยวกับทองแดงในสายไฟหรือเครื่องประดับ
ภาวะขาดทองแดงไม่ใช่เรื่องหายากอย่างที่ตำรารุ่นเก่าบอก พบมากขึ้นหลังผ่าตัดลดน้ำหนัก การได้สังกะสีขนาดสูง และโรคที่ทำให้ดูดซึมผิดปกติ[2][3] อาการเด่นคือโลหิตจางร่วมกับเม็ดเลือดขาวต่ำและเดินเซ ซึ่งแพทย์มักนึกถึงวิตามินบี 12 ก่อน ขณะที่อีกด้านหนึ่ง โรควิลสันทำให้ทองแดงสะสมจนตับและสมองเสียหาย
ทองแดง คืออะไร และร่างกายนำไปใช้ทำอะไร
ทองแดงเป็นโคแฟกเตอร์ของเอนไซม์กลุ่มคิวโปรเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องเกือบทุกระบบ ได้แก่ cytochrome c oxidase ในไมโตคอนเดรียซึ่งผลิตพลังงาน ซูเปอร์ออกไซด์ดิสมิวเทส ไลซิลออกซิเดสที่เชื่อมคอลลาเจนและอีลาสติน ไทโรซิเนสที่สร้างเมลานิน และโดพามีนเบต้าไฮดรอกซิเลสที่สร้างนอร์เอพิเนฟริน[4][1]
เซอรูลอพลาสมิน (ceruloplasmin) พาทองแดงกว่า 90% ในพลาสมาไปยังเนื้อเยื่อ[5][1] งานรีวิวระบุว่ามนุษย์มีโปรตีนที่ต้องใช้ทองแดงราวสิบสองตัว และการทำงานลดลงของเอนไซม์กลุ่มนี้อธิบายอาการหลายระบบของการขาดได้[3] ประมาณสองในสามของทองแดงทั้งร่างกายอยู่ในกระดูกและกล้ามเนื้อ[1]
ทองแดงในร่างกาย: ดูดซึมที่ลำไส้ ควบคุมที่ตับ
ทองแดงจากอาหารถูกดูดซึมที่ลำไส้เล็กส่วนต้นผ่านตัวขนส่ง CTR1 (SLC31A1)[6] แล้วถูกส่งออกด้าน basal ผ่าน ATP7A เข้าหลอดเลือดดำพอร์ทัลไปยังตับ[4] ตับคือศูนย์ควบคุมสมดุล จะฝังทองแดงเข้าในเซอรูลอพลาสมินแล้วหลั่งออกสู่เลือด หรือขับส่วนเกินทางน้ำดีผ่าน ATP7B[5][7] การขับทางปัสสาวะมีไม่ถึง 0.1 มิลลิกรัมต่อวัน[7]
การดูดซึมไม่ได้เป็นอัตราคงที่ แต่แปรผกผันกับปริมาณที่กิน งานทดลองด้วยไอโซโทปเสถียรในชายหนุ่มพบว่าเมื่อกินทองแดง 0.8, 1.7 และ 7.5 มิลลิกรัมต่อวัน ร่างกายดูดซึมได้ราว 56%, 36% และ 12% ตามลำดับ[8] กลไกนี้ทำให้ทั้งการขาดและการเกินจากอาหารปกติเกิดขึ้นได้ยาก
ปัญหาคือยังไม่มีตัวชี้วัดที่แม่นยำ จึงวัดทองแดงและเซอรูลอพลาสมินในซีรัม (ปกติ 10–25 ไมโครโมลต่อลิตร และ 180–400 มิลลิกรัมต่อลิตร) แต่ค่าทั้งคู่สูงขึ้นได้จากการตั้งครรภ์ การติดเชื้อ และการอักเสบ โดยไม่เกี่ยวกับปริมาณทองแดงในร่างกาย[1]
ปริมาณที่แนะนำต่อวัน: ทำไมไทยกับสหรัฐต่างกันเกือบสองเท่า
สหรัฐกำหนด RDA ของทองแดงที่ 0.9 มิลลิกรัมสำหรับผู้ใหญ่ 1.0 มิลลิกรัมสำหรับหญิงตั้งครรภ์ และ 1.3 มิลลิกรัมสำหรับหญิงให้นมบุตร ส่วนทารกใช้ค่า Adequate Intake 0.2 และ 0.22 มิลลิกรัม[1] ตัวเลขชุดนี้เป็นที่มาของวลีที่ว่าคนทั่วไปต้องการทองแดงราว 0.9–1.3 มิลลิกรัมต่อวัน
ไทยใช้ตัวเลขต่างออกไป ตาราง DRI พ.ศ. 2563 กำหนดให้ผู้ใหญ่ชาย 1.6 หญิง 1.3 หญิงตั้งครรภ์ 1.5 และหญิงให้นมบุตรราว 1.9 มิลลิกรัม โดยอ้างอิงแนวทางของ EFSA แล้วปรับตามน้ำหนักมาตรฐานคนไทย[7][9] เพดานสูงสุดที่รับได้ต่อวันของไทยคือ 5 มิลลิกรัม ขณะที่สหรัฐกำหนด 10 มิลลิกรัม[7][1]
ความต่างนี้ไม่ได้แปลว่าฝ่ายใดผิด สหรัฐใช้ข้อมูลทดลองแบบ depletion-repletion และสมดุลทองแดง ส่วน EFSA ใช้ปริมาณที่ประชากรยุโรปบริโภคจริงและสมมติว่าดูดซึมได้ 50%[9][8] ค่า 0.9 มิลลิกรัมจึงไม่ใช่ขีดล่างของความพอดี แต่เป็นปริมาณที่ป้องกันภาวะขาดในคนเกือบทั้งหมด[1] เมื่อสร้างแบบจำลองขนาดยาและการตอบสนอง ได้ค่าที่เหมาะสมราว 2.6 มิลลิกรัมต่อวัน ซึ่งสูงกว่า RDA แต่ต่ำกว่า UL[10][1]
| กลุ่ม | AI ไทย DRI 2563 | RDA สหรัฐ | UL ไทย | UL สหรัฐ |
|---|---|---|---|---|
| ชาย 19 ปีขึ้นไป | 1.6 มก. | 0.9 มก. | 5 มก. | 10 มก. |
| หญิง 19 ปีขึ้นไป | 1.3 มก. | 0.9 มก. | 5 มก. | 10 มก. |
| หญิงตั้งครรภ์ | 1.5 มก. | 1.0 มก. | 5 มก. | 10 มก. |
| หญิงให้นมบุตร | 1.9 มก. | 1.3 มก. | 5 มก. | 10 มก. |
เซอรูลอพลาสมิน: จุดที่ทองแดงกับเหล็กมาบรรจบกัน
เซอรูลอพลาสมินและเฮเฟสติน (hephaestin) เป็นเฟอร็อกซิเดสที่เปลี่ยนเหล็กจาก Fe2+ เป็น Fe3+ ก่อนทรานสเฟอร์รินจะรับไปใช้ หากขาดทองแดง เอนไซม์ทั้งสองทำงานไม่เต็มที่ เหล็กจะสะสมในตับ ม้าม และลำไส้ แต่ขนออกมาสร้างฮีโมโกลบินไม่ได้[11] ผลคือโลหิตจางชนิดเม็ดเลือดเล็กสีจางที่มีค่า ferritin ปกติหรือสูง ซึ่งตรงข้ามกับภาวะขาดเหล็กทั่วไป[12]
ภาวะนี้มักมาพร้อมนิวโทรฟิลต่ำ และบางรายถูกเข้าใจผิดว่าเป็นโรคไขกระดูก[12][13] หลักการแยกคือดู ferritin กับความอิ่มตัวของทรานสเฟอร์รินร่วมกัน ถ้า ferritin ไม่ต่ำแต่ยังโลหิตจางและไม่ตอบสนองต่อธาตุเหล็ก ให้สงสัยภาวะขาดทองแดงและวัดทองแดงในซีรัมคู่กับเซอรูลอพลาสมิน[2] อีกด้านหนึ่ง เหล็กขนาดสูงก็รบกวนการดูดซึมทองแดง ทั้งในสัตว์และในคน[14]
ทองแดงกับสมองและระบบประสาท
สมองพึ่งทองแดงมาก เอนไซม์ที่ต้องใช้ทองแดง ได้แก่ cytochrome c oxidase ที่ผลิตพลังงานในเซลล์ประสาท โดพามีนเบต้าไฮดรอกซิเลสที่สร้างนอร์เอพิเนฟริน ซูเปอร์ออกไซด์ดิสมิวเทสที่กันความเครียดออกซิเดชัน และ peptidylglycine alpha-amidating monooxygenase ที่ปรับแต่งนิวโรเปปไทด์ ล้วนต้องใช้ทองแดง[15] ทองแดงยังเกี่ยวกับการสร้างไมอีลินซึ่งกำหนดความเร็วในการนำสัญญาณ
โรคเมงเคส (Menkes disease) เกิดจากความผิดปกติของยีน ATP7A ทองแดงจึงออกจากเซลล์ไม่ได้ ผู้ป่วยมีทองแดงต่ำในตับและสมองแต่สูงในเซลล์ลำไส้ เด็กพัฒนาการช้า ชัก ผมแข็งและขดเป็นเกลียว และส่วนใหญ่เสียชีวิตในขวบปีแรกหากไม่รักษา[16][7] ความชุกอยู่ราว 1 ใน 300,000 ของทารกแรกเกิด[7]
ในผู้ใหญ่ ภาพที่พบคือ myeloneuropathy ซึ่งเสื่อมทั้ง posterior column ของไขสันหลังและเส้นประสาทส่วนปลาย ผู้ป่วยจะชาเท้า สูญเสียการรับรู้ตำแหน่งของร่างกาย และเดินเซในที่มืด อาการทางระบบประสาทอาจเกิดขึ้นก่อนโลหิตจางหรือเด่นกว่าจนถูกวินิจฉัยเป็นโรคอื่น[3][2] หลักฐานมาจากชุดผู้ป่วยและงานสังเกต ยังไม่มีการทดลองแบบสุ่มและควบคุม[3] สิ่งที่สำคัญคือวินิจฉัยให้เร็ว เพราะความเสียหายบางส่วนไม่กลับคืนแม้ให้ทองแดงทดแทนแล้ว[2][13]
ภาวะขาดทองแดง เกิดขึ้นได้อย่างไร
คนที่กินอาหารหลากหลายและไม่มีโรคประจำตัวแทบไม่ขาดทองแดงจากอาหารอย่างเดียว[1][12] แต่มีกลุ่มเสี่ยงชัดเจน กลุ่มแรกคือผู้ผ่านการผ่าตัดลดน้ำหนัก งานเมตาอะนาไลซิสจากการศึกษา 43 ฉบับพบความชุก 16%, 28%, 21% และ 16% ในการติดตามปีที่ 1 ถึง 4 และสูงสุดในกลุ่มที่ผ่าตัดแบบ biliopancreatic diversion[17] งานติดตามผู้ป่วย 485 คนในออสเตรียพบ 10.4%, 12.2% และ 11.9% ในสามปีแรก[18] แนวทางของสมาคมศัลยกรรมลดน้ำหนักสหรัฐจึงแนะนำให้เสริมทองแดงและติดตามระดับต่อเนื่อง โดยขนาดขึ้นกับชนิดการผ่าตัดและผลตรวจ[19]
กลุ่มที่สองคือผู้ได้สังกะสีขนาดสูง กลุ่มที่สามคือผู้ดูดซึมผิดปกติ ในผู้ป่วยเซลิแอก 200 ราย พบขาดทองแดง 15% แม้ส่วนใหญ่กินอาหารปลอดกลูเตนแล้ว[1] โรคลำไส้อักเสบ ซิสติกไฟโบรซิส และการตัดลำไส้ก็อยู่ในกลุ่มนี้[2] กลุ่มที่สี่คือผู้ได้อาหารทางหลอดเลือดดำโดยไม่เสริมทองแดง ผู้ป่วยแผลไฟไหม้รุนแรง ผู้ฟอกไต และผู้ใช้ยาจับทองแดงหรือยาลดกรดขนาดสูง[7] กลุ่มสุดท้ายคือทารกคลอดก่อนกำหนดที่ได้นมผงทองแดงต่ำ[7]
อาการครอบคลุมหลายระบบ ระบบเลือดทำให้โลหิตจางและนิวโทรฟิลต่ำ ผิวหนังทำให้ผมเปราะสีจาง กระดูกทำให้มวลกระดูกลด ระบบประสาททำให้เกิด neuropathy และรายรุนแรงอาจมีความผิดปกติของกล้ามเนื้อหัวใจ[1][7] การวินิจฉัยอาศัยการวัดทองแดงและเซอรูลอพลาสมินร่วมกับบริบท และดูการตอบสนองหลังให้ทองแดงทดแทน[2] การรักษาคือให้ทองแดงขนาดที่แพทย์กำหนดและติดตามผล ไม่ควรซื้อมากินเอง
สังกะสีกับทองแดง: การแย่งกันดูดซึมที่ลำไส้เล็ก
ปฏิกิริยานี้เป็นตัวอย่างชัดที่สุดของการที่แร่ธาตุสองชนิดแย่งกันที่ผนังลำไส้ เมื่อมีสังกะสีปริมาณสูง เซลล์เยื่อบุลำไส้จะสร้างเมทัลโลไทโอนีน (metallothionein) เพิ่มขึ้น และโปรตีนนี้จับทองแดงได้แน่นกว่าสังกะสี ทองแดงจึงถูกกักในเซลล์แทนที่จะเข้าสู่กระแสเลือด เมื่อเซลล์หลุดตามรอบปกติ ทองแดงก็ถูกขับออกทางอุจจาระไปด้วย[7][20]
ขนาดที่ทำให้เกิดปัญหาต่ำกว่าที่คิด ตารางอ้างอิงสหรัฐระบุว่าสังกะสีราว 60 มิลลิกรัมต่อวันนานถึง 10 สัปดาห์ทำให้กิจกรรม Cu-Zn ซูเปอร์ออกไซด์ดิสมิวเทสในเม็ดเลือดแดงลดลง[1] เพดานสังกะสีสำหรับผู้ใหญ่จึงถูกกำหนดที่ 40 มิลลิกรัมต่อวัน ผลิตภัณฑ์สังกะสีขนาดสูงจึงมักใส่ทองแดงเล็กน้อยเพื่อชดเชย
รายงานผู้ป่วยยืนยันภาพนี้ชัดเจน ผู้ป่วยสามรายที่ได้สังกะสีเสริมมีโลหิตจาง นิวโทรฟิลต่ำรุนแรง และปลายประสาทเสื่อม โดยการตรวจไขกระดูกเป็นจุดที่ทำให้สงสัยภาวะขาดทองแดงก่อน[21] ในไทย ตาราง DRI อ้างรายงานทารกที่ขาดทองแดงหลังได้สังกะสี 16–24 มิลลิกรัมต่อวัน[7] สังกะสีขนาด 10–15 มิลลิกรัมต่อวันใช้ได้ทั่วไป ส่วน 40 มิลลิกรัมขึ้นไปต่อเนื่องหลายสัปดาห์ควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ และควรแยกมื้อจากอาหารที่มีทองแดง[20]
อาหารที่ให้ทองแดง และปริมาณที่กินจริงได้
ตับเป็นแหล่งเข้มข้นที่สุด ตับวัวปรุงสุก 3 ออนซ์ (ราว 85 กรัม) ให้ทองแดงประมาณ 12.4 มิลลิกรัม ซึ่งเกินเพดานต่อวันของทั้งไทยและสหรัฐในมื้อเดียว[1] จึงควรจำกัดความถี่ เช่นสัปดาห์ละครั้ง รองลงมาคืออาหารทะเล หอยนางรมสุก 3 ออนซ์ให้ 4.85 มิลลิกรัม ถั่วและเมล็ดโดยเฉพาะเม็ดมะม่วงหิมพานต์กับเมล็ดทานตะวันก็เป็นแหล่งดี ช็อกโกแลตดำมีทองแดงสูง ส่วนผักใบเขียวมีน้อยกว่าที่คนมักคิด ผักโขมต้มครึ่งถ้วยให้เพียง 0.16 มิลลิกรัม[1] ในบริบทอาหารไทย แหล่งที่กินได้จริงคือตับหมูและตับไก่ผัด หอยนางรม งา โกโก้ ถั่วลิสงและถั่วเมล็ดแห้ง ข้าวกล้อง และเห็ด
| อาหาร | ปริมาณ | ทองแดง (มก.) | เทียบ RDA สหรัฐ 0.9 มก. |
|---|---|---|---|
| ตับวัวผัด | 3 ออนซ์ (85 ก.) | 12.4 | 1,378% |
| หอยนางรมปรุงสุก | 3 ออนซ์ | 4.85 | 539% |
| ช็อกโกแลตไม่เติมน้ำตาล | 1 ออนซ์ | 0.94 | 104% |
| มันฝรั่งทั้งเปลือก | 1 หัวขนาดกลาง | 0.68 | 75% |
| เห็ดหอมสุก | 1/2 ถ้วย | 0.65 | 72% |
| เม็ดมะม่วงหิมพานต์คั่ว | 1 ออนซ์ | 0.63 | 70% |
| เมล็ดทานตะวันคั่ว | 1/4 ถ้วย | 0.62 | 68% |
| ช็อกโกแลตดำ 70–85% | 1 ออนซ์ | 0.50 | 56% |
| เต้าหู้แข็ง | 1/2 ถ้วย | 0.48 | 53% |
| ถั่วลูกไก่สุก | 1/2 ถ้วย | 0.29 | 32% |
| ผักโขมต้ม | 1/2 ถ้วย | 0.16 | 17% |
| งา | 1/4 ถ้วย | 0.15 | 16% |
คนกินมังสวิรัติมักได้ทองแดงมากกว่าเพราะถั่ว ธัญพืช และโกโก้มีทองแดงสูง แต่ไฟเตทลดการดูดซึม งานทดลองในผู้หญิง 18 คนพบว่าอาหาร lacto-ovo vegetarian ให้ทองแดง 1.45 มิลลิกรัม เทียบกับ 0.94 มิลลิกรัมในอาหารปกติ และการดูดซึมลดลงจริง แต่ระดับในพลาสมาไม่ต่างกัน[22] การปรุงแทบไม่ทำลายทองแดงเพราะเป็นแร่ธาตุ แต่ควรระวังน้ำดื่มจากท่อทองแดงเก่าหรือก๊อกที่น้ำค้างนาน เพราะทองแดงละลายออกมาได้ โดยมาตรฐานน้ำประปาสหรัฐกำหนดไม่เกิน 1.3 มิลลิกรัมต่อลิตร[1]
ทองแดงเกิน โรควิลสัน และอาหารเสริมทองแดง
ทองแดงเกินจากอาหารปกติแทบไม่เกิดเพราะลำไส้ลดการดูดซึมเมื่อได้มาก[8] ปัญหาจึงมาจากอาหารเสริม น้ำดื่มปนเปื้อน และโรคทางพันธุกรรม อาการพิษเฉียบพลันคือคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง และท้องร่วง ส่วนการได้สูงเรื้อรังทำให้ตับเสียและเกิดอาการทางระบบประสาท[1][23] การศึกษาในผู้ใหญ่สุขภาพดีที่ให้ทองแดง 10 มิลลิกรัมต่อวันนาน 60 วันพบการเปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีเล็กน้อยและชั่วคราว โดยเอนไซม์ตับยังไม่เกินเกณฑ์วินิจฉัย[24]
โรควิลสัน (Wilson disease) คืออีกด้านของสมดุลนี้ ผู้ป่วยมีความผิดปกติของยีน ATP7B ทำให้ขับทองแดงทางน้ำดีไม่ได้ ทองแดงจึงสะสมในตับ สมอง และกระจกตา ความชุกอยู่ราว 1 ใน 29,000 ถึง 1 ใน 40,000[25] อาการเริ่มได้ตั้งแต่เด็กถึงวัยกลางคน ตั้งแต่ตับอักเสบเรื้อรัง ตับแข็ง ไปจนถึงมือสั่น พูดช้า และเดินไม่ประสาน วงแหวนสีน้ำตาลที่กระจกตาพบได้ในผู้ป่วยที่มีอาการทางระบบประสาทส่วนใหญ่[26]
การรักษาคือยาจับทองแดงเช่นเพนิซิลลามีนหรือไตรเอนทีน ร่วมกับสังกะสีขนาดสูงเพื่อลดการดูดซึม และจำกัดอาหารที่มีทองแดงสูงเช่นตับ หอยนางรม ช็อกโกแลต และถั่ว ผู้ป่วยระยะตับวายอาจต้องปลูกถ่ายตับ[26] ผู้ป่วยโรควิลสันไม่ควรกินอาหารเสริมทองแดงหรือวิตามินรวมที่มีทองแดงเด็ดขาด
คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): ถ้าคุณกินสังกะสีขนาด 40 มิลลิกรัมขึ้นไปต่อเนื่องหลายสัปดาห์ มีอาการชาปลายมือปลายเท้า เดินเซโดยไม่ทราบสาเหตุ มีโลหิตจางที่ให้ธาตุเหล็กแล้วไม่ดีขึ้น หรือมีตัวเหลืองและตับอักเสบที่ไม่พบสาเหตุ ห้ามซื้ออาหารเสริมทองแดงมากินเองก่อนพบแพทย์ เพราะอาการเหล่านี้อาจเป็นภาวะขาดทองแดงที่ต้องยืนยันด้วยการตรวจ หรือเป็นโรควิลสันที่การเสริมทองแดงจะทำให้แย่ลงอย่างรวดเร็ว การให้ทองแดงขนาดรักษาต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น
สำหรับคนทั่วไป อาหารเสริมทองแดงไม่ใช่สิ่งที่ต้องกิน วิตามินรวมส่วนใหญ่มีทองแดงอยู่แล้ว 0.9–2 มิลลิกรัม ส่วนผลิตภัณฑ์ทองแดงเดี่ยวอาจมีถึง 15 มิลลิกรัมต่อเม็ด ซึ่งใกล้เพดานของสหรัฐ[1] งานทดลองแบบสุ่มในผู้ใหญ่ 70 คนที่ให้ทองแดง 2 มิลลิกรัมต่อวันนาน 8 สัปดาห์พบกิจกรรมเอนไซม์เพิ่มขึ้นจริง แต่ตัวชี้วัดความเสี่ยงหัวใจและหลอดเลือดอีกห้าตัว เช่น CRP และไขมันในเลือดไม่เปลี่ยน[27] แปลว่าในคนที่ไม่ได้ขาด การเสริมไม่ได้ให้ผลลัพธ์ที่วัดได้
งานวิเคราะห์รวมด้านกระดูกให้ผลไม่สม่ำเสมอ[28] ส่วนระดับทองแดงในซีรัมที่สูงสัมพันธ์กับเหตุการณ์หัวใจและหลอดเลือดที่แย่ลง แต่น่าจะสะท้อนการอักเสบมากกว่าเป็นสาเหตุ[29] ผู้ที่ควรพิจารณาเสริมทองแดงคือผู้ผ่านการผ่าตัดลดน้ำหนักตามแนวทางของทีมรักษา ผู้ได้อาหารทางหลอดเลือดดำระยะยาว ผู้มีโรคดูดซึมผิดปกติ และผู้ที่ตรวจยืนยันว่าขาดจริง[19][2]
คำถามที่พบบ่อย
ทองแดงต้องกินวันละเท่าไร
ผู้ใหญ่ตาม DRI ไทย พ.ศ. 2563 คือชาย 1.6 และหญิง 1.3 มิลลิกรัมต่อวัน ตั้งครรภ์ 1.5 และให้นมบุตร 1.9 มิลลิกรัม ส่วน RDA สหรัฐอยู่ที่ 0.9 มิลลิกรัม[7][1]
ขาดทองแดงมีอาการอะไรบ้าง
อาการเด่นคือโลหิตจางที่ให้ธาตุเหล็กแล้วไม่ดีขึ้น ร่วมกับนิวโทรฟิลต่ำ ผมเปราะสีจาง และอาการทางระบบประสาทเช่นชาปลายเท้าและเดินเซ[1][3]
กินสังกะสีทุกวันจะทำให้ขาดทองแดงไหม
เสี่ยงเมื่อได้ขนาดสูงต่อเนื่อง โดยเฉพาะ 40 มิลลิกรัมต่อวันขึ้นไป เพราะสังกะสีกระตุ้นเมทัลโลไทโอนีนในลำไส้ซึ่งกักทองแดงไว้[1][7] ขนาดปกติ 10–15 มิลลิกรัมไม่น่ากังวล
อาหารอะไรมีทองแดงมากที่สุด
ตับสัตว์มากที่สุด รองลงมาคือหอยนางรม เม็ดมะม่วงหิมพานต์ เมล็ดทานตะวัน ช็อกโกแลตดำ เต้าหู้ และถั่วเมล็ดแห้ง[1]
ผ่าตัดลดน้ำหนักต้องเสริมทองแดงหรือไม่
แนวทางแนะนำให้เสริมและติดตามระดับหลังผ่าตัด เพราะความชุกของภาวะขาดทองแดงอยู่ที่ประมาณ 16–28% ในการติดตามปีแรก ๆ[19][17]
ทองแดงช่วยเรื่องผิวและผมจริงไหม
ยังไม่มีหลักฐานในคนที่ระดับทองแดงปกติว่าการเสริมช่วยเรื่องผิวหรือผม การทดลองที่มีอยู่พบเพียงการเพิ่มกิจกรรมเอนไซม์ ไม่ได้เปลี่ยนผลลัพธ์ทางคลินิก[27]
เป็นโรควิลสันกินอาหารเสริมทองแดงได้ไหม
ไม่ได้ ผู้ป่วยสะสมทองแดงอยู่แล้ว การเสริมจะทำให้ตับและสมองเสียหายเร็วขึ้น ต้องเลี่ยงทั้งทองแดงเดี่ยวและวิตามินรวมที่มีทองแดง[26]
กินทองแดงมากเกินไปอันตรายไหม
อันตรายเมื่อเกินเพดานต่อเนื่อง เพดานของไทยคือ 5 มิลลิกรัม สหรัฐ 10 มิลลิกรัม อาการคือคลื่นไส้ ปวดท้อง และถ้าเรื้อรังจะกระทบตับ[7][1]
สรุป
ทองแดงเป็นแร่ธาตุที่ต้องการเพียงหลักมิลลิกรัมต่อวัน แต่ขาดไม่ได้เพราะเป็นส่วนประกอบของเอนไซม์ที่ควบคุมพลังงาน เหล็ก คอลลาเจน เมลานิน และสารสื่อประสาท ตัวเลขที่ควรจำมีสองชุดคือ 0.9 มิลลิกรัมตาม RDA สหรัฐ และ 1.6/1.3 มิลลิกรัมตาม DRI ไทย ซึ่งต่างกันเพราะวิธีประเมิน ไม่ใช่เพราะคนไทยต้องการมากกว่า[1][7] คนที่กินอาหารหลากหลายอย่างตับ หอย ถั่ว และธัญพืชไม่ขัดสีได้เพียงพออยู่แล้วโดยไม่ต้องเสริม
กลุ่มที่ต้องระวังคือผู้ผ่านการผ่าตัดลดน้ำหนัก ผู้กินสังกะสีขนาดสูงต่อเนื่อง ผู้มีโรคดูดซึมผิดปกติ และทารกคลอดก่อนกำหนด เพราะขาดทองแดงได้จริงและอาการทางระบบประสาทอาจไม่กลับคืนหากวินิจฉัยช้า[17][21][2] อีกด้านหนึ่ง ผู้ป่วยโรควิลสันต้องเลี่ยงทองแดงทุกทางและรักษาต่อเนื่องตลอดชีวิต[26] การตัดสินใจเสริมจึงควรอยู่บนผลตรวจและคำแนะนำของแพทย์ ไม่ใช่บนคำโฆษณาเรื่องผิวหรือผม
แหล่งอ้างอิง
- 1 Copper — Health Professional Fact Sheet — National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements, ม.ป.ป. (ฐานข้อมูลออนไลน์) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 2 Copper Deficiency: Causes, Manifestations, and Treatment — Altarelli M, Ben-Hamouda N, Schneider A, et al, 2019 (Nutr Clin Pract. 2019;34(4):504-513) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 3 Impact of copper deficiency in humans — Prohaska JR, 2014 (Ann N Y Acad Sci. 2014;1314:1-5) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 4 Mammalian copper homeostasis: physiological roles and molecular mechanisms — Lutsenko S, Roy S, Tsvetkov P, 2025 (Physiol Rev. 2025;105(1):441-491) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 5 Ceruloplasmin metabolism and function — Hellman NE, Gitlin JD, 2002 (Annu Rev Nutr. 2002;22:439-58) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 6 Ctr1 and its role in body copper homeostasis — Sharp PA, 2003 (Int J Biochem Cell Biol. 2003;35(3):288-91) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 7 ปริมาณสารอาหารอ้างอิงที่ควรได้รับประจำวันสำหรับคนไทย พ.ศ. 2563 — สำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข, 2563 (เอกสารราชการ) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 8 Copper absorption and retention in young men at three levels of dietary copper by use of the stable isotope 65Cu — Turnlund JR, Keyes WR, Anderson HL, et al, 1989 (Am J Clin Nutr. 1989;49(5):870-8) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 9 Scientific Opinion on Dietary Reference Values for copper — EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2015 (EFSA Journal 2015;13(10):4253) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 10 An exposure-response curve for copper excess and deficiency — Chambers A, Krewski D, Birkett N, et al, 2010 (J Toxicol Environ Health B Crit Rev. 2010;13(7-8):546-78) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 11 Impact of copper limitation on expression and function of multicopper oxidases (ferroxidases) — Prohaska JR, 2011 (Adv Nutr. 2011;2(2):89-95) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 12 Copper deficiency anemia: review article — Myint ZW, Oo TH, Thein KZ, et al, 2018 (Ann Hematol. 2018;97(9):1527-1534) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 13 Copper deficiency (hypocupremia) and pancytopenia late after gastric bypass surgery — Robinson SD, Cooper B, Leday TV, 2013 (Proc (Bayl Univ Med Cent). 2013;26(4):382-6) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 14 Dietary Iron Intake in Excess of Requirements Impairs Intestinal Copper Absorption in Sprague Dawley Rat Dams, Causing Copper Deficiency in Suckling Pups — Lee JK, Ha JH, Collins JF, 2021 (Biomedicines. 2021;9(4)) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 15 Metabolism and functions of copper in brain — Scheiber IF, Mercer JF, Dringen R, 2014 (Prog Neurobiol. 2014;116:33-57) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 16 Menkes disease — Tümer Z, Møller LB, 2010 (Eur J Hum Genet. 2010;18(5):511-8) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 17 Copper Deficiency: A Frequently Overlooked Complication After MBS-A Systematic Review and Meta-analysis — Xu B, Xiao T, Li J, et al, 2025 (Obes Surg. 2025;35(2):602-613) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 18 Prevalence of Micronutrient Deficiency after Bariatric Surgery — Krzizek EC, Brix JM, Stöckl A, et al, 2021 (Obes Facts. 2021;14(2):197-204) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 19 American Society for Metabolic and Bariatric Surgery Integrated Health Nutritional Guidelines for the Surgical Weight Loss Patient 2016 Update: Micronutrients — Parrott J, Frank L, Rabena R, et al, 2017 (Surg Obes Relat Dis. 2017;13(5):727-741) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 20 Interaction and competition for intestinal absorption by zinc, iron, copper, and manganese at the intestinal mucus layer — Einhorn V, Haase H, Maares M, 2024 (J Trace Elem Med Biol. 2024;84:127459) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 21 Zinc-induced copper deficiency: a report of three cases initially recognized on bone marrow examination — Willis MS, Monaghan SA, Miller ML, et al, 2005 (Am J Clin Pathol. 2005;123(1):125-31) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 22 Apparent copper absorption from a vegetarian diet — Hunt JR, Vanderpool RA, 2001 (Am J Clin Nutr. 2001;74(6):803-7) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 23 Is Copper Still Safe for Us? What Do We Know and What Are the Latest Literature Statements? — Charkiewicz AE, 2024 (Curr Issues Mol Biol. 2024;46(8):8441-8463) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 24 Supplementing copper at the upper level of the adult dietary recommended intake induces detectable but transient changes in healthy adults — Araya M, Olivares M, Pizarro F, et al, 2005 (J Nutr. 2005;135(10):2367-71) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 25 The Prevalence of Wilson’s Disease: An Update — Sandahl TD, Laursen TL, Munk DE, et al, 2020 (Hepatology. 2020;71(2):722-732) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 26 Wilson Disease: Diagnosis, Treatment, and Follow-up — Schilsky ML, 2017 (Clin Liver Dis. 2017;21(4):755-767) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 27 A randomized trial of copper supplementation effects on blood copper enzyme activities and parameters related to cardiovascular health — DiSilvestro RA, Joseph EL, Zhang W, et al, 2012 (Metabolism. 2012;61(9):1242-6) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 28 Dietary Copper Intake and Bone Health: A Systematic Review and Meta-Analysis of Observational Studies — Gutiérrez-Guerra MA, Puerto-Parejo LM, Pastor-Ramón E, et al, 2025 (Calcif Tissue Int. 2025;116(1):149) อ่านงานวิจัยเต็ม
- 29 Serum copper levels and risk of major adverse cardiovascular events: a systematic review and meta-analysis — Muñoz-Bravo C, Soler-Iborte E, Lozano-Lorca M, et al, 2023 (Front Cardiovasc Med. 2023;10:1217748) อ่านงานวิจัยเต็ม