ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือทำได้ที่บ้านและมีหลักฐานรองรับว่าเป็นตัวช่วยของอาการคัดจมูกในหวัด ภูมิแพ้ และไซนัสอักเสบ แต่ผลจะดีหรือแย่ขึ้นกับรายละเอียดที่คนมักข้ามไป คือความสะอาดของน้ำ อัตราส่วนเกลือ และแรงดันที่ใช้บีบ
บทนี้สรุปการเลือกอุปกรณ์ การผสมน้ำเกลือ 0.9% ขั้นตอนหกขั้น ความถี่ที่เหมาะ วิธีทำในเด็ก อาการที่ต้องหยุดทันที และเหตุผลที่น้ำประปาใช้ไม่ได้
ล้างจมูกช่วยอะไร: หลักฐานในหวัด ภูมิแพ้ และไซนัสอักเสบ
น้ำเกลือช่วยเพราะชะล้างสารคัดหลั่งข้น ลดการบวมของเยื่อบุ ทำให้เมือกบางลง และลดสารก่อภูมิแพ้ที่สัมผัสเยื่อบุ[1] แต่ไม่ได้ฆ่าเชื้อหรือกดการอักเสบเหมือนยา จึงไม่ใช่การรักษาโรค
ในหวัด งานรีวิว Cochrane รวม 5 การทดลองในเด็ก 544 คนและผู้ใหญ่ 205 คน ผลส่วนใหญ่ไม่ต่างจากกลุ่มควบคุม แต่การทดลองใหญ่ที่สุดในเด็กพบว่ากลุ่มที่ล้างมีคะแนนน้ำมูกและการหายใจทางจมูกลดลง (mean difference −0.31 และ −0.33) และใช้ยาลดน้ำมูกน้อยลง แม้ผลต่างระดับ 0.33 บนมาตรวัดสี่ระดับจะมีความหมายทางคลินิกเพียงเล็กน้อย[3] งานวิเคราะห์ในเด็กเล็กสรุปว่าช่วยอาการทางจมูก (SMD −0.29) และดูเหมือนลดการสั่งจ่ายยาปฏิชีวนะ[4]
ในภูมิแพ้จมูก งานรีวิว Cochrane รวม 14 การทดลอง ผู้เข้าร่วม 747 คน พบว่าการล้างลดความรุนแรงของอาการ ทั้งในช่วงไม่เกินสี่สัปดาห์ (SMD −1.32) และสี่สัปดาห์ถึงสามเดือน (SMD −1.44) แต่คุณภาพหลักฐานอยู่ในระดับต่ำ[5]
ในไซนัสอักเสบเรื้อรัง งานรีวิว Cochrane รวมสองการทดลอง ผู้ใหญ่ 116 คน การทดลองหลักเปรียบเทียบการล้าง 150 มล. ด้วยน้ำเกลือ 2% กับการรักษาตามปกติ นานหกเดือน พบว่าคะแนนคุณภาพชีวิตร่วมกับโรคดีกว่า 6.3 คะแนนที่สามเดือน และ 13.5 คะแนนที่หกเดือน (เต็ม 100) แต่มีผู้รายงานผลข้างเคียงร้อยละ 23 รวมถึงเลือดกำเดา[6] แนวทางเวชปฏิบัติสหรัฐฯ และ EPOS 2020 จัดน้ำเกลือเป็นแนวทางเสริม[8],[9],[10]
ส่วนไซนัสอักเสบเฉียบพลัน การทดลองแบบสุ่มในไทยที่ให้ล้าง 250 มล. วันละสองครั้งร่วมกับการรักษามาตรฐาน ในผู้ป่วย 61 คน ไม่พบความแตกต่างโดยรวม แต่กลุ่มย่อยที่เป็นหวัดธรรมดาได้ประโยชน์ชัด[7]
เลือกอุปกรณ์ให้เหมาะ: ขวดบีบ สเปรย์ และ neti pot
อุปกรณ์มีสี่แบบหลัก ต่างกันที่แรงดัน ปริมาณน้ำ และความยากในการทำความสะอาด งานรีวิวสรุปว่ายังไม่มีหลักฐานพอชี้ว่าวิธีส่งน้ำแบบใดดีที่สุด[1]
| อุปกรณ์ | แรงดัน | ความยาก | เหมาะกับใคร | ราคาโดยประมาณ | การทำความสะอาด |
|---|---|---|---|---|---|
| ขวดบีบ (squeeze bottle) | ปรับตามแรงมือ ส่งน้ำได้มาก | ง่าย | ผู้ใหญ่ที่ต้องการล้างปริมาตรมาก | หลักสิบถึงหลักร้อยบาท | ล้างด้วยน้ำร้อนและน้ำยาล้างจาน ผึ่งคว่ำให้แห้ง |
| สเปรย์หรือละอองน้ำเกลือ | ต่ำ ไม่สร้างแรงดัน | ง่ายที่สุด | เด็กเล็ก ผู้เริ่มต้น ใช้บ่อยระหว่างวัน | หลักสิบถึงหลักร้อยบาท | หัวฉีดใช้เฉพาะคน |
| neti pot | แรงโน้มถ่วงล้วน | ปานกลาง ต้องเอียงศีรษะให้ถูก | ผู้ที่ถนัดการไหลช้าและคุมแรงเอง | หลักร้อยบาท | ล้างและผึ่งแห้งเข้มงวด |
| เครื่องพ่นแรงดันพัลส์ | สูงและสม่ำเสมอ | ยากที่สุด | ผู้ป่วยที่แพทย์แนะนำเป็นรายกรณี | หลักพันบาทขึ้นไป | ตามคู่มือเครื่อง |
ถ้าต้องการล้างถึงโพรงไซนัส ปริมาณน้ำมีผลกว่ายี่ห้อ การล้างปริมาตรมากให้ผลดีกว่าปริมาตรน้อย (SMD −0.89 เทียบกับ −0.39)[11] ในการศึกษาด้านท่าทาง ผู้ป่วยใช้ขวด 240 มล. ล้างข้างละ 120 มล.[26]
อัตราส่วนน้ำเกลือที่ถูก: 0.9% ผสมเองหรือซองสำเร็จ
น้ำเกลือปกติที่ใช้ทางการแพทย์คือโซเดียมคลอไรด์ 0.9% หมายถึงเกลือ 9 กรัมในน้ำ 1 ลิตร ความเข้มข้นนี้ใกล้เคียงของเหลวในร่างกาย จึงไม่ดึงน้ำออกจากเยื่อบุจนแสบ การชั่งน้ำหนักแม่นกว่าตวงด้วยช้อนเพราะเกลือแต่ละยี่ห้อหนาแน่นต่างกัน
| ปริมาณน้ำ | เกลือ (0.9%) | เกลือ (3%) | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| 1 ลิตร | 9 กรัม | 30 กรัม | ปริมาณที่ใช้บ่อยสำหรับผู้ใหญ่ |
| 500 มล. | 4.5 กรัม | 15 กรัม | พอดีการล้างหนึ่งครั้งต่อข้าง |
| 250 มล. | 2.25 กรัม | 7.5 กรัม | ขนาดขวดบีบเล็กรุ่นทั่วไป |
เกลือที่ใช้ควรเป็นเกลือป่นบริสุทธิ์ที่ไม่มีส่วนผสมอื่น เพราะสิ่งที่ต้องการมีเพียงโซเดียมคลอไรด์ การเติมไอโอดีนหรือสารกันการจับตัวเป็นก้อนไม่ได้ประโยชน์เพิ่มกับเยื่อบุจมูก และไม่ควรใส่สารกันบูดเพราะไม่มีข้อมูลความปลอดภัยของการสูดเข้าจมูกซ้ำ ๆ ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าคือซองน้ำเกลือสำเร็จรูปที่ระบุความเข้มข้นชัดเจน แต่ต้องอ่านฉลากเพราะบางซองมีไบคาร์บอเนตหรือเกลือโพแทสเซียมผสม
น้ำเกลือเข้มข้นเกิน 0.9% หรือไฮเปอร์โทนิกเป็นทางเลือกที่มีหลักฐานรองรับบางกลุ่ม การทดลองในผู้ใหญ่ที่เป็นภูมิแพ้พบว่าน้ำเกลือ 1.8% ที่ผสมเองให้ผลดีกว่า 0.9% สำเร็จรูปที่สี่สัปดาห์ ทั้งคะแนนคุณภาพชีวิต (54% เทียบ 50%) และคะแนนคัดจมูก (96% เทียบ 84%) โดยผลข้างเคียงไม่ต่างกัน[12] งานวิเคราะห์อภิมานพบว่าไฮเปอร์โทนิกดีกว่าไอโซโทนิก (SMD −0.58) และเด่นในเด็ก (SMD −1.22) แต่แสบมากกว่า และความเข้มข้นเกิน 5% ไม่ได้ผลดีกว่านั้น[11]
งานทดลองพบว่าสารละลายที่แช่ตู้เย็น 5 องศาเซลเซียสไม่พบการเจริญของแบคทีเรียถึง 12 วัน ขณะที่อุณหภูมิห้องเพิ่มความเสี่ยง[24] จึงควรผสมใหม่วันต่อวัน
น้ำแบบไหนใช้ได้ และแบบไหนห้ามใช้
นี่คือจุดที่คนพลาดมากที่สุด เพราะอะมีบาในน้ำจืดขึ้นสู่สมองผ่านเส้นประสาทรับกลิ่นได้เมื่อน้ำถูกดันเข้าโพรงจมูก
คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): ห้ามใช้น้ำประปาจากก๊อกโดยตรง น้ำบ่อ น้ำบาดาล หรือน้ำจากแหล่งธรรมชาติล้างจมูกทุกกรณี ต้องใช้เฉพาะน้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว น้ำกลั่น หรือน้ำปลอดเชื้อที่บรรจุเพื่อการแพทย์ หากดูแลผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง ให้ใช้เฉพาะน้ำปลอดเชื้อและปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่ม
ในปี 2554 มีผู้ใหญ่สองรายในสหรัฐฯ เสียชีวิตด้วยเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากอะมีบา โดยการสัมผัสน้ำเพียงอย่างเดียวคือการใช้น้ำประปาล้างจมูกด้วย neti pot[18] ต่อมามีรายงานผู้ติดเชื้อ Acanthamoeba 10 รายที่ล้างจมูกก่อนป่วย ทั้งหมดภูมิคุ้มกันบกพร่อง และหลายรายใช้น้ำประปา[19] รวมถึงผู้เสียชีวิตจาก Balamuthia mandrillaris หลังล้างจมูกไม่ถูกวิธีต่อเนื่องหนึ่งปี[20] หน่วยงานควบคุมโรคของสหรัฐฯ จึงแนะนำให้ใช้น้ำกลั่นหรือน้ำประปาที่ต้มแล้ว[21]
การต้มได้ผลจริง งานทดลองพบว่าการต้มและการกลั่นกำจัดแบคทีเรียได้ทั้งหมด ขณะที่ระบบรีเวอร์สออสโมซิสและไส้กรองคาร์บอนไม่ได้กำจัดเชื้อออกหมด[25] หม้อกรองน้ำในบ้านจึงไม่ใช่หลักประกัน วิธีที่ทำได้คือต้มให้เดือด ทิ้งให้เย็นในภาชนะปิดฝา แล้วใช้ภายในวันเดียว การสำรวจผู้ป่วย 100 คนพบร้อยละ 48 ยังใช้น้ำประปา[30]
ขั้นตอนล้างจมูกละเอียด 6 ขั้น
- ล้างมือด้วยสบู่ เตรียมน้ำเกลือตามอัตราส่วน ตรวจว่าอุปกรณ์สะอาดและแห้ง
- ยืนเหนืออ่าง เอียงศีรษะให้หูข้างหนึ่งต่ำลงและก้มหน้าเล็กน้อย เพื่อให้รูจมูกสูงกว่าคอและน้ำไหลออกตามแรงโน้มถ่วง[26]
- หายใจทางปากตลอดเวลา อย่ากลั้นหายใจ อย่ากลืนน้ำ และอย่าพูด การกลั้นหายใจเพิ่มแรงดันและดันน้ำขึ้นไปด้านหลัง
- วางปลายอุปกรณ์ให้แนบรูจมูกข้างที่สูงกว่า เอียงปลายเข้าหาใบหูข้างเดียวกัน แล้วบีบน้ำช้า ๆ สม่ำเสมอ ราว 120 มล. ต่อข้าง[26] ถ้าแสบหรือตื้อให้ลดแรง
- ปล่อยให้น้ำไหลออกทางอีกรูหรือลงคอด้านหลัง ถ้ายังมีน้ำให้เป่าเบา ๆ ทีละข้างโดยไม่ปิดอีกรูและไม่เป่าแรง แล้วสลับข้าง
- ล้างอุปกรณ์ด้วยน้ำร้อนและน้ำยาล้างจานหรือให้ความร้อนด้วยไมโครเวฟตามคู่มือ แล้วผึ่งคว่ำให้แห้ง วิธีเหล่านี้ลดแบคทีเรียได้มากกว่าร้อยละ 99[25] และห้ามใช้ขวดร่วมกับผู้อื่น
ล้างบ่อยแค่ไหนและช่วงเวลาไหน
ความถี่ที่ใช้ในงานทดลองอยู่ระหว่างหนึ่งถึงสามครั้งต่อวัน งานทดลองในไซนัสอักเสบเฉียบพลันใช้ 250 มล. วันละสองครั้ง[7] งานทดลองในภูมิแพ้ใช้ 50 มล. ต่อข้าง วันละสามครั้งร่วมกับยาพ่นสเตียรอยด์[27] สำหรับคนทั่วไป หนึ่งถึงสองครั้งต่อวันเช้าและก่อนนอนก็เพียงพอ
ถ้าใช้ยาพ่นจมูกสเตียรอยด์ร่วมด้วย ให้ล้างจมูกก่อน เป่าเบา ๆ ให้ช่องจมูกโล่ง แล้วจึงพ่นยา งานวิเคราะห์อภิมานพบว่าการเพิ่มน้ำเกลือช่วยคุณภาพชีวิตแต่ไม่ลดคะแนนอาการอย่างมีนัยสำคัญ[28] ขณะที่การทดลองในผู้ป่วย 120 คนพบว่าการล้างร่วมกับฟลูติคาโซนดีกว่าการพ่นยาเดี่ยว[27]
ล้างจมูกในเด็ก: วิธี ขนาด และสิ่งที่ต้องระวัง
การทดลองในเด็ก 69 คนที่เป็นไซนัสอักเสบเฉียบพลันพบว่ากลุ่มที่ล้างมีคะแนนคุณภาพชีวิตดีขึ้น[14] การทดลองในเด็ก 40 คนที่เป็นเรื้อรังพบว่าการล้างวันละครั้งนานหกสัปดาห์ทำให้คะแนนคุณภาพชีวิตดีขึ้นทั้งกลุ่มที่ล้างน้ำเกลือล้วนและกลุ่มที่ผสมยาปฏิชีวนะ[15] และการติดตามในเด็ก 104 คนพบว่าร้อยละ 57.7 อาการหายสนิท[16]
ในทางกลับกัน งานรีวิว Cochrane ไม่พบการทดลองคุณภาพดีในเด็กที่เป็นไซนัสอักเสบเฉียบพลัน จึงสรุปว่ายังไม่มีหลักฐานพอ[17] ขณะที่งานวิเคราะห์ในเด็กเล็กยืนยันว่าโดยรวมปลอดภัยและช่วยอาการทางจมูก[4] จึงทำได้และมักปลอดภัย แต่ข้อมูลส่วนใหญ่อยู่ในเด็กวัยเรียนที่อายุเฉลี่ย 8 ปี[16]
วิธีปฏิบัติที่ต่างจากผู้ใหญ่มีสามข้อ ข้อแรก เด็กที่ยังเป่าจมูกไม่เป็นหรือยังไม่ร่วมมือควรใช้สเปรย์หรือน้ำเกลือหยดทีละข้างแล้วใช้ลูกยางดูดออก แทนการบีบขวดแรง ข้อสอง ให้เด็กนั่งตัวตรง ก้มหน้าเล็กน้อยและเอียงศีรษะ ไม่เงยหน้า ผู้ใหญ่เป็นคนบีบหรือปล่อยน้ำ ปริมาณต่อข้างน้อยกว่าผู้ใหญ่และเพิ่มตามความเคยชิน ข้อสาม หยุดทันทีถ้าเด็กร้องไห้ด้วยความเจ็บ ปวดหู หายใจลำบาก หรือมีเลือดออก เพราะเด็กเล็กบอกอาการได้ไม่ละเอียดและเสี่ยงสำลักมากกว่า
ในเด็กที่เป็นภูมิแพ้ การทดลองในเด็ก 81 คนพบว่าการล้างด้วยน้ำเกลือไฮเปอร์โทนิกแบบบัฟเฟอร์ดีกว่าน้ำเกลือปกติทันทีหลังล้าง และกลุ่มไฮเปอร์โทนิกใช้ยาต้านฮิสตามีนน้อยลง[13]
ทำผิดแล้วเกิดอะไร: อาการที่พบบ่อยและที่ต้องหยุดทันที
อาการที่พบบ่อยคือแสบหรือตื้อในจมูกช่วงสองสามวินาทีแรก เกิดจากความเข้มข้นสูงเกินหรืออุณหภูมิน้ำไม่พอดี งานรีวิวรายงานว่าผู้ใช้น้อยกว่าร้อยละ 10 มีอาการข้างเคียง เช่น หูอื้อชั่วคราว แสบเยื่อบุจมูก และเลือดกำเดา แต่ปรับแก้ได้ด้วยการเปลี่ยนเทคนิค[2] ขณะที่การทดลองในไซนัสอักเสบเรื้อรังรายงานผลข้างเคียงร้อยละ 23 รวมถึงเลือดกำเดา[6]
ปวดหูหรือหูอื้อหลังล้างเกิดจากแรงดันมากเกิน การกลั้นหายใจ หรือเป่าจมูกแรงหลังล้าง ซึ่งดันน้ำและลมขึ้นไปทางท่อหู อาการตันหูชั่วคราวเป็นผลข้างเคียงที่พบได้[2] วิธีแก้คือลดแรงบีบลงครึ่งหนึ่ง หายใจทางปากให้สม่ำเสมอ และงดเป่าจมูกแรงหนึ่งชั่วโมง
เลือดกำเดาหลังล้างมักเกิดจากปลายอุปกรณ์กดโดนผนังกั้นจมูกหรือเยื่อบุที่แห้งกร้าน ถ้าเลือดออกให้หยุดล้างสองถึงสามวัน กดปลายจมูกและก้มหน้าเล็กน้อย ถ้าออกซ้ำบ่อยหรือหยุดยากต้องพบแพทย์
อีกกลุ่มที่อันตรายกว่าแต่พบน้อยคือการติดเชื้อจากอุปกรณ์ การเพาะเชื้อจากขวดล้างจมูก 43 ขวดพบการปนเปื้อนร้อยละ 97 และพบเชื้อ Staphylococcus aureus ชนิดเดียวกับในโพรงจมูกถึงร้อยละ 51[22] งานรีวิวยืนยันว่าขวดและหัวฉีดเป็นแหล่งสะสมเชื้อที่อาจย้อนกลับเข้าโพรงจมูก โดยเฉพาะหลังผ่าตัด[23]
อาการที่ต้องหยุดล้างและพบแพทย์ทันทีคือ ปวดหูรุนแรงหรือมีไข้ ปวดใบหน้าหรือรอบดวงตาข้างเดียว บวมแดงรอบตา มองเห็นผิดปกติ คอแข็ง ซึมลง หรือเลือดออกจากจมูกมากและไม่หยุด อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อที่ลุกลาม
เมื่อไรไม่ควรล้างจมูก
ผู้ที่มีแก้วหูทะลุ หูชั้นกลางอักเสบ หรือใส่ท่อระบายในหู ควรปรึกษาแพทย์ก่อน เพราะแรงดันในโพรงจมูกเชื่อมกับหูชั้นกลางผ่านท่อหู ผู้ที่เพิ่งผ่าตัดจมูกหรือไซนัสต้องรอตามระยะที่ศัลยแพทย์กำหนด เพราะล้างเร็วเกินไปอาจรบกวนแผลและทำให้เลือดออก[1]
ผู้ที่จมูกตันสนิททั้งสองข้างไม่ควรฝืนล้าง เพราะน้ำไปต่อไม่ถึงและแรงดันจะย้อนเข้าหู ผู้ที่มีเลือดกำเดาบ่อยหรือมีโรคเลือดออกง่ายควรตรวจสาเหตุก่อน ผู้ที่กลืนลำบากหรือสำลักง่ายรวมถึงผู้ป่วยทางระบบประสาทบางกลุ่มเสี่ยงสำลักน้ำเข้าทางเดินหายใจ งานรีวิวจึงจัดกลุ่มนี้และผู้ที่มีบาดแผลบริเวณใบหน้าที่ยังหายไม่สนิทไว้ในข้อห้าม[2] ส่วนผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่องต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะผู้ติดเชื้อ Acanthamoeba ทั้ง 10 รายล้วนมีภาวะนี้[19]
ล้างแล้วไม่ดีขึ้น: ก้าวต่อไป
ก่อนสรุปว่าไม่ได้ผล ให้ตรวจสามจุด ปริมาณและแรงดัน น้ำน้อยหรือบีบเบาเกินมักล้างไม่ถึงโพรงด้านหลัง ความเข้มข้นและอุณหภูมิ ถ้าแสบมากจนล้างไม่ต่อเนื่องให้กลับมาใช้ 0.9% และน้ำอุ่น และความสม่ำเสมอ เพราะล้างวันเว้นวันมักให้ผลไม่ต่อเนื่อง
ถ้าล้างถูกวิธีแล้วยังคัดจมูก การใช้ยาพ่นจมูกสเตียรอยด์เป็นขั้นถัดไปสำหรับภูมิแพ้และไซนัสอักเสบเรื้อรัง พ่นให้ปลายหันไปทางผนังด้านข้างของโพรงจมูกและไม่สูดแรงเพื่อลดการระคายเคือง ต้องใช้ต่อเนื่องหลายวันไม่ใช่เฉพาะวันที่คัด[28]
เกณฑ์ที่ควรพบแพทย์คืออาการต่อเนื่องเกิน 7–10 วัน หรือดีขึ้นแล้วกลับแย่ลงในสามถึงห้าวัน[29] อาการที่บ่งชี้ไซนัสอักเสบแบคทีเรียได้แก่ ปวดหรือกดเจ็บบริเวณใบหน้าข้างเดียว ไข้สูงกว่า 39 องศาเซลเซียส และน้ำมูกข้นสีเขียวหรือเหลืองร่วมกับจมูกตัน[29] ส่วนไซนัสอักเสบเรื้อรังหมายถึงอาการต่อเนื่องเกิน 12 สัปดาห์ ซึ่งต้องตรวจโพรงจมูกและภาพรังสี ไม่ใช่รักษาเองด้วยน้ำเกลืออย่างเดียว[8]
คำถามที่พบบ่อย
ล้างจมูกวันละกี่ครั้ง
หนึ่งถึงสองครั้งต่อวันเหมาะกับคนทั่วไป งานทดลองในไซนัสอักเสบเฉียบพลันใช้ 250 มล. วันละสองครั้ง[7] และงานทดลองในภูมิแพ้ใช้ 50 มล. ต่อข้าง วันละสามครั้ง[27] ไม่ควรเพิ่มเองเกินสามครั้งต่อวัน
ผสมน้ำเกลือล้างจมูกอย่างไร
ใช้น้ำต้มสุกที่เย็นแล้วหรือน้ำปลอดเชื้อ 1 ลิตรผสมเกลือป่นบริสุทธิ์ 9 กรัม สำหรับ 0.9% หรือถ้าผสมครั้งละ 250 มล. ใช้เกลือ 2.25 กรัม ชั่งน้ำหนักแม่นกว่าตวงด้วยช้อน และไม่ควรเติมไอโอดีนหรือสารกันบูด[12],[21]
ใช้น้ำประปาล้างจมูกได้ไหม
ไม่ได้ถ้าไม่ผ่านการต้มและทำให้เย็นก่อน มีผู้เสียชีวิตจากอะมีบาหลังใช้น้ำประปาล้างจมูกด้วย neti pot[18] และผู้ติดเชื้อ Acanthamoeba อีก 10 ราย[19] ต้องใช้น้ำกลั่นหรือน้ำต้มสุกเท่านั้น[21]
ล้างจมูกแล้วปวดหูเกิดจากอะไร
เกิดจากแรงดันสูงเกิน การกลั้นหายใจ หรือเป่าจมูกแรงหลังล้าง ซึ่งดันน้ำและลมขึ้นไปทางท่อหูจนตันหรือปวด อาการตันหูชั่วคราวเป็นผลข้างเคียงที่พบได้[2] ให้ลดแรงบีบและงดเป่าแรง ถ้าปวดมากหรือมีไข้ให้พบแพทย์
ล้างจมูกเด็กทำอย่างไร
ให้เด็กนั่งก้มหน้าเล็กน้อยและเอียงศีรษะ ผู้ใหญ่เป็นคนบีบหรือปล่อยน้ำช้า ๆ ปริมาณต่อข้างน้อยกว่าผู้ใหญ่ เด็กที่ยังเป่าจมูกไม่เป็นควรใช้สเปรย์หรือน้ำเกลือหยดแล้วดูดออกด้วยลูกยาง งานทดลองในเด็กพบว่าการล้างปลอดภัยและช่วยอาการทางจมูก[4],[14]
ล้างจมูกทุกวันอันตรายไหม
ไม่พบรายงานผลข้างเคียงรุนแรงจากการล้างน้ำเกลือเอง[2] แต่ความเสี่ยงจริงอยู่ที่ความสะอาดของน้ำและอุปกรณ์ เพราะขวดที่ใช้ซ้ำพบการปนเปื้อนได้ถึงร้อยละ 97[22] ถ้าใช้น้ำต้มสุกและผึ่งอุปกรณ์ให้แห้งทุกครั้ง การใช้ระยะยาวก็มีข้อมูลติดตามผลที่ดี[15],[16]
ล้างจมูกแล้วยังคัดต้องทำอย่างไร
ตรวจปริมาณและความสม่ำเสมอก่อน ถ้ายังไม่ดีขึ้นใน 7–10 วัน ควรพบแพทย์[29] ระหว่างนั้นใช้ยาพ่นจมูกสเตียรอยด์ตามข้อบ่งใช้ โดยล้างจมูกก่อนแล้วจึงพ่นยา[27],[28]
neti pot ต่างจากสเปรย์น้ำเกลือไหม
neti pot ใช้แรงโน้มถ่วงให้ปริมาณน้ำมากกว่า สเปรย์ให้ปริมาณน้อยแต่พกง่ายและใช้กับเด็กเล็กง่ายกว่า งานรีวิวสรุปว่ายังไม่มีหลักฐานชี้ว่าวิธีใดดีที่สุด[1] และการล้างปริมาตรมากให้ผลดีกว่าปริมาณน้อย[11]
สรุป
ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือเป็นวิธีดูแลตัวเองที่มีหลักฐานรองรับว่าเป็นตัวช่วยบรรเทาอาการคัดจมูกในหวัด ภูมิแพ้ และไซนัสอักเสบ แต่ไม่ใช่การรักษาแทนยาและไม่ใช่เหตุผลให้เลื่อนการพบแพทย์[3],[5],[6] ความปลอดภัยขึ้นกับน้ำที่ใช้ ซึ่งต้องเป็นน้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว น้ำกลั่น หรือน้ำปลอดเชื้อ เพราะมีผู้เสียชีวิตจากอะมีบาหลังใช้น้ำประปาล้างจมูกจริง[18],[21] ความเข้มข้นที่เหมาะสำหรับเริ่มต้นคือ 0.9% โดยชั่งเกลือ 9 กรัมต่อน้ำ 1 ลิตร ไฮเปอร์โทนิก 1.8%–3% เป็นทางเลือกที่ได้ผลกว่าในบางกลุ่มแต่แสบมากกว่า[11],[12] ปริมาณที่ใช้ได้จริงคือราว 120–250 มล. ต่อครั้ง วันละหนึ่งถึงสองครั้ง และประเมินผลที่หนึ่งสัปดาห์[7],[26],[29] เด็กทำได้แต่ต้องมีผู้ใหญ่ช่วย และหยุดเมื่อปวดหูรุนแรง มีไข้ หรือเลือดออกมาก
แหล่งอ้างอิง
- . Succar EF, Turner JH, Chandra RK. Nasal saline irrigation: a clinical update. Int Forum Allergy Rhinol. 2019;9(S1):S4–S8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3108 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Rabago D, Zgierska A. Saline nasal irrigation for upper respiratory conditions. Am Fam Physician. 2009;80(10):1117–1119. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19904 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . King D, Mitchell B, Williams CP, Spurling GK. Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(4):CD006 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25892369/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Cabaillot A, Vorilhon P, Roca M, et al. Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections in infants and children: a systematic review and ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;36:151–158. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32312677/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Head K, Snidvongs K, Glew S, et al. Saline irrigation for allergic rhinitis. Cochrane Database Syst Rev. 2018;6(6):CD012597. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Chong LY, Head K, Hopkins C, et al. Saline irrigation for chronic rhinosinusitis. Cochrane Database Syst Rev. 2016;4(4):CD011995. https://pubmed.ncbi.nlm.nih. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Chitsuthipakorn W, Thanaphiphatsatja A, Doungbuppha P, et al. Effects of large volume, isotonic nasal saline irrigation for acute rhinosinusitis: a randomized ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;11(10):1424–1435. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33960674/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Rosenfeld RM, Piccirillo JF, Chandrasekhar SS, et al. Clinical practice guideline (update): adult sinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2015;152(2 Suppl):S1– ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25832968/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Payne SC, McKenna M, Buckley J, et al. Clinical practice guideline: adult sinusitis update. Otolaryngol Head Neck Surg. 2025;173(Suppl 1):S1–S56. https://pubm ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. European position paper on rhinosinusitis and nasal polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1–464. https://pubmed.nc ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Kanjanawasee D, Seresirikachorn K, Chitsuthipakorn W, Snidvongs K. Hypertonic saline versus isotonic saline nasal irrigation: systematic review and meta-analy ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;32(4):269–279. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29774747/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Sansila K, Eiamprapai P, Sawangjit R. Effects of self-prepared hypertonic nasal saline irrigation in allergic rhinitis: a randomized controlled trial. Asian P ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;38(3):200–207. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30525740/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Satdhabudha A, Poachanukoon O. Efficacy of buffered hypertonic saline nasal irrigation in children with symptomatic allergic rhinitis: a randomized double-bli ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;76(4):583–588. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22326210/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Wang YH, Yang CP, Ku MS, Sun HL, Lue KH. Efficacy of nasal irrigation in the treatment of acute sinusitis in children. Int J Pediatr Otorhinolaryngol. 2009;73 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ):1696–1701. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19786306/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Wei JL, Sykes KJ, Johnson P, He J, Mayo MS. Safety and efficacy of once-daily nasal irrigation for the treatment of pediatric chronic rhinosinusitis. Laryngos ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;121(9):1989–2000. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22024856/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Pham V, Sykes K, Wei J. Long-term outcome of once daily nasal irrigation for the treatment of pediatric chronic rhinosinusitis. Laryngoscope. 2014;124(4):1000 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23712296/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Shaikh N, Wald ER. Decongestants, antihistamines and nasal irrigation for acute sinusitis in children. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(10):CD007909. https:/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Yoder JS, Straif-Bourgeois S, Roy SL, et al. Primary amebic meningoencephalitis deaths associated with sinus irrigation using contaminated tap water. Clin Inf ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;55(9):e79–e85. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22919000/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Haston JC, Serra C, Imada E, et al. Acanthamoeba infection and nasal rinsing, United States, 1994–2022. Emerg Infect Dis. 2024;30(4):783–785. https://pubmed.n ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Piper KJ, Foster H, Susanto D, et al. Fatal Balamuthia mandrillaris brain infection associated with improper nasal lavage. Int J Infect Dis. 2018;77:18–22. ht ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Centers for Disease Control and Prevention. How to prevent Naegleria fowleri infection (เอกสารบนเว็บ เข้าถึง 24 ตุลาคม 2567). https://www.cdc.gov/naegleria/pr ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Keen M, Foreman A, Wormald PJ. The clinical significance of nasal irrigation bottle contamination. Laryngoscope. 2010;120(10):2110–2114. https://pubmed.ncbi.n ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Psaltis AJ, Foreman A, Wormald PJ, Schlosser RJ. Contamination of sinus irrigation devices: a review of the evidence and clinical relevance. Am J Rhinol Aller ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;26(3):201–203. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22643946/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Whittaker JD, Baker E, Kumar S, Collingwood R, West M, Lee PK. Do variations in nasal irrigation recipes and storage effect the risk of bacterial contaminatio ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;137(7):794–798. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36503557/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Husain Q, Banks C, Woodworth BA, Bleier BS. Lightening in a bottle: comparison of ultraviolet light to traditional sterilization in saline irrigation bottles. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;10(1):53–58. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31600856/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Griggs ZH, Williams AM, Craig JR. Head and bottle angles achieved by patients during high-volume sinonasal irrigations. Am J Rhinol Allergy. 2019;33(3):302–30 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30674198/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Chahar OS, Raina S, Rizwan A, et al. Efficacy of nasal saline irrigation in conjunction with intranasal steroids in allergic rhinitis. Eur Arch Otorhinolaryng ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;282(6):3097–3101. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40257579/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Chitsuthipakorn W, Hoang MP, Kanjanawasee D, Seresirikachorn K, Snidvongs K. Combined medical therapy in the treatment of allergic rhinitis: systematic review ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- ;12(12):1480–1502. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35446512/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Butler FM, Hernandez DR. Acute rhinosinusitis: rapid evidence review. Am Fam Physician. 2025;111(1):47–53. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39823615/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
- . Sowerby LJ, Wright ED. Tap water or “sterile” water for sinus irrigations: what are our patients using? Int Forum Allergy Rhinol. 2012;2(4):300–302. https://p ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed