เกล็ดเลือดต่ำจากภูมิคุ้มกัน ITP อันตรายแค่ไหน รักษาอย่างไร

จ้ำเขียวตามแขนขาโดยไม่ได้ชนอะไร หรืออยู่ ๆ มีจุดแดงเล็กขึ้นเต็มขา ทำให้หลายคนนึกถึงมะเร็งเม็ดเลือด แต่สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของเกล็ดเลือดต่ำแบบแยกชนิดเดียวในคนที่ดูแข็งแรงคือ immune thrombocytopenia หรือ ITP ซึ่งภูมิคุ้มกันไปทำลายเกล็ดเลือดของตัวเอง ไม่ใช่เนื้องอกในไขกระดูก

บทนี้ตอบสามคำถามที่คนไข้มักถาม คือค่าต่ำแค่ไหนจึงอันตราย ต้องตรวจอะไรจึงมั่นใจว่าไม่ใช่สาเหตุอื่น และเมื่อไรต้องเริ่มยา โดยยึดแนวทาง American Society of Hematology (ASH) ปี 2019 และฉบับปรับปรุงปี 2026 เป็นหลัก

เกล็ดเลือดทำอะไร และ “ต่ำ” คือเท่าไร

เกล็ดเลือดเกาะรวมตัวอุดรอยรั่วของหลอดเลือดฝอยที่ฉีกขาดจากการเคลื่อนไหวในชีวิตประจำวัน เมื่อจำนวนลดลง การซ่อมแซมก็ช้าลง เม็ดเลือดแดงจึงเล็ดลอดออกมาอยู่ใต้ผิวหนังเป็นจุดแดงหรือจ้ำเขียว

ห้องปฏิบัติการในไทยรายงานค่าอ้างอิงราว 150,000–400,000 เซลล์ต่อไมโครลิตร[26] แต่การศึกษาในประชากร 40,987 คนพบว่าช่วงจริงต่างตามเพศกับอายุ คือผู้ชายประมาณ 122,000–350,000 และหญิงสูงอายุประมาณ 140,000–379,000[23] ITP พบราว 1.6–3.9 รายต่อประชากร 100,000 คนต่อปี และพบมากขึ้นตามอายุ[4]

เกล็ดเลือดต่ำกว่า 10,000–20,000 อายุที่มากขึ้น และการเคยมีเลือดออกเล็ก ๆ มาก่อน เป็นปัจจัยเสี่ยงของเลือดออกรุนแรง[4] ในเด็กที่เลือดออกในสมอง การมีเกล็ดเลือดต่ำกว่า 10,000 ต่อเนื่องเป็นปัจจัยเสี่ยงที่พบทั้งสองทศวรรษของการศึกษา[9] แต่ตัวเลขกับอาการไม่เดินคู่กันเสมอ คนหนึ่งมี 25,000 และมีเพียงจ้ำที่ขา อีกคนมี 45,000 แต่เลือดกำเดาไหลจนต้องไปห้องฉุกเฉิน การตัดสินใจจึงต้องดูทั้งตัวเลข อาการ โรคประจำตัว และยาที่กินอยู่[1][25]

ITP คืออะไร: ภูมิคุ้มกันทำลายเกล็ดเลือดตัวเอง

ITP เป็นโรคภูมิต้านตนเองที่ได้มา ไม่ใช่กรรมพันธุ์และไม่ติดต่อ ร่างกายสร้างแอนติบอดีที่จับกับ glycoprotein บนผิวเกล็ดเลือด แล้วเกล็ดเลือดนั้นถูกกำจัดโดยมาโครฟาจในม้ามเป็นหลัก[1] กลไกที่สองคือการผลิตไม่พอ เพราะแอนติบอดีรบกวนการเจริญของ megakaryocyte ในไขกระดูกด้วย[3]

ITP แบ่งเป็น primary คือไม่พบสาเหตุอื่น และ secondary คือมีโรคหรือยาต้นเหตุชัดเจน เช่น เอชไอวี ไวรัสตับอักเสบซี lupus หรือยาบางกลุ่ม[5] การแยกนี้สำคัญเพราะ secondary ITP ต้องรักษาต้นเหตุร่วมด้วย และการรักษาเอชไอวีหรือไวรัสตับอักเสบซีอาจทำให้เกล็ดเลือดดีขึ้นโดยไม่ต้องกดภูมิคุ้มกันระยะยาว[20] ITP ยังเป็นการวินิจฉัยโดยการตัดสาเหตุอื่นออก ไม่มีการตรวจเดียวที่ยืนยันได้ร้อยเปอร์เซ็นต์[27]

อาการ: จากไม่มีอาการถึงเลือดออกรุนแรง

ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งตรวจพบเกล็ดเลือดต่ำโดยบังเอิญโดยไม่มีอาการเลย เมื่อมีอาการ การมีเลือดออกคืออาการที่พบบ่อยที่สุด และมีตั้งแต่เบาจนคุกคามชีวิต[4] อาการเบาสุดคือจุดแดงเท่าหัวเข็มหมุดที่กดไม่จาง

อาการที่บ่งชี้ว่าเลือดออกชัดขึ้น ได้แก่ จ้ำใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ เลือดกำเดาไหลนานกว่า 10 นาทีหรือไหลซ้ำ เลือดออกตามเหงือก ประจำเดือนมากจนต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยทุกชั่วโมง ปัสสาวะเป็นเลือด และอุจจาระดำหรือแดงสด

เลือดออกในสมองพบน้อยแต่เป็นสาเหตุการเสียชีวิตหลัก การศึกษา 20 ปีในเด็ก 4,340 ราย พบเลือดออกในสมอง 25 ครั้ง คิดเป็นร้อยละ 0.58 (25/4340) อัตราตายร้อยละ 24 และอีกร้อยละ 28 มีภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทตกค้าง[9] ส่วนผู้ใหญ่ที่รับเข้าโรงพยาบาลด้วย ITP พบร้อยละ 1.1 และอัตราตายร้อยละ 26.7[10]

แยกจากสาเหตุอื่นที่ทำให้เกล็ดเลือดต่ำ

การแยกสาเหตุคือหัวใจของการวินิจฉัย เพราะการรักษาแต่ละสาเหตุต่างกันโดยสิ้นเชิง

ยาต้องถามถึงเสมอ ภาวะเกล็ดเลือดต่ำจากยาที่ภูมิคุ้มกันเป็นตัวกลางมักเกิดหลังเริ่มยา 5–10 วัน และเกล็ดเลือดกลับมาหลังหยุดยาประมาณ 4–5 เท่าของครึ่งชีวิตยา[19] ส่วน heparin อันตรายเพราะทำให้เกิดลิ่มเลือด เกล็ดเลือดมักลดเกินร้อยละ 50 ร่วมกับลิ่มเลือดอุดตันใหม่[19]

ไวรัสตับอักเสบซี เอชไอวี และ Helicobacter pylori ล้วนสัมพันธ์กับเกล็ดเลือดต่ำจากภูมิคุ้มกัน[20] ในไทยไข้เลือดออกเป็นสาเหตุที่ต้องนึกถึงเมื่อเกล็ดเลือดต่ำเกิดร่วมกับไข้สูงเฉียบพลัน[22] ส่วนโรคตับทำให้เกล็ดเลือดต่ำจากม้ามโตที่กักเกล็ดเลือดไว้และการสร้าง thrombopoietin ลดลง

ต้องตรวจอะไร: ลำดับที่คุ้มค่า

ขั้นแรกคือยืนยันว่าตัวเลขนั้นจริง ตรวจเลือดซ้ำและขอดู peripheral blood smear เพื่อแยกเกล็ดเลือดเกาะกลุ่มเทียมที่เกิดจากแอนติบอดีในหลอด EDTA[21] เห็น blast cell ที่บ่งชี้มะเร็งเม็ดเลือดขาว หรือเห็น fragment ของเม็ดเลือดแดงที่บ่งชี้ภาวะเม็ดเลือดแตก[25][27]

ขั้นที่สองคือหาสาเหตุที่พบบ่อยและรักษาได้ แนวทางสากลแนะนำให้ตรวจเอชไอวีและไวรัสตับอักเสบซีในผู้ที่สงสัย ITP ทุกราย[1][3] ตรวจการตั้งครรภ์ในหญิงวัยเจริญพันธุ์ และตรวจ PT/aPTT เพื่อยืนยันว่าปกติ ส่วน ANA ตรวจเมื่อสงสัย lupus จากผื่นหรือปวดข้อ[3]

การตัดชิ้นเนื้อไขกระดูกไม่จำเป็นในผู้ที่ภาพตรงแบบแผน แนวทาง ASH ระบุชัดว่าไม่แนะนำให้ตรวจไขกระดูกเป็นงานประจำในเด็กที่ภาพชัด และในผู้ใหญ่ใช้เมื่อมีสัญญาณชวนสงสัย เช่น เม็ดเลือดสายอื่นต่ำร่วมด้วย พบ blast cell หรือเริ่มมีอาการใหม่ในวัยสูงอายุ[1][3]

ITP ในเด็กกับในผู้ใหญ่ต่างกันอย่างไร

ความต่างสำคัญที่สุดคือโอกาสหายเอง ในเด็ก ITP มักเกิดหลังติดเชื้อไวรัสไม่กี่สัปดาห์ก่อนมีจ้ำ และจำนวนมากหายได้เอง ในทะเบียนผู้ป่วยเด็ก 2,540 ราย ที่ 6 เดือนหลังวินิจฉัย เด็กที่ยังมีเกล็ดเลือดต่ำเรื้อรังมีร้อยละ 23.1 ในทารก และร้อยละ 47.3 ในเด็กอายุ 10 ปีขึ้นไป[7]

แม้กลายเป็นเรื้อรัง โอกาสหายยังมี การติดตามเด็ก 96 รายพบอัตราการหายที่ 5 ปีร้อยละ 52[8] ในผู้ใหญ่ภาพตรงกันข้าม การศึกษาตามรุ่น 143 ราย พบว่าเมื่อครบ 12 เดือน มีเพียงร้อยละ 37 ที่หายโดยไม่ต้องใช้ยาที่ปรับเปลี่ยนธรรมชาติของโรค[6] ด้วยเหตุนี้ในเด็กที่ไม่มีเลือดออกหรือมีเพียงจ้ำ ASH แนะนำให้เฝ้าดูมากกว่าให้ยา โดยเป็นคำแนะนำระดับแข็งแรงสำหรับการไม่ให้ IVIG และ anti-D[1]

เกณฑ์เริ่มรักษา: ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องกินยา

หลักคิดคือลดความเสี่ยงเลือดออก ไม่ใช่ทำให้ตัวเลขกลับมาปกติทุกราคา แนวทาง ASH 2019 กำหนดว่าผู้ใหญ่ที่เพิ่งวินิจฉัยและมีเกล็ดเลือดต่ำกว่า 30,000 ร่วมกับไม่มีอาการหรือมีเพียงจ้ำเล็กน้อย แนะนำให้ใช้สเตียรอยด์มากกว่าเฝ้าดู ส่วนผู้ที่เกล็ดเลือดตั้งแต่ 30,000 ขึ้นไปและไม่มีอาการ แนะนำไม่ให้ใช้สเตียรอยด์และให้เฝ้าดูแทน ซึ่งเป็นคำแนะนำระดับแข็งแรง[1] เส้นแบ่งนี้มีข้อยกเว้นสำหรับผู้มีโรคประจำตัว เลือดออกง่ายเดิม ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือกำลังจะมีหัตถการ[1]

ผู้ใหญ่ที่เพิ่งวินิจฉัยและเกล็ดเลือดต่ำกว่า 20,000 โดยไม่มีอาการรุนแรง แนะนำให้รับไว้รักษาในโรงพยาบาล แต่ถ้าวินิจฉัยมานานแล้วและไม่มีอาการ แนะนำดูแลแบบผู้ป่วยนอกได้[1]

จุดที่เปลี่ยนในแนวทางปี 2026 คือการรักษาเริ่มต้นของผู้ใหญ่ ASH แนะนำการรักษาแบบผสม คือ rituximab หรือ thrombopoietic agent คู่กับสเตียรอยด์ มากกว่าสเตียรอยด์เดี่ยว และให้ thrombopoietic agent เป็นอันดับแรกเมื่อการรักษาแรกไม่สำเร็จ[2] เป็นการเปลี่ยนจากปี 2019 ที่ยังเริ่มด้วยสเตียรอยด์เดี่ยวก่อน แต่ต้องคุยเรื่องค่าใช้จ่ายและผลข้างเคียงกับแพทย์

การรักษา: สเตียรอยด์ IVIG และยาที่ทำให้เกล็ดเลือดขึ้น

การรักษามีหลายกลุ่ม แต่ละกลุ่มแลกเปลี่ยนข้อดีและผลข้างเคียงต่างกัน การเลือกขึ้นกับความเร่งด่วน อาการ โรคประจำตัว และเป้าหมายของผู้ป่วย

ขนาดยาในตารางเป็นขนาดมาตรฐานที่แนวทาง ASH อ้างถึง[1] ส่วน IVIG ขนาด 1 กรัม/กก. เป็นขนาดที่แนวทางระหว่างประเทศแนะนำและให้ซ้ำได้หากจำเป็น[3] การใช้สเตียรอยด์ไม่ควรเกิน 6 สัปดาห์รวมช่วงลดขนาด เพราะระยะยาวเพิ่มความเสี่ยงกระดูกบาง น้ำตาลสูง และติดเชื้อ โดยไม่ได้ผลดีกว่า[1]

การวิเคราะห์เครือข่ายของการทดลองแบบสุ่ม 18 ฉบับ ผู้ป่วย 1,944 ราย พบว่ากลุ่มที่ได้ dexamethasone ร่วมกับยาอื่นมีอัตราการตอบสนองระยะแรกสูงกว่ากลุ่ม dexamethasone เดี่ยว (ร้อยละ 79.7 เทียบกับ 68.7) และการตอบสนองยั่งยืนต่างกันมากกว่าคือร้อยละ 60.5 เทียบ 37.4[15] ส่วนในเด็ก TPO receptor agonist ให้อัตราตอบสนองเกล็ดเลือดเกิน 50,000 ที่ร้อยละ 71 ใกล้เคียง rituximab ที่ร้อยละ 68[16]

TPO receptor agonist เปลี่ยนโฉมการรักษาในทศวรรษที่ผ่านมา การวิเคราะห์อภิมานของการทดลองแบบสุ่ม 15 ฉบับ ผู้ป่วย 1,563 ราย พบว่ากลุ่มนี้ทำให้เกล็ดเลือดตอบสนองนานขึ้นและเลือดออกลดลงเมื่อเทียบยาหลอก[14] ข้อจำกัดคือต้องใช้ต่อเนื่องและราคาสูง ส่วนการให้เกล็ดเลือดไม่ใช่การรักษาหลัก เพราะเกล็ดเลือดที่ให้จะถูกทำลายเร็ว และความเสี่ยงเลือดออกหลังหัตถการถูกกำหนดโดยความเสี่ยงของหัตถการมากกว่าปริมาณเกล็ดเลือดที่ให้[24]

การผ่าตัดม้าม: ทำเมื่อไร และข้อดีข้อเสียคืออะไร

การตัดม้ามให้อัตราตอบสนองยั่งยืนสูงที่สุดในบรรดาการรักษา ITP โดยอยู่ที่ร้อยละ 50–70[11] แต่แลกด้วยความเสี่ยงระยะยาว จึงไม่ใช่การรักษาอันดับแรกและไม่ควรทำเร็วเกินไป

แนวทาง ASH แนะนำให้เลื่อนการผ่าตัดอย่างน้อย 1 ปีหลังวินิจฉัยหากทำได้ เพราะบางคนยังมีโอกาสหายเองในปีแรก และการผ่าตัดในผู้สูงอายุเสี่ยงกว่า[1][11] ในเด็ก แนะนำให้ลอง TPO receptor agonist หรือ rituximab ก่อน[1]

ผู้ใหญ่ 109 รายที่ผ่าตัดผ่านกล้องได้ผลครั้งแรกถึงร้อยละ 90.8 แต่เมื่อติดตามค่ามัธยฐาน 62 เดือน เหลืออัตราตอบสนองร้อยละ 68 และพบภาวะแทรกซ้อนระหว่างผ่าตัดร้อยละ 7.3[12] ในเด็ก 23 รายพบอัตราตอบสนองสมบูรณ์ร้อยละ 74 และรักษาระดับนั้นได้ในร้อยละ 70[13]

ความเสี่ยงที่ต้องพูดถึงคือการติดเชื้อจากเชื้อหุ้มแคปซูล โดยเฉพาะ pneumococcus จึงต้องฉีดวัคซีนให้ครบก่อนผ่าตัดและพิจารณายาป้องกันการติดเชื้อหลังผ่าตัด[1][11] ยังมีความเสี่ยงลิ่มเลือดทั้งระยะผ่าตัดและระยะยาว

ตั้งครรภ์กับ ITP: ต้องระวังอะไร

ITP ในคนท้องพบน้อยกว่าร้อยละ 0.1 ของการตั้งครรภ์ แต่เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของเกล็ดเลือดต่ำในไตรมาสแรก[17] สิ่งที่ต้องแยกคือ gestational thrombocytopenia ซึ่งพบบ่อยมากและมักไม่มีอันตราย ต่างจาก ITP ที่อาจต่ำกว่า 50,000 และมีประวัติเกล็ดเลือดต่ำก่อนตั้งครรภ์

การรักษาในคนท้องจำกัดกว่าคนทั่วไป เพราะข้อมูลของยาใหม่ยังมีน้อย การรักษาหลักจึงเป็นสเตียรอยด์และ IVIG[3][17]

วิธีคลอดควรตัดสินตามข้อบ่งชี้ทางสูติกรรม ไม่ใช่ตามจำนวนเกล็ดเลือดของแม่เพียงอย่างเดียว[3] เพราะความเสี่ยงเลือดออกตอนคลอดขึ้นกับระดับเกล็ดเลือดและการเตรียมพร้อมของทีม ทารกแรกเกิดต้องตรวจเกล็ดเลือดเพราะแอนติบอดีของแม่ผ่านรกไปทำลายเกล็ดเลือดทารกได้ การดูแลจึงต้องทำงานร่วมกันระหว่างโลหิตวิทยา สูติกรรม และวิสัญญี[17]

ชีวิตประจำวัน: อะไรทำได้ อะไรควรเลี่ยง

ผู้ป่วยส่วนใหญ่ใช้ชีวิตได้เกือบปกติ สิ่งที่ต้องปรับคือลดโอกาสบาดเจ็บที่เลือดออกจะหยุดยาก โดยเฉพาะการกระแทกศีรษะซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงที่พบชัดในเด็กที่เกิดเลือดออกในสมอง[9] จึงควรเลี่ยงกีฬาปะทะและกิจกรรมที่เสี่ยงกระแทกศีรษะช่วงที่เกล็ดเลือดต่ำ

ยาแก้อักเสบกลุ่ม NSAIDs และแอสไพรินทำให้เกล็ดเลือดทำงานลดลงและเพิ่มเลือดออกในกระเพาะ ถ้าต้องใช้ยาแก้ปวดควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร และห้ามหยุดหรือปรับยาต้านการแข็งตัวของเลือดเองเพราะความเสี่ยงลิ่มเลือดกลับสูงขึ้น[19] การดูแลฟันทำได้ตามปกติแต่ควรใช้แปรงขนนุ่มและระวังไหมขัดฟัน และแจ้งทันตแพทย์ก่อนขูดหินปูนหรือถอนฟัน

การฉีดวัคซีนทำได้ตามปกติ ผู้ที่วางแผนตัดม้ามต้องได้รับวัคซีนป้องกันเชื้อหุ้มแคปซูลล่วงหน้าตามคำแนะนำของแพทย์[1] การเดินทางไกลทำได้ แต่ควรพกเอกสารระบุการวินิจฉัยและรายชื่อยาไปด้วย

อย่าเสียเงินกับผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าเพิ่มเกล็ดเลือด เพราะยังไม่มีการทดลองที่ผ่านการตรวจสอบว่าสมุนไพร น้ำมะพร้าว หรืออาหารเสริมใดได้ผลจริง การรอผลจากผลิตภัณฑ์เหล่านี้อาจทำให้การรักษาที่จำเป็นล่าช้า

เมื่อไรต้องไปห้องฉุกเฉิน

ให้ไปห้องฉุกเฉินทันทีถ้าปวดหัวรุนแรงจนผิดปกติ ปวดหัวร่วมกับอาเจียนพุ่ง ตาพร่า พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรง หรือซึมลง เพราะอาจเป็นเลือดออกในสมองซึ่งมีอัตราตายสูงในผู้ป่วย ITP[9][10] อาการปวดหัวที่ต่างจากเดิมชัดเจนในคนที่เกล็ดเลือดต่ำกว่า 20,000 ต้องได้ตรวจภาพสมองโดยเร็ว

ให้ไปห้องฉุกเฉินถ้าเลือดออกไม่หยุดแม้กดไว้นานกว่า 10 นาที อาเจียนเป็นเลือด อุจจาระดำ ประจำเดือนออกมากจนเวียนหัวหรือเป็นลม หรือมีจ้ำและจุดแดงเพิ่มเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง โดยเฉพาะเมื่อเกล็ดเลือดต่ำกว่า 10,000[4][9] เด็กที่จ้ำเพิ่มเร็วหลังเป็นหวัดและซึมลงก็ต้องตรวจทันที

คำถามที่พบบ่อย

เกล็ดเลือดต่ำเท่าไรอันตราย

ความเสี่ยงเลือดออกเพิ่มชัดเมื่อต่ำกว่า 20,000 และสูงสุดเมื่อต่ำกว่า 10,000 เซลล์ต่อไมโครลิตร[4][9] แต่คนที่ 25,000 และมีเลือดออกตามเหงือกเสี่ยงมากกว่าคนที่ 15,000 และไม่มีอาการ จึงต้องดูอาการ โรคประจำตัว และยาร่วมด้วย[1]

ITP หายขาดไหม

ขึ้นกับอายุ เด็กส่วนใหญ่หายเอง โดยที่ 6 เดือนยังเรื้อรังเพียงร้อยละ 23.1 ในทารก และร้อยละ 47.3 ในเด็กโต[7] ผู้ใหญ่มีเพียงร้อยละ 37 ที่หายใน 12 เดือนโดยไม่ต้องใช้ยาที่เปลี่ยนธรรมชาติของโรค[6] การตัดม้ามตอบสนองยั่งยืนร้อยละ 50–70[11]

ต้องกินสเตียรอยด์นานแค่ไหน

ไม่ควรเกิน 6 สัปดาห์รวมช่วงลดขนาด เพราะระยะยาวเพิ่มความเสี่ยงกระดูกบาง น้ำตาลสูง และการติดเชื้อ โดยไม่ได้ผลดีกว่า[1] หากไม่ตอบสนอง แพทย์จะพิจารณายากลุ่มอื่นแทน

จ้ำเขียวตามตัวเป็นมะเร็งหรือเปล่า

ส่วนใหญ่ไม่ใช่ สาเหตุที่พบบ่อยของเกล็ดเลือดต่ำแยกชนิดเดียวในคนที่ไม่มีอาการอื่นคือ ITP[27] สิ่งที่ทำให้ต้องส่งตรวจเพิ่มคือไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต ตับม้ามโต น้ำหนักลด หรือเม็ดเลือดสายอื่นต่ำร่วมด้วย[25]

เด็กเป็น ITP หายเองได้ไหม

ได้ และเป็นเรื่องปกติ ในทะเบียนผู้ป่วยเด็ก 2,540 ราย เกือบครึ่งถึงสามในสี่หายภายใน 6 เดือนขึ้นกับอายุ[7] แนวทางจึงแนะนำให้เฝ้าดูในเด็กที่ไม่มีเลือดออกหรือมีเพียงจ้ำมากกว่าการให้ยา[1]

ต้องผ่าตัดม้ามไหม

ไม่จำเป็นทุกคนและไม่ควรทำเป็นอย่างแรก แนวทางแนะนำให้เลื่อนอย่างน้อย 1 ปีหลังวินิจฉัยหากทำได้ และในเด็กควรลองยากลุ่มอื่นก่อน[1][11] อัตราตอบสนองระยะยาวหลังผ่าตัดอยู่ที่ร้อยละ 50–70 และต้องฉีดวัคซีนล่วงหน้า[11][12]

ตั้งครรภ์ได้ไหม

ได้ แต่ต้องวางแผนร่วมกับแพทย์ ITP พบน้อยกว่าร้อยละ 0.1 ของการตั้งครรภ์ และการรักษาหลักในคนท้องคือสเตียรอยด์กับ IVIG เพราะข้อมูลยาใหม่ยังจำกัด[3][17] วิธีคลอดตัดสินตามข้อบ่งชี้ทางสูติกรรม และทารกแรกเกิดต้องตรวจเกล็ดเลือด[3]

ออกกำลังกาย/เล่นกีฬาได้ไหม

ได้ แต่ช่วงที่เกล็ดเลือดต่ำควรเลี่ยงกีฬาปะทะและกิจกรรมที่เสี่ยงกระแทกศีรษะ เพราะการบาดเจ็บที่ศีรษะเป็นปัจจัยเสี่ยงที่พบชัดในผู้ที่เกิดเลือดออกในสมอง[9] กิจกรรมอย่างว่ายน้ำหรือเดินเร็วปลอดภัยกว่าและช่วยเรื่องความเหนื่อยล้า[18]

สรุป

ITP คือภาวะที่ภูมิคุ้มกันทำลายเกล็ดเลือดของตัวเอง ทำให้เกิดจ้ำเขียวและจุดแดงโดยไม่ต้องมีอุบัติเหตุ เป็นการวินิจฉัยโดยการตัดสาเหตุอื่นออก ไม่ใช่โรคมะเร็ง และต้องแยกจากยา โรคตับ การติดเชื้อ และภาวะเกล็ดเลือดเกาะกลุ่มเทียมด้วยการตรวจเลือดซ้ำและส่องกล้องจุลทรรศน์

การรักษาไม่ได้ขึ้นกับตัวเลขเพียงอย่างเดียว ผู้ใหญ่ที่ต่ำกว่า 30,000 ร่วมกับมีอาการควรได้รับการรักษา ขณะที่ตั้งแต่ 30,000 ขึ้นไปและไม่มีอาการสามารถเฝ้าดูได้[1] เด็กส่วนใหญ่หายเองและควรเฝ้าดูก่อน[7] ผู้ใหญ่จำนวนมากกลายเป็นเรื้อรัง[6] โดยมีสเตียรอยด์ IVIG ยากลุ่ม TPO receptor agonist rituximab และการตัดม้ามเป็นทางเลือกที่แลกเปลี่ยนข้อดีข้อเสียต่างกัน[14][15]

ถ้ามีจ้ำเพิ่มเร็ว ปวดหัวรุนแรง เลือดออกไม่หยุด หรืออุจจาระดำ ให้ไปห้องฉุกเฉินทันทีและแจ้งว่าเกล็ดเลือดต่ำ ไม่ต้องรอผลตรวจรอบถัดไป และไม่ควรซื้อสเตียรอยด์หรือผลิตภัณฑ์อ้างเพิ่มเกล็ดเลือดมารับประทานเอง

คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): ถ้าเกล็ดเลือดต่ำร่วมกับปวดหัวรุนแรงจนผิดปกติ อาเจียน พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรง หรือซึมลง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นเลือดออกในสมอง ห้ามซื้อสเตียรอยด์หรือยาที่โฆษณาว่าเพิ่มเกล็ดเลือดมารับประทานเอง ห้ามหยุดยาที่แพทย์สั่งโดยเฉพาะยาต้านการแข็งตัวของเลือด และถ้าเลือดออกไม่หยุดหรือมีอุจจาระดำให้พบแพทย์ทันที

แหล่งอ้างอิง

• . Neunert C, Terrell DR, Arnold DM, et al. American Society of Hematology 2019 guidelines for immune thrombocytopenia. Blood Adv. 2019;3(23):3829–3866. PMID: 31 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• 2. Cuker A, Terrell DR, Sowdagar H, et al. American Society of Hematology 2026 guidelines for immune thrombocytopenia: initial and second-line therapy for adult ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;10(20):7076–7097. PMID: 42617047 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Provan D, Arnold DM, Bussel JB, et al. Updated international consensus report on the investigation and management of primary immune thrombocytopenia. Blood Ad ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;3(22):3780–3817. PMID: 31770441 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Kohli R, Chaturvedi S. Epidemiology and Clinical Manifestations of Immune Thrombocytopenia. Hamostaseologie. 2019;39(3):238–249. PMID: 30868551 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . González-López TJ, Provan D, Bárez A, et al. Primary and secondary immune thrombocytopenia (ITP): Time for a rethink. Blood Rev. 2023;61:101112. PMID: 3741471 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• 6. Grimaldi-Bensouda L, Nordon C, Michel M, et al. Immune thrombocytopenia in adults: a prospective cohort study of clinical features and predictors of outcome. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;101(9):1039–1045. PMID: 27229715 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Kühne T, Buchanan GR, Zimmerman S, et al. A prospective comparative study of 2540 infants and children with newly diagnosed idiopathic thrombocytopenic purpur ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;143(5):605–608. PMID: 14615730 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Rosthøj S, Rajantie J, Treutiger I, et al. Duration and morbidity of chronic immune thrombocytopenic purpura in children: five-year follow-up of a Nordic coho ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;101(7):761–766. PMID: 22429281 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Elalfy MS, Eltonbary KYEM, El Ghamry IR, et al. Intracranial hemorrhage in primary immune thrombocytopenia (ITP): 20 years’ experience in pediatrics. Eur J Pe ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;180(5):1545–1552. PMID: 33452569 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Bhatt P, Yagnik PJ, Ayensu M, et al. Temporal Trends of Intracranial Hemorrhage Among Immune Thrombocytopenia Hospitalizations in the United States. Cureus. 2 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• 20;12(7):e9427. PMID: 32864253 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Chaturvedi S, Arnold DM, McCrae KR. Splenectomy for immune thrombocytopenia: down but not out. Blood. 2018;131(11):1172–1182. PMID: 29295846 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Tastaldi L, Krpata DM, Prabhu AS, et al. Laparoscopic splenectomy for immune thrombocytopenia (ITP): long-term outcomes of a modern cohort. Surg Endosc. 2019; ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• 13. Isshiki K, Mori M, Irikura T, et al. Long-term efficacy and safety profile of splenectomy for pediatric chronic immune thrombocytopenia. Int J Hematol. 2023 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• 14. Li T, Liu Q, Pu T, et al. Efficacy and safety of thrombopoietin receptor agonists in children and adults with persistent and chronic immune thrombocytopenia ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;24(6):763–774. PMID: 37010022 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Wang Y, Sheng L, Han F, et al. Efficacy and safety of treatments in newly diagnosed adult primary immune thrombocytopenia: A systematic review and network met ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• 16. Ayad N, Grace RF, Al-Samkari H. Thrombopoietin receptor agonists and rituximab for treatment of pediatric immune thrombocytopenia: A systematic review and m ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• 2;69(3):e29447. PMID: 34962697 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Fogerty AE. ITP in pregnancy: diagnostics and therapeutics in 2024. Hematology Am Soc Hematol Educ Program. 2024;2024(1):685–691. PMID: 39643994 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Cooper N, Kruse A, Kruse C, et al. Immune thrombocytopenia (ITP) World Impact Survey (I-WISh): Impact of ITP on health-related quality of life. Am J Hematol. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;96(2):199–207. PMID: 33107998 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Bakchoul T, Marini I. Drug-associated thrombocytopenia. Hematology Am Soc Hematol Educ Program. 2018;2018(1):576–583. PMID: 30504360 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Franchini M, Veneri D, Lippi G. Thrombocytopenia and infections. Expert Rev Hematol. 2017;10(1):99–106. PMID: 27936979 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Pujol-Moix N, Muñiz-Díaz E, Español I, et al. Pseudothrombocytopenia, beyond a laboratory phenomenon: study of 192 cases. Ann Hematol. 2023;102(6):1363–1374. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• 22. Guzman MG, Gubler DJ, Izquierdo A, et al. Dengue infection. Nat Rev Dis Primers. 2016;2:16055. PMID: 27534439 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Biino G, Santimone I, Minelli C, et al. Age- and sex-related variations in platelet count in Italy: a proposal of reference ranges based on 40987 subjects’ da ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• 13;8(1):e54289. PMID: 23382888 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Kang KW, Choi Y, Lim HJ, et al. Impact of platelet transfusion and bleeding risk stratification in patients with immune thrombocytopenia before procedures. Sc ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• 025;15(1):5174. PMID: 39939729 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Stasi R. How to approach thrombocytopenia. Hematology Am Soc Hematol Educ Program. 2012;2012:191–197. PMID: 23233580 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Wongkrajang P, Chinswangwatanakul W, Mokkhamakkun C, et al. Establishment of new complete blood count reference values for healthy Thai adults. Int J Lab Hema ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;40(4):478–483. PMID: 29704448 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Swain F, Bird R. How I approach new onset thrombocytopenia. Platelets. 2020;31(3):285–290. PMID: 31269407 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed