อาการแพ้แบบไหนอันตราย สัญญาณที่ต้องไปฉุกเฉินทันที

อาการแพ้คือปฏิกิริยาที่ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อสารซึ่งปกติไม่เป็นอันตราย เกินระดับที่ควรจะเป็น ตั้งแต่ผื่นคันเล็กน้อยไปจนถึงความดันตกและทางเดินหายใจปิด ซึ่งทำให้เสียชีวิตได้ภายในไม่กี่นาที สิ่งที่ต้องแยกให้ออกตั้งแต่แรกคือ อาการนี้คือแพ้จริงหรือเป็นอย่างอื่น เพราะการตัดสินใจต่างกันไม่กี่นาทีมีผลต่อความปลอดภัยโดยตรง

บทนี้เน้นสามคำถามที่คนไข้ต้องตอบเองได้ คือ อาการนี้จัดอยู่กลุ่มไหน ต้องรอได้หรือต้องไปโรงพยาบาลวันนี้ และอะไรคือสัญญาณที่ห้ามรอดูที่บ้าน ตัวเลขส่วนใหญ่อ้างอิงแนวทางเวชปฏิบัติไทย พ.ศ. 2560 และงานวิจัยในประเทศไทย

แพ้คืออะไร: ภูมิคุ้มกันตอบสนองเกินจริง และต่างจากอาการไม่พึงประสงค์อื่น

การแพ้แบบฉับพลันที่คนส่วนใหญ่หมายถึงคือปฏิกิริยาชนิด IgE-mediated เมื่อได้รับสารที่เคยสร้าง IgE ไว้ซ้ำ เซลล์มาสต์จะปล่อยฮีสตามีนและสารสื่อกลางอื่นในหลายระบบพร้อมกัน อาการจึงเกิดภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมง และมักเกิดกับผิว ทางเดินหายใจ ทางเดินอาหาร และระบบไหลเวียน[1],[2]

คำว่าแพ้ถูกใช้กว้างเกินจริง อาการไม่พึงประสงค์จากยาหลายชนิดไม่ได้เกิดจาก IgE เช่น คลื่นไส้หรือท้องเสียจากยา การแยกให้ถูกสำคัญเพราะคนที่ถูกติดป้ายว่าแพ้ยาจะถูกกันยาที่ดีออกไปตลอดชีวิต ในกรณีเพนิซิลลินพบว่าราว 10% ของประชากรรายงานว่าตนแพ้ แต่การแพ้ที่มีความหมายทางคลินิกจริงพบไม่บ่อยนัก[15]

อีกกลุ่มคือการแพ้แบบล่าช้าซึ่งไม่ได้เกิดจาก IgE ผื่นจึงขึ้นช้ากว่า คือ 48–72 ชั่วโมงหลังเริ่มยา และอาจรุนแรงถึงขั้นผิวหนังลอกหลุด[4],[17]

อาการแบบไหน: ผิว ทางเดินหายใจ ทางเดินอาหาร และระบบไหลเวียน

แนวทางเวชปฏิบัติไทยสรุปความถี่ของอาการแต่ละระบบไว้ ผิวหนังถูกกระทบมากที่สุดราว 90% รองลงมาคือทางเดินหายใจ 40–60% ระบบไหลเวียน 30–35% และทางเดินอาหาร 25–30%[3] ตัวเลขนี้บอกอะไรสำคัญ คือ การแพ้ที่รุนแรงไม่จำเป็นต้องมีผื่นเสมอ

ผู้ป่วยบางรายเริ่มด้วยวิงเวียนหรือเป็นลมโดยไม่มีผื่นเลย พบได้บ่อยในรายที่แพ้ยาฉีดหรือแมลงกัดต่อย

อาการเริ่มภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมงหลังสัมผัส ถ้าเป็นอาหารมักเริ่มภายใน 2 ชั่วโมง ถ้าเป็นยาฉีดหรือแมลงกัดต่อยเร็วกว่านั้น อาการที่เริ่มหลังหลายวันจึงไม่ใช่การแพ้แบบฉับพลัน[1],[2]

สัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที: อาการแบบไหนคือแอนาฟิแล็กซิส

แอนาฟิแล็กซิสคือการแพ้ที่ลุกลามหลายระบบหรือมีความดันตก และวินิจฉัยได้จากอาการทางคลินิกเท่านั้น ไม่ต้องรอผลตรวจ แนวทางเวชปฏิบัติไทยใช้เกณฑ์สามข้อนี้[1],[3]

ข้อแรก ผิวหนังหรือเยื่อบุมีอาการเฉียบพลัน เช่น ลมพิษทั่วตัว คัน หรือบวมที่ปาก ลิ้น เพดานอ่อน ร่วมกับอาการทางเดินหายใจหรือความดันตก ข้อสอง มีอาการตั้งแต่สองระบบขึ้นไปภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังสัมผัสสารที่สงสัย ข้อสาม ความดันตกหลังสัมผัสสิ่งที่รู้ว่าแพ้ โดยผู้ใหญ่ถือว่า systolic ต่ำกว่า 90 มิลลิเมตรปรอท หรือลดลงเกิน 30%[3]

สัญญาณที่ต้องจำมีห้าอย่าง คือ บวมที่ริมฝีปาก ลิ้น หรือลำคอจนกลืนหรือพูดลำบาก หายใจมีเสียงวี้ดหรือหายใจไม่ออก เสียงแหบ วิงเวียนจะเป็นลม หรือผื่นที่ลามเร็วร่วมกับอาการระบบอื่น อย่างใดอย่างหนึ่งในห้าร่วมกับผื่น คือเหตุผลพอที่จะเรียกความช่วยเหลือทันที

อัตราตายจากแอนาฟิแล็กซิสอยู่ที่ 0.5–1% ของผู้ที่ถูก admit[7] ส่วนข้อมูลเด็กไทยปี 2562–2566 พบผู้นอนโรงพยาบาล 42,290 ราย เพิ่มจาก 7,877 รายเป็น 10,519 ราย และอัตราตาย 0.04%[8] ตัวเลขต่ำนี้ไม่ทำให้ความเสี่ยงลดลง เพราะการเสียชีวิตมักเกิดในรายที่ได้ adrenaline ช้า ปัจจัยที่ทำให้เสี่ยงรุนแรงขึ้นในเด็กไทยคืออายุเกิน 12 ปี อาการทางหัวใจและหลอดเลือด และอาการเริ่มเร็ว โดยกลุ่มอายุนี้มีโอกาสเกิดภาวะรุนแรงสูงกว่าถึง 5.67 เท่า[11]

สาเหตุที่เป็นไปได้: อาหาร ยา แมลง และยางธรรมชาติ

อาหารเป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของแอนาฟิแล็กซิสในชุมชน ข้อมูลสิบปีจากโรงพยาบาลนเรศวรพบว่ากุ้งและแมลงทอดเป็นตัวกระตุ้นมากที่สุด รองลงมาคือแป้งสาลี[10] ข้อมูลห้องฉุกเฉินภาคเหนือ 18 ปีก็พบการเปลี่ยนมาทางหอยและแมลงที่กินได้ชัดเจนขึ้น[9] อาหารอื่นที่พบบ่อยคือไข่ นม ถั่วลิสง ปลา และงา ส่วนกล้วยมีรายงานเป็นชุดผู้ป่วยในไทยที่ทุกรายมีอาการแบบแอนาฟิแล็กซิสซ้ำ[25]

ยาเป็นสาเหตุที่เพิ่มขึ้นเร็วที่สุด กลุ่มที่พบบ่อยคือยาปฏิชีวนะกลุ่มเบตาแลคแตม ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด (NSAIDs) ยาคลายกล้ามเนื้อที่ใช้ระงับความรู้สึก และสารทึบรังสี (Contrast media)[2],[3],[15] ยาเอ็นเซดมีรูปแบบการแพ้สี่แบบ ตั้งแต่หอบกำเริบไปจนถึงลมพิษจากยาหลายกลุ่มพร้อมกัน[16]

แมลงกัดต่อยทำให้เกิดอาการเร็วและรุนแรง ในไทยนอกจากผึ้งและต่อ ยังมีมดคันไฟและมดตะนอย แต่น้ำยาทดสอบผิวหนังในประเทศครอบคลุมได้เพียงบางชนิด[3] ยางธรรมชาติ (ลาเท็กซ์) พบบ่อยในบุคลากรทางการแพทย์ โดยมีความชุกของอาการแพ้ราว 5–17% และสัมพันธ์กับการแพ้ผลไม้เขตร้อนบางชนิด[18]

แพ้อาหาร vs แพ้ยา vs แพ้สัมผัส: ต่างกันตรงไหน

สามกลุ่มนี้ใช้คำว่าแพ้เหมือนกันแต่กลไกและกรอบเวลาต่างกันมาก

การแพ้สัมผัสทำให้ผื่นขึ้นช้าและจำกัดเฉพาะบริเวณที่โดนสาร จึงไม่ทำให้ความดันตกหรือหายใจไม่ออก[17]

อาการแบบไหนที่ไม่ใช่แพ้แต่หน้าตาคล้ายกัน

ลมพิษพบได้บ่อย ความชุกตลอดชีวิตของลมพิษเฉียบพลันอยู่ที่ประมาณ 20% และส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากการแพ้อาหาร ตัวกระตุ้นที่พบบ่อยคือการติดเชื้อไวรัส ความร้อน เหงื่อ และความกดทับ[14] ลมพิษจากความร้อนหรือเหงื่อขึ้นเฉพาะบริเวณที่ร้อนและหายเองในไม่กี่ชั่วโมง

ผื่นจากไวรัสถูกเข้าใจผิดว่าแพ้ยาบ่อยมาก ผื่นจากไวรัสมักขึ้นพร้อมไข้และต่อมน้ำเหลืองโต ไม่คันมาก และไม่บวมที่ปากหรือลิ้น

อาการไม่ทนต่ออาหาร (food intolerance) เช่น การขาดเอ็นไซม์แลคเตส ทำให้ท้องอืดและท้องเสียหลังดื่มนม แต่ไม่มีผื่น ไม่มีบวม และไม่ทำให้ความดันตก เพราะไม่มีกลไกภูมิคุ้มกันเข้ามาเกี่ยวข้อง[5] ส่วนอาการจากสารฮีสตามีนในปลาเน่าหรือปลาหมัก (scombroid) ทำให้หน้าแดง ปวดหัว และผื่นคล้ายแพ้ได้ แต่มักหายภายในไม่กี่ชั่วโมง

วิธีบรรเทาเบื้องต้นที่มีหลักฐานรองรับ

ถ้าอาการจำกัดอยู่ที่ผิวหนัง คือมีลมพิษเป็นหย่อม ๆ คัน โดยไม่มีอาการทางระบบอื่น สิ่งที่ทำได้คือหยุดสารที่สงสัยทันที จดเวลาและอาการไว้ และใช้ยาแก้แพ้ชนิดกินกลุ่ม antihistamine รุ่นที่สองซึ่งไม่ง่วงเป็นหลัก เพราะเป็นแนวทางแรกของลมพิษเฉียบพลัน[14]

ยาแก้แพ้ชนิดกินไม่ได้ป้องกันและไม่ได้รักษาแอนาฟิแล็กซิส และความเชื่อว่า “ให้ช้าไม่เป็นไร” คือกับดักที่อันตราย เพราะการให้ adrenaline ล่าช้าเป็นปัจจัยที่พบได้บ่อยในรายที่เสียชีวิต[21],[22] ผู้ป่วยที่เข้าห้องฉุกเฉินด้วยแอนาฟิแล็กซิสมีเพียงราวหนึ่งในสามที่ได้รับ adrenaline[23] และในโรงพยาบาลที่ทำตามแนวทางแล้ว ผู้ป่วยเพียง 11.4% ได้รับใบสั่งยาฉีด adrenaline ติดตัวกลับบ้าน [10]

สิ่งที่ห้ามทำเมื่อสงสัยแอนาฟิแล็กซิส

ข้อห้ามที่สำคัญที่สุดคือห้ามรอดูอาการเองที่บ้าน เพราะแอนาฟิแล็กซิสลุกลามเป็นทางเดินหายใจปิดได้ภายในเวลาสั้น และอาการอาจกลับมาอีกครั้งหลังดีขึ้นแล้ว ซึ่งเรียกว่า biphasic reaction พบได้ระหว่าง 0.4% ถึง 20% ข้อมูลจากโรงพยาบาลศิริราชพบ 7.1% และปัจจัยทำนายคือการได้ adrenaline ช้ากว่า 60 นาที บวมที่ผิวหนัง และการแพ้ยาหรือไม่ทราบสาเหตุ[12],[13] แนวทางไทยจึงให้สังเกตอาการในโรงพยาบาลอย่างน้อย 4–8 ชั่วโมง และ 8–24 ชั่วโมงในรายที่รุนแรง[3]

ข้อสอง ห้ามขับรถเอง เพราะวิงเวียนและเป็นลมเกิดได้ทุกเมื่อระหว่างทาง ให้คนอื่นพาไปหรือโทร 1669 ข้อสาม ห้ามใช้ยาแก้แพ้ชนิดกินหรือยาพ่นแทนการรักษาฉุกเฉิน เพราะไม่ได้แก้ทางเดินหายใจปิดหรือความดันตก ข้อสี่ ห้ามให้อาหารหรือน้ำเมื่อกลืนลำบาก เพราะเสี่ยงสำลักเข้าปอด

การตรวจวินิจฉัย: ตรวจอะไรได้จริงและเมื่อไรจึงควรตรวจ

การวินิจฉัยแอนาฟิแล็กซิสใช้ประวัติและอาการเป็นหลัก การตรวจเลือดช่วยยืนยันและหาสาเหตุภายหลัง การตรวจที่ใช้บ่อยคือ serum tryptase ซึ่งควรเจาะภายใน 1–2 ชั่วโมงหลังเกิดอาการ และไม่เกิน 5 ชั่วโมง ค่าที่ช่วยได้คือเทียบกับค่าพื้นฐานภายหลัง 2–3 เดือน มากกว่าการใช้ค่า cut-off ตายตัว[3]

skin prick test ใช้บ่อยที่สุดสำหรับการแพ้แบบ IgE-mediated แต่ค่าทำนายผลบวกต่ออาหารต่ำกว่า 40% ขณะที่ค่าทำนายผลลบสูงกว่า 95% ผลลบจึงเชื่อถือได้ค่อนข้างมาก แต่ผลบวกเพียงบอกว่าร่างกายไวต่อสารนั้น ไม่ได้แปลว่าแพ้จริง[3] และควรตรวจหลังเกิดอาการอย่างน้อย 4–6 สัปดาห์

การตรวจ specific IgE ทางเลือดบ่งชี้เพียงภาวะ sensitization ไม่ได้ยืนยันการแพ้ ต้องแปลร่วมกับประวัติ ส่วน specific IgG ไม่มีประโยชน์ในการหาสาเหตุและไม่ควรใช้ตัดสินให้เลี่ยงอาหาร[3],[5] การทดสอบที่เป็นมาตรฐานสูงสุดคือ oral food challenge ซึ่งให้กินอาหารที่สงสัยในปริมาณเพิ่มขึ้นในสถานพยาบาล และเป็นวิธีเดียวที่ยืนยันได้จริง

แพ็กเกจตรวจภูมิแพ้แบบเหมารวมที่ขายทางไปรษณีย์หรือผ่านแอปไม่มีมาตรฐานพอจะวินิจฉัย และนำไปสู่การเลี่ยงอาหารเกินจำเป็นจนขาดสารอาหารโดยเฉพาะในเด็ก[5] ในการศึกษาระยะยาวในอังกฤษพบว่าเด็กที่ผู้ปกครองรายงานว่ามีอาการแพ้นมถึง 16.1% แต่ตรวจอย่างเป็นระบบพบแพ้จริงเพียง 1.4%[26]

การป้องกัน: แผนสำหรับบ้าน โรงเรียน และการกินนอกบ้าน

หัวใจของการป้องกันคือรู้ตัวกระตุ้นที่แน่ชัดและมีแผนล่วงหน้า ผู้ที่เคยมีอาการรุนแรงต้องมีแผนการรักษาเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุชื่อยา ขนาด และขั้นตอนเมื่อเกิดอาการ รวมถึงการพกยาฉีด adrenaline ตามที่แพทย์สั่ง การมีอุปกรณ์และสอนวิธีใช้จึงเป็นองค์ประกอบจำเป็นของแผน[6],[24]

การอ่านฉลากเป็นทักษะที่ต้องฝึก เพราะคำว่า “อาจมีส่วนผสมของ” ให้ข้อมูลต่างจาก “ไม่มีส่วนผสม” การกินนอกบ้านควรแจ้งพนักงานว่ามีอาการรุนแรงถึงขั้นแอนาฟิแล็กซิส และถามถึงการปนเปื้อนในครัว

ในโรงเรียน สิ่งที่ได้ผลคือแผนเฉพาะบุคคลที่ครูรู้จัก มีอุปกรณ์พร้อมใช้ในที่ที่เข้าถึงได้ และมีการซ้อมขั้นตอน แนวทาง EAACI ระบุว่าการให้ความรู้แก่เด็ก ครอบครัว ครู และพนักงานร้านอาหารช่วยลดความเสี่ยงของปฏิกิริยารุนแรงได้[24]

การแนะนำอาหารที่อาจก่อภูมิแพ้ในทารกต้องอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ การทดลอง LEAP พบว่าในทารกที่มีความเสี่ยงสูง การให้บริโภคถั่วลิสงตั้งแต่ 4–11 เดือนลดการแพ้ถั่วลิสงเมื่ออายุ 60 เดือนจาก 13.7% เหลือ 1.9%[20] แต่ต้องประเมินความพร้อมของทารกและการทดสอบก่อน

ตาราง: อาการแบบไหนรอได้ แบบไหนต้องไปฉุกเฉิน

ถ้าอยู่ระหว่างสองระดับให้เลือกฝั่งที่ระวังมากขึ้น เพราะความเสี่ยงจากการไปโรงพยาบาลโดยไม่จำเป็นน้อยกว่าการรอแล้วสายเกินไปมาก

5 ความเข้าใจผิดเรื่องการแพ้

ความเชื่อแรก “แพ้แล้วจะหายเองเมื่อโต” เป็นจริงเพียงบางส่วน โรคแพ้นมและไข่มีโอกาสหายได้สูงกว่า แต่การแพ้ถั่วลิสงและถั่วเปลือกแข็งมักคงอยู่ตลอดชีวิต[19] การจะสรุปว่าหายแล้วต้องมีการทดสอบกินจริงในสถานพยาบาล

ความเชื่อที่สอง “ตรวจเลือดครั้งเดียวรู้ทุกอย่าง” ไม่จริง เพราะการตรวจบ่งชี้เพียงภาวะไวต่อสาร ไม่ได้บอกว่าแพ้จริง[3],[5] ความเชื่อที่สาม “กินของที่แพ้น้อย ๆ แล้วจะชิน” เป็นอันตราย เพราะการกินปริมาณเล็กน้อยอาจทำให้เกิดแอนาฟิแล็กซิสได้ การทำให้ทนต่ออาหารมีอยู่จริง แต่ทำภายใต้การควบคุมของแพทย์เฉพาะทาง

ความเชื่อที่สี่ “กินยาแก้แพ้ก่อนกันได้ทุกกรณี” ไม่มีหลักฐานรองรับสำหรับการป้องกันแอนาฟิแล็กซิสจากอาหาร และทำให้ผู้ป่วยเข้าใจผิดว่าปลอดภัยแล้ว ความเชื่อที่ห้า “ผื่นทุกชนิดคือแพ้” ไม่จริง เพราะลมพิษพบได้ถึง 20% ของคนตลอดชีวิต ส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อหรือสิ่งกระตุ้นทางกาย[14]

คำถามที่พบบ่อย

อาการแพ้อาหารแบบไหนอันตราย

อันตรายเมื่ออาการลุกลามหลายระบบ หรือมีบวมที่ลิ้นหรือลำคอ หายใจมีเสียงวี้ด เสียงแหบ หรือวิงเวียนจะเป็นลม อาการเดียวในกลุ่มนี้ร่วมกับผื่นก็พอที่จะไปโรงพยาบาลทันที[1],[3]

แพ้แล้วหน้าบวมต้องไปฉุกเฉินไหม

ขึ้นกับว่าบวมที่ไหน ถ้าบวมที่เปลือกตาหรือริมฝีปากเล็กน้อยอาจรอพบแพทย์ได้ แต่ถ้าบวมที่ลิ้นหรือลำคอ ร่วมกับเสียงแหบหรือกลืนลำบาก ให้โทร 1669 ทันที เพราะนั่นคือทางเดินหายใจส่วนบนกำลังปิด[3]

แพ้กับไม่ทนต่ออาหารต่างกันอย่างไร

การแพ้มีกลไกภูมิคุ้มกันร่วมด้วยและทำให้เกิดผื่น บวม หรือแอนาฟิแล็กซิสได้ ส่วนการไม่ทนต่ออาหาร เช่น ขาดเอ็นไซม์แลคเตส เป็นปัญหาการย่อย ทำให้ท้องอืดหรือท้องเสีย แต่ไม่มีผื่นหรือบวม และไม่ทำให้ความดันตก[5]

ตรวจภูมิแพ้แบบแพเนลใหญ่คุ้มไหม

ไม่คุ้ม เพราะผลบวกจำนวนมากไม่ได้แปลว่าแพ้จริงและนำไปสู่การเลี่ยงอาหารเกินจำเป็น การตรวจที่เหมาะสมคือตรวจเฉพาะสารที่สงสัยจากประวัติ[3],[5]

กินยาแก้แพ้ก่อนกินอาหารที่แพ้ได้ไหม

ไม่ได้ ยาแก้แพ้ชนิดกินไม่ได้ป้องกันหรือรักษาแอนาฟิแล็กซิส การกินยาเพื่อให้กินอาหารที่แพ้ได้จึงเป็นการเสี่ยงโดยไม่มีหลักฐาน วิธีที่ถูกคือเลี่ยงอาหารนั้นหรือปรึกษาแพทย์[2],[6]

ผื่นคันหลังกินยาแปลว่าแพ้ยาหรือเปล่า

ยังไม่แน่ ผื่นอาจเกิดจากไวรัสหรือผลข้างเคียงของยา ให้หยุดยาและปรึกษาแพทย์ผู้สั่งยา ไม่ควรติดป้ายว่าแพ้เอง เพราะจะเสียตัวเลือกยาที่ดีไปตลอดชีวิต ในกรณีเพนิซิลลินพบว่าคนส่วนใหญ่ที่รายงานว่าแพ้รับยาได้จริง[15]

แพ้แมลงกัดต่อยต้องทำอะไร

ถ้ามีอาการมากกว่าบวมเฉพาะที่ เช่น ผื่นทั้งตัว หายใจลำบาก หรือวิงเวียน ให้ไปโรงพยาบาลทันที หลังจากนั้นควรพบแพทย์ภูมิแพ้เพื่อประเมินวัคซีนแมลง ซึ่งลดความเสี่ยงของอาการรุนแรงในครั้งต่อไป[2],[7]

เด็กแพ้อาหารจะหายเมื่อโตไหม

ขึ้นกับชนิด การแพ้นมและไข่มีโอกาสหายสูงกว่า ส่วนถั่วลิสงและถั่วเปลือกแข็งมักคงอยู่ การจะสรุปว่าหายต้องทำ oral food challenge ในสถานพยาบาล ไม่ควรลองเองที่บ้าน[19]

สรุป

อาการแพ้ที่ต้องให้ความสำคัญไม่ใช่ผื่นที่คันที่สุด แต่คือผื่นที่มาพร้อมอาการระบบอื่น เพราะการรักษาที่ได้ผลคือ adrenaline ที่ต้องให้เร็ว ไม่ใช่ยาแก้แพ้ชนิดกิน[2],[3] ตัวกระตุ้นที่พบบ่อยในไทยคือกุ้ง แมลงทอด แป้งสาลี และยา[9],[10] ถ้าอาการจำกัดอยู่ที่ผิวหนังให้หยุดสารที่สงสัย จดบันทึก และใช้ยาแก้แพ้ตามขนาด แต่ถ้ามีบวมที่ลิ้นหรือคอ หายใจมีเสียงวี้ด หรือวิงเวียน ให้โทร 1669 และใช้ยาฉีดตามแผนของแพทย์ทันที หลังจากหายแล้วควรพบแพทย์ภูมิแพ้เพื่อหาสาเหตุและวางแผนป้องกันการเกิดซ้ำ[6]

คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): บทนี้ช่วยประเมินอาการ ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือสั่งการรักษา ถ้าสงสัยว่าเป็นแอนาฟิแล็กซิส ให้โทร 1669 หรือให้คนพาไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุด ห้ามขับรถเอง ห้ามรอดูอาการที่บ้าน และห้ามใช้ยาแก้แพ้ชนิดกินแทนยาฉีด adrenaline เพราะยาแก้แพ้ไม่ได้แก้ทางเดินหายใจปิดหรือความดันตก ขนาดยาและวิธีฉีดต้องมาจากแผนที่แพทย์เขียนให้เฉพาะบุคคล

แหล่งอ้างอิง

• . Sampson HA, Muñoz-Furlong A, Campbell RL, Adkinson NF, Bock SA, Branum A, et al. Second symposium on the definition and management of anaphylaxis: summary rep ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;117(2):391-397. doi:10.1016/j.jaci.2005.12.1303. PMID 16461139. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Cardona V, Ansotegui IJ, Ebisawa M, El-Gamal Y, Fernandez Rivas M, Fineman S, et al. World allergy organization anaphylaxis guidance 2020. World Allergy Organ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;13(10):100472. doi:10.1016/j.waojou.2020.100472. PMID 33204386. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . สมาคมโรคภูมิแพ้และอิมมูโนวิทยาแห่งประเทศไทย. แนวทางการดูแลผู้ป่วยภาวะ anaphylaxis พ.ศ. 2560 (ฉบับเต็ม). กรุงเทพฯ: สมาคมฯ; 2560. https://allergy.or.th/2016/pdf ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Lieberman P, Nicklas RA, Randolph C, Oppenheimer J, Bernstein D, Bernstein J, et al. Anaphylaxis—a practice parameter update 2015. Ann Allergy Asthma Immunol. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;115(5):341-384. doi:10.1016/j.anai.2015.07.019. PMID 26505932. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . NIAID-Sponsored Expert Panel; Boyce JA, Assa’ad A, Burks AW, Jones SM, Sampson HA, Wood RA, et al. Guidelines for the diagnosis and management of food allergy ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;126(6 Suppl):S1-S58. doi:10.1016/j.jaci.2010.10.007. PMID 21134576. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Muraro A, Werfel T, Hoffmann-Sommergruber K, Roberts G, Beyer K, Bindslev-Jensen C, et al. EAACI food allergy and anaphylaxis guidelines: diagnosis and manage ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;69(8):1008-1025. doi:10.1111/all.12429. PMID 24909706. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Turner PJ, Campbell DE, Motosue MS, Campbell RL. Global trends in anaphylaxis epidemiology and clinical implications. J Allergy Clin Immunol Pract. 2020;8(4): ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• -1176. doi:10.1016/j.jaip.2019.11.027. PMID 31786255. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Mairiang D, Uppala R, Niamsanit S, Sitthikarnkha P, Thepsuthammarat K, Suebsarakam P. Nationwide epidemiology and healthcare burden of pediatric anaphylaxis i ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• -2023. World Allergy Organ J. 2026;19(8):101437. doi:10.1016/j.waojou.2026.101437. PMID 42571257. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Rongdet P, Saligupta P, Lao-Araya M. Epidemiological shifts and temporal trends in emergency department anaphylaxis management: an 18-year longitudinal study ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;19(9):101460. doi:10.1016/j.waojou.2026.101460. PMID 42741233. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Uthaisangsook S, Hirunwattana N, Kajornrojanaruk C, Padsee N. Characteristics of anaphylaxis from tertiary-care hospital in lower northern Thailand: a ten-yea ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;44(2):362-373. doi:10.12932/ap-010424-1831. PMID 39003649. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Kawsomboon T, Sangsupawanich P, Koosakulchai V, Ratchatawiriyakul P, Srisuk B, Yuenyongviwat A. Identifying key risk factors for severe pediatric anaphylaxis ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• to 15: evidence from a Thai study. Asia Pac Allergy. 2025;15(3):192-197. doi:10.5415/apallergy.0000000000000210. PMID 40933433. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Uawattanasakul W, Lertvipapath P, Krikeerati T, Wongsa C, Thongngarm T, Sompornrattanaphan M. Incidence, predictors, and treatment outcomes of biphasic anaphy ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• -year retrospective study. Asian Pac J Allergy Immunol. 2026;44(2):351-361. doi:10.12932/ap-101223-1745. PMID 38642329. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Giannetti MP. Epidemiology, risk factors, and management of biphasic anaphylaxis. Curr Allergy Asthma Rep. 2024;24(12):651-656. doi:10.1007/s11882-024-01179-1 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Zuberbier T, Abdul Latiff AH, Abuzakouk M, Aquilina S, Asero R, Baker D, et al. The international EAACI/GA²LEN/EuroGuiDerm/APAAACI guideline for the definitio ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;77(3):734-766. doi:10.1111/all.15090. PMID 34536239. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Shenoy ES, Macy E, Rowe T, Blumenthal KG. Evaluation and management of penicillin allergy: a review. JAMA. 2019;321(2):188-199. doi:10.1001/jama.2018.19283. P ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Romano A, Valluzzi RL, Alvarez-Cuesta E, Ansotegui I, Asero R, Barbaud A, et al. Updating the classification and routine diagnosis of NSAID hypersensitivity r ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;18(8):101086. doi:10.1016/j.waojou.2025.101086. PMID 40837856. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Brar KK. A review of contact dermatitis. Ann Allergy Asthma Immunol. 2021;126(1):32-39. doi:10.1016/j.anai.2020.10.003. PMID 33091591. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Lisiecka MZ, Luczak J. Natural rubber latex allergy: causes, symptoms, and modern diagnostic methods. Postepy Dermatol Alergol. 2026;43(3):233-245. doi:10.511 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• /ada.2026.162866. PMID 42621310. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Savage J, Sicherer S, Wood R. The natural history of food allergy. J Allergy Clin Immunol Pract. 2016;4(2):196-203. doi:10.1016/j.jaip.2015.11.024. PMID 26968 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Du Toit G, Roberts G, Sayre PH, Bahnson HT, Radulovic S, Santos AF, et al. Randomized trial of peanut consumption in infants at risk for peanut allergy. N Eng ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;372(9):803-813. doi:10.1056/NEJMoa1414850. PMID 25705822. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Lieberman JA, Wang J. Epinephrine in anaphylaxis: too little, too late. Curr Opin Allergy Clin Immunol. 2020;20(5):452-458. doi:10.1097/ACI.0000000000000680. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Prince BT, Mikhail I, Stukus DR. Underuse of epinephrine for the treatment of anaphylaxis: missed opportunities. J Asthma Allergy. 2018;11:143-151. doi:10.214 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Lin YY, Chang HA, Kao YH, Chuu CP, Chiang WF, Chang YC, et al. Investigation of the underuse of adrenaline (epinephrine) and prognosis among patients with ana ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;10:1163817. doi:10.3389/fmed.2023.1163817. PMID 37484849. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Muraro A, Agache I, Clark A, Sheikh A, Roberts G, Akdis CA, et al. EAACI food allergy and anaphylaxis guidelines: managing patients with food allergy in the c ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;69(8):1046-1057. doi:10.1111/all.12441. PMID 24905609. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Thongkhom R, Oncham S, Sompornrattanaphan M, Laisuan W. Banana anaphylaxis in Thailand: case series. Asia Pac Allergy. 2020;10(1):e4. doi:10.5415/apallergy.20 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Allen HI, Wing O, Milkova D, Jackson E, Li K, Bradshaw LE, et al. Prevalence and risk factors for milk allergy overdiagnosis in the BEEP trial cohort. Allergy ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;80(1):148-160. doi:10.1111/all.16203. PMID 38899450. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed