ยา

กรดเมเฟนามิค: ขนาดยา ข้อห้าม และวิธีกินให้ปลอดภัย

กรดเมเฟนามิก (mefenamic acid) เป็นยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด (NSAID) ไม่ใช่พาราเซตามอล ข้อบ่งใช้ตามฉลากคืออาการปวดเล็กน้อยถึงปานกลางและปวดประจำเดือน[1] ตัวยาออกฤทธิ์ยับยั้งการสร้าง prostaglandin ซึ่งทำให้เกิดการอักเสบและมดลูกบีบตัวแรง[2] จึงบรรเทาปวดที่ต้นเหตุ

ยานี้คุ้นเคยในบ้านเราจนหลายคนกินโดยไม่ได้อ่านฉลาก ในกลุ่มนักศึกษาแพทย์ศิริราช 552 คน พบความชุกของปวดประจำเดือน 77.7% และในกลุ่มที่มีอาการปานกลางถึงรุนแรงมีถึง 82.9% ที่ใช้กรดเมเฟนามิคบรรเทาอาการ[3] บทนี้จึงตอบสี่คำถามคือ ขนาดและระยะเวลา วิธีกินให้ปลอดภัย ข้อห้ามใช้ และการใช้ร่วมกับยาอื่น

กรดเมเฟนามิคคือยาอะไร และออกฤทธิ์อย่างไร

กรดเมเฟนามิคอยู่ในกลุ่มย่อย fenamate ของ NSAID ชนิดไม่เลือกเอนไซม์ จึงยับยั้งทั้ง COX-1 และ COX-2 ร่างกายจึงสร้าง prostaglandin น้อยลง อักเสบน้อยลงและรับรู้ความเจ็บปวดลดลง[2] แต่ยานี้ไม่ได้ฆ่าเชื้อ ไม่ได้ซ่อมแซมเนื้อเยื่อ และไม่ได้รักษาสาเหตุ

เภสัชจลนศาสตร์อธิบายว่าทำไมต้องกินซ้ำบ่อย ยาดูดซึมเร็ว ระดับในเลือดสูงสุดที่ 2–4 ชั่วโมง ครึ่งชีวิตประมาณ 2 ชั่วโมง จับอัลบูมินมากกว่าร้อยละ 90 ถูกเปลี่ยนที่ตับด้วย CYP2C9 และขับทางไตประมาณร้อยละ 52 ของขนาดยา[2] ครึ่งชีวิตที่สั้นคือเหตุผลที่ฉลากกำหนดให้กินทุก 6 ชั่วโมงระหว่างมีอาการ ไม่ใช่กินครั้งเดียวแล้วรอทั้งวัน

ใช้แก้อะไรได้จริงตามข้อบ่งใช้

ฉลากไทยระบุข้อบ่งใช้เพียงสองข้อคืออาการปวดเล็กน้อยถึงปานกลาง และอาการปวดประจำเดือน[1] ฉลากสหรัฐระบุว่าผู้ใช้ต้องมีอายุ 14 ปีขึ้นไปและใช้ไม่เกินหนึ่งสัปดาห์[2]

อาการ ใช้ได้หรือไม่ เหตุผล
อาการอาการอาการปวดประจำเดือนแบบปฐมภูมิ ใช้ได้ มีข้อบ่งใช้ตรงในฉลากและมีหลักฐานจากงานทดลองแบบสุ่ม[1],[2]
อาการปวดฟัน ปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อเล็กน้อยถึงปานกลาง ใช้ได้ อยู่ในขอบเขตข้อบ่งใช้ “ปวดเล็กน้อยถึงปานกลาง”[1],[2]
อาการไข้จากหวัด บรรเทาได้บางส่วน ลดไข้ได้แต่ไม่รักษาต้นเหตุ[2]
อาการปวดจากเส้นประสาท (ชา แสบร้อนปลายเท้า) ไม่ได้ผล กลไกคนละทางกับ prostaglandin
อาการปวดรุนแรงเฉียบพลันในช่องท้อง ห้ามใช้แทนการตรวจ อาจบดบังอาการที่แพทย์ต้องใช้ประเมิน[2]
อาการปวดเรื้อรังเกิน 3 เดือน ไม่ควรใช้เอง ฉลากจำกัดระยะเวลา และต้องหาสาเหตุ[1],[2]

งานทบทวน Cochrane รวมการทดลองแบบสุ่ม 80 งาน ผู้หญิง 5,820 คน พบว่า NSAID บรรเทาปวดประจำเดือนได้ดีกว่ายาหลอก (OR 4.37, 95% CI 3.76–5.09)[4] ถ้าในกลุ่มยาหลอกมีคนปวดทุเลาร้อยละ 18 ในกลุ่ม NSAID จะมีถึงร้อยละ 45–53[4] งานทบทวนยาแก้ปวดขนาดเดียวในอาการปวดเฉียบพลันก็พบผลแบบเดียวกัน[17] แต่ตัวเลขนี้บอกว่าได้ผล ไม่ได้บอกว่ารักษาโรคได้

ขนาดยาที่ใช้จริงและเพดานต่อวัน

ขนาดยาตามฉลากใช้หลักเดียวกันทั้งสองข้อบ่งใช้ คือเริ่มด้วย 500 มก. หนึ่งครั้ง แล้วตามด้วย 250 มก. ทุก 6 ชั่วโมงเมื่อยังมีอาการ[2] ต่างกันที่จังหวะเริ่ม สำหรับปวดประจำเดือนให้เริ่มเมื่อเลือดออกหรือเมื่ออาการเริ่มขึ้น ไม่ใช่รอจนปวดหนัก[2]

ข้อบ่งใช้ ขนาดเริ่มต้น ขนาดต่อเนื่อง ระยะเวลาที่ฉลากระบุ
ปวดเล็กน้อยถึงปานกลาง 500 มก. ครั้งเดียว 250 มก. ทุก 6 ชั่วโมงเมื่อมีอาการ ไม่เกิน 1 สัปดาห์[2]
ปวดประจำเดือนแบบปฐมภูมิ 500 มก. ครั้งเดียว 250 มก. ทุก 6 ชั่วโมง เริ่มเมื่อเลือดออก ตามรอบที่มีอาการ ไม่ใช้ข้ามรอบโดยไม่ปรึกษา[1],[2]
ผู้สูงอายุหรือไตทำงานลดลง ขนาดต่ำสุดที่ได้ผล ตามแพทย์สั่ง สั้นที่สุดเท่าที่จำเป็น[2]

เพดานที่ควรรู้คือไม่เกิน 1,500 มก. ต่อวัน เพราะฉลากใช้ค่านี้เป็นขนาดสูงสุดอ้างอิงในการประเมินความปลอดภัย[2] ในไทยพบความแรง 250 มก. และ 500 มก. ต่อหน่วย[1] ผู้ที่หยิบยาเองต้องดูความแรงบนซองก่อน เพราะ 500 มก. สองเม็ดเท่ากับ 1,000 มก. และบวกมื้อถัดไปจะเกินเพดาน

อีกเพดานคือระยะเวลา ฉลากจำกัดการใช้กับอาการปวดไม่เกิน 7 วัน[2] และฉลากไทยระบุว่าไม่ควรใช้ติดต่อกันเป็นเวลานานยกเว้นแพทย์แนะนำ[1] ความเสี่ยงหัวใจเพิ่มตามขนาดและระยะเวลาใช้[2]

กติกาเหล็ก 2 ข้อ: กินพร้อมอาหาร และไม่กินต่อเนื่องเกินกำหนด

ข้อแรกคือห้ามกินตอนท้องว่าง ฉลากไทยระบุตรง ๆ ว่าไม่ควรกินยาตอนท้องว่าง[1] เหตุผลมีสองชั้น ชั้นแรกคือการระคายเคืองเฉพาะที่เมื่อเม็ดยาสัมผัสเยื่อบุกระเพาะ ชั้นที่สองคือ NSAID ยับยั้ง prostaglandin ที่ช่วยปกป้องเยื่อบุกระเพาะ เยื่อบุจึงบางและซ่อมตัวเองช้าลง[2] การกินพร้อมอาหารหรือนมช่วยลดชั้นแรกได้ แต่ชั้นที่สองอาหารกันไม่ได้ทั้งหมด

ข้อที่สองคือไม่กินต่อเนื่องเกินกำหนด แผลในกระเพาะจากการใช้ NSAID เกิดราวร้อยละ 1 ของผู้ที่ใช้ 3–6 เดือน และร้อยละ 2–4 ของผู้ที่ใช้หนึ่งปี[2] ที่น่ากังวลกว่าคือผู้ใช้กรดเมเฟนามิคต่อเนื่องระยะยาวมีรายงานลำไส้เล็กผิดปกติแบบ villous atrophy ซึ่งทำให้ดูดซึมสารอาหารได้แย่ลง[10]

กรณีลืมกินยา ฉลากไทยให้กินทันทีที่นึกได้ แต่ถ้าใกล้เวลามื้อถัดไปให้รอแล้วกินตามเวลาเดิม ห้ามกินเพิ่มเป็นสองเท่า และถ้าอาการปวดหายแล้วสามารถหยุดยาได้เลย[1]

กรดเมเฟนามิคต่างจากพาราเซตามอล ไอบูโพรเฟน และไดโคลฟีแนค

ยาทั้งสี่ตัวบรรเทาปวดได้แต่แลกมาด้วยความเสี่ยงคนละแบบ การเลือกจึงขึ้นกับโรคประจำตัวและยาที่กินอยู่ ไม่ใช่ความแรง

ยา กลุ่มและจุดเด่น ความเสี่ยงหลัก ใครใช้ไม่ได้ เหมาะกับอาการแบบไหน
กรดเมเฟนามิค NSAID กลุ่ม fenamate ครึ่งชีวิตสั้น ต้องกินทุก 6 ชม.[2] กระเพาะ เลือดออก ไต หัวใจ[2] แผลในกระเพาะ ตั้งครรภ์ไตรมาสท้าย แพ้ NSAID[1] ปวดประจำเดือน ปวดฟัน ปวดกล้ามเนื้อระยะสั้น
พาราเซตามอล ออกฤทธิ์กลาง ไม่กด prostaglandin ที่เนื้อเยื่อส่วนปลาย ตับเมื่อเกินขนาด โรคตับรุนแรง ปวดเล็กน้อย ใช้เมื่อมีข้อห้าม NSAID
ไอบูโพรเฟน NSAID หาซื้อได้ทั่วไป เสี่ยงเลือดออกทางเดินอาหารต่ำสุดในกลุ่ม non-selective (OR 2.28, 95% CI 1.71–3.03)[8] แผลในกระเพาะ ไตรมาสท้าย ปวดประจำเดือน ปวดกล้ามเนื้อ
ไดโคลฟีแนค NSAID แรงกว่า ใช้ในข้ออักเสบมาก ความเสี่ยงหัวใจและหลอดเลือดสูงกว่า (RR 1.41 เทียบยาหลอก)[7] โรคหัวใจ ไตเสื่อม ใช้ภายใต้การสั่งของแพทย์

ประเด็นที่คนมักเข้าใจผิดคือ NSAID แรงกว่าพาราเซตามอลจึงดีกว่า งาน Cochrane พบว่า NSAID บรรเทาปวดประจำเดือนได้ดีกว่าพาราเซตามอลจริง (OR 1.89, 95% CI 1.05–3.43) แต่คุณภาพหลักฐานต่ำและความต่างไม่มากขนาดแก้ปวดได้ทุกคน[4] ขณะที่ NSAID มีผลข้างเคียงรวมมากกว่ายาหลอก (OR 1.29) ทางเดินอาหาร (OR 1.58) และระบบประสาท (OR 2.74)[4] ผู้ที่มีแผลในกระเพาะหรือไตเสื่อมจึงได้ประโยชน์จากพาราเซตามอลมากกว่า

ในกลุ่ม NSAID ด้วยกันเอง งานวิเคราะห์เครือข่าย 72 การทดลอง ผู้ป่วย 5,723 คน พบว่ากรดเมเฟนามิค ไอบูโพรเฟน และนาโพรเซนให้ผลใกล้เคียงกัน[5] งานวิเคราะห์เครือข่ายยาซื้อเองอีก 35 การทดลองก็ได้ผลแบบเดียวกัน[6] ส่วนเรื่องหัวใจ งานวิเคราะห์ข้อมูลผู้เข้าร่วมรายบุคคลจากการทดลอง 280 งานพบว่าไดโคลฟีแนคและยากลุ่ม COX-2 inhibitor เพิ่มความเสี่ยงราวหนึ่งในสาม ขณะที่นาโพรเซนไม่เพิ่ม[7]

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย กับอาการที่ต้องหยุดยาและไปพบแพทย์ทันที

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดคือกลุ่มทางเดินอาหาร พบประมาณร้อยละ 1–10 ของผู้ใช้ ได้แก่ ปวดท้อง ท้องผูก ท้องเสีย อาหารไม่ย่อย ท้องอืด แสบร้อนกลางอก คลื่นไส้ และอาเจียน นอกจากนั้นมีหูอื้อ เวียนหัว ปวดหัว บวม และค่าตับสูงขึ้นเล็กน้อย[2] การสำรวจนักศึกษา 314 คนที่ใช้ NSAID แก้ปวดประจำเดือนพบร้อยละ 32 ของผู้ใช้รายงานอาการทางเดินอาหาร โดยคลื่นไส้พบบ่อยที่สุด[9]

อาการที่พบบ่อย ไม่ต้องหยุดยาเอง อาการที่ต้องหยุดยาและไปพบแพทย์ทันที
ท้องอืด แสบท้อง คลื่นไส้เล็กน้อย อุจจาระดำ อาเจียนเป็นเลือด หรือมีเลือดในอุจจาระ[1]
ท้องผูกหรือถ่ายเหลวชั่วคราว ปวดท้องรุนแรงจนกดไม่ลงหรือท้องแข็ง[1]
เวียนหัว ปวดหัว บวมที่ใบหน้า เปลือกตา ริมฝีปาก หรือลมพิษ[1]
อาหารไม่ย่อย ผื่นแดง ตุ่มพอง ผิวหนังลอก มีไข้[1],[2]
นอนไม่หลับหรือกระสับกระส่าย ตัวเหลือง ตาเหลือง ดีซ่าน[1]
ปัสสาวะไม่ออก แขนขาบวม น้ำหนักขึ้นผิดปกติ[1]
หายใจลำบาก แน่นหน้าอก หน้ามืด เป็นลม[1]
ชาครึ่งซีก แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด เดินเซ[1]

หลักที่ใช้ตัดสินคือความรุนแรง อาการเล็กน้อยอย่างท้องอืดไม่ต้องหยุดยา แต่ถ้ารุนแรงขึ้นหรือมีเลือดออกต้องหยุดทันที[1] ส่วนบวมที่หน้าและลำคอร่วมกับหายใจลำบากคือภาวะแพ้รุนแรงที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที[2]

ใครห้ามใช้เด็ดขาด และใครต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

ฉลากไทยระบุข้อห้ามใช้ไว้เจ็ดข้อ คือเคยแพ้ยานี้หรือยาอื่นในกลุ่ม NSAID และแอสไพริน กำลังตั้งครรภ์ไตรมาสสุดท้าย มีภาวะเลือดไหลแล้วหยุดยากหรือเป็นไข้เลือดออก เป็นโรคตับหรือไตบกพร่องรุนแรง เป็นโรคหลอดเลือดหัวใจหรือหัวใจวายรุนแรง มีแผลทะลุที่กระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น และเคยมีเลือดออกในทางเดินอาหารจากยากลุ่มนี้[1] ฉลากสหรัฐเพิ่มข้อห้ามเรื่องการผ่าตัดทำทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจ และประวัติหอบหืดหรือลมพิษหลังกินแอสไพรินหรือ NSAID[2],[14]

กรอบคำเตือนของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐระบุความเสี่ยงสองเรื่อง คือลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดหัวใจและสมองซึ่งเกิดได้ตั้งแต่สัปดาห์แรกที่ใช้ และเลือดออก เป็นแผล หรือทะลุของกระเพาะหรือลำไส้โดยไม่มีอาการเตือนล่วงหน้า ผู้สูงอายุและผู้ที่เคยเป็นแผลในกระเพาะเสี่ยงสูงกว่าคนอื่นหลายเท่า[2]

กลุ่มที่ต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ ได้แก่ผู้อายุน้อยกว่า 12 ปีหรือมากกว่า 65 ปี ผู้ที่วางแผนตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ผู้ที่มีความดันเลือดสูง เบาหวาน หรือไขมันในเลือดสูง ผู้ที่หัวใจทำงานผิดปกติ และผู้ที่ใช้ยาสมุนไพรหรืออาหารเสริมอื่นอยู่[1]

ยาที่ห้ามกินร่วมหรือต้องอยู่ใต้การดูแลแพทย์

กรดเมเฟนามิคชนกับยาที่คนไทยใช้บ่อยหลายกลุ่ม และผลของการชนไม่ได้มีแค่ยาลดประสิทธิภาพ แต่รวมถึงเลือดออกและไตวาย

ยาที่ใช้ร่วม ผลที่เกิดขึ้น สิ่งที่ต้องทำ
ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น warfarin ทำให้ prothrombin time ยืดออก เสี่ยงเลือดออก[2] อยู่ใต้การดูแลแพทย์และตรวจค่าเลือดสม่ำเสมอ
NSAID ตัวอื่นหรือแอสไพริน เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในกระเพาะ แต่ไม่ได้เพิ่มผลบรรเทาปวด[2] ห้ามกินซ้อนกันเอง
ยาลดความดันกลุ่ม ACEI หรือ ARB และยาขับปัสสาวะ ความดันลดไม่เต็มที่ และไตเสื่อมเฉียบพลันได้เมื่อใช้สามกลุ่มร่วมกัน[2],[13] แจ้งแพทย์ทุกครั้งก่อนใช้ยาแก้ปวด
lithium ระดับ lithium ต่ำสุดเพิ่มขึ้นร้อยละ 15 และไตขับออกลดลงร้อยละ 20[2] วัดระดับยาและติดตามอาการ
methotrexate ขนาดต่ำ เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์รุนแรงเพิ่มขึ้น (HR 1.40, 95% CI 1.07–1.82)[12] ให้แพทย์เป็นผู้สั่ง
ยาต้านเศร้ากลุ่ม SSRI หรือ SNRI เลือดออกทางเดินอาหารเพิ่มขึ้นเทียบกับ NSAID เดี่ยว (OR 1.49, 95% CI 1.20–1.84)[11] แจ้งแพทย์และสังเกตอาการเลือดออก
ยาสเตียรอยด์ชนิดกิน เพิ่มความเสี่ยงแผลและเลือดออกในกระเพาะ[2] ใช้เท่าที่จำเป็นและสั้นที่สุด
ยาลดกรดที่มีแมกนีเซียมไฮดรอกไซด์ ระดับยาสูงสุดในเลือดเพิ่มขึ้นร้อยละ 125[2] ไม่ใช้แทนการกินพร้อมอาหารหรือการลดขนาด

ข้อที่ต้องย้ำคือการกิน NSAID สองตัวพร้อมกันไม่เคยเพิ่มผลบรรเทาปวด แต่เพิ่มความเสี่ยงกระเพาะและไตชัดเจน[2] ผู้ที่กินยาผสมหลายตัวต้องอ่านส่วนประกอบให้ครบก่อนหยิบยาเพิ่ม เพราะยาแก้ปวดผสมหลายยี่ห้อมี NSAID เป็นส่วนประกอบอยู่แล้ว

กินร่วมกับแอลกอฮอล์ได้ไหม ขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักรได้หรือไม่

ฉลากไทยระบุให้หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และการดื่มเหล้าระหว่างใช้ยานี้ เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงให้เกิดเลือดออกในกระเพาะอาหาร[1] แอลกอฮอล์ทำลายเยื่อบุกระเพาะโดยตรง ขณะที่ตัวยาทำให้เยื่อบุป้องกันตัวเองได้น้อยลง ผลคือความเสี่ยงซ้อนกัน และรวมถึงตับด้วยเพราะมีรายงานค่าตับสูงเกินสามเท่าของค่าปกติในผู้ใช้ NSAID ราวร้อยละ 1[2]

เรื่องการขับรถ ฉลากไทยเตือนว่ายานี้อาจทำให้เกิดอาการมึนงงได้ในบางคน หากกินยาแล้วมีอาการมึนงงหรือมองเห็นผิดปกติ ควรหลีกเลี่ยงการขับขี่รถ การทำงานกับเครื่องจักร หรืองานที่เสี่ยงต่อการพลัดตกจากที่สูง[1] อาการเวียนหัวและปวดหัวพบบ่อยร้อยละ 1–10[2]

ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และเด็กใช้ได้ไหม

หญิงตั้งครรภ์ไตรมาสสุดท้ายห้ามใช้ยานี้เด็ดขาดตามฉลากไทย[1] ฉลากสหรัฐอธิบายว่า NSAID ที่ราว 30 สัปดาห์ขึ้นไปเพิ่มความเสี่ยงการปิดก่อนกำหนดของ ductus arteriosus ของทารก และตั้งแต่ราว 20 สัปดาห์ขึ้นไปสัมพันธ์กับไตทารกผิดปกติจนน้ำคร่ำน้อย ซึ่งเกิดได้เร็วภายใน 48 ชั่วโมงหลังเริ่มยา หากจำเป็นระหว่าง 20–30 สัปดาห์ต้องใช้ขนาดต่ำสุดและสั้นที่สุด[2]

งานศึกษาทะเบียนประชากรในเด็ก 163,516 คนที่มารดาใช้ NSAID ขณะตั้งครรภ์พบความเสี่ยงโรคไตเรื้อรังในวัยเด็กสูงขึ้นเล็กน้อย (wHR 1.10, 95% CI 1.05–1.15) และสูงขึ้นในไตรมาสที่สอง (wHR 1.19) แต่เมื่อเทียบระหว่างพี่น้องกลับไม่พบความต่าง[15]

การให้นมบุตร ฉลากระบุว่ายาถูกขับออกในน้ำนมในปริมาณน้อย และยังไม่มีข้อมูลผลต่อทารก[2] สำหรับเด็ก ฉลากสหรัฐอนุมัติในผู้ที่มีอายุ 14 ปีขึ้นไป[2] ส่วนฉลากไทยให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรหากผู้ใช้มีอายุน้อยกว่า 12 ปี[1]

NSAID อาจทำให้การตกไข่ล่าช้าซึ่งกลับคืนได้เมื่อหยุดยา และควรหยุดยาก่อนรักษาภาวะมีบุตรยาก[2]

ใช้กับปวดประจำเดือนอย่างไรให้ได้ผล

ปวดประจำเดือนแบบปฐมภูมิเกิดจากเยื่อบุโพรงมดลูกสร้าง prostaglandin มากเกินไป มดลูกจึงบีบตัวแรงและเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อมดลูกน้อยลง[1],[2] กรดเมเฟนามิคออกฤทธิ์ที่ขั้นตอนนี้โดยตรง แต่ได้ผลก็ต่อเมื่อระดับยาในเลือดสูงพอในช่วงที่ prostaglandin กำลังพุ่งขึ้น

จังหวะจึงสำคัญกว่าความแรง ฉลากกำหนดให้เริ่มด้วย 500 มก. เมื่อเลือดออกหรือเมื่ออาการเริ่มขึ้น แล้วตามด้วย 250 มก. ทุก 6 ชั่วโมง[2] การรอให้ปวดจนทนไม่ไหวแล้วค่อยกินทำให้ยาต้องต่อสู้กับ prostaglandin ที่ออกฤทธิ์เต็มที่ไปแล้ว และมักนำไปสู่การกินซ้ำถี่ขึ้นจนเกินขนาด วิธีที่ได้ผลคือกินตามเวลาที่กำหนดตลอด 1–2 วันแรกที่มีอาการหนักที่สุด

งาน Cochrane ยืนยันว่า NSAID ได้ผลดีแต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอจะบอกว่าตัวใดดีที่สุด[4] งานวิเคราะห์เครือข่ายพบว่ากรดเมเฟนามิคให้ผลใกล้เคียงกับไอบูโพรเฟนและนาโพรเซน[5] และการทดลองที่เทียบกับสารสกัดมิ้นต์ก็พบว่ายานี้บรรเทาปวดได้[18] การเลือกจึงขึ้นกับโรคประจำตัวและยาตัวอื่นที่ใช้อยู่

สิ่งที่ไม่ควรทำคือกินยานี้ป้องกันไว้ทั้งเดือนโดยไม่มีอาการ และหากใช้ถูกขนาดถูกเวลาแล้วยังปวดติดกัน 2–3 รอบเดือน ควรพบแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุรอง เช่น endometriosis มากกว่าการเพิ่มขนาดยาเอง

ก่อนซื้อหรือก่อนกิน ควรถามเภสัชกร 5 ข้อ

ยานี้ควรถามก่อนกินทุกครั้ง โดยเฉพาะผู้ที่กินยาประจำหลายตัว

  1. ยาที่ฉันกินอยู่ตอนนี้ชนกับกรดเมเฟนามิคหรือไม่ โดยเฉพาะยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน ยาขับปัสสาวะ lithium และยาต้านเศร้า
  2. ฉันกินยานี้ได้กี่วัน และถ้าอาการยังอยู่ควรทำอย่างไรต่อ
  3. ฉันมีแผลในกระเพาะ เคยเลือดออกในกระเพาะ หรือมีโรคไตหรือโรคหัวใจหรือไม่
  4. ฉันกำลังตั้งครรภ์ วางแผนตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตรอยู่หรือไม่
  5. ฉันเคยแพ้ยาแอสไพรินหรือ NSAID ตัวอื่น จนมีผื่น หอบ หรือบวมหรือไม่

จุดที่ต้องหยุดยาและไปพบแพทย์ทันทีคืออาการรุนแรงในตารางด้านบน เช่น อุจจาระดำ อาเจียนเป็นเลือด หรือบวมที่หน้าและขา[1] และหากกินยาเกินขนาดโดยไม่ตั้งใจ ฉลากไทยให้รีบไปโรงพยาบาลพร้อมยาหรือบรรจุภัณฑ์ทันทีหากอาการรุนแรง[1] การเกินขนาดยังมีรายงานอาการทางระบบประสาทและไตวายเฉียบพลันด้วย[16]

คำถามที่พบบ่อย

กรดเมเฟนามิคกินตอนท้องว่างได้ไหม

ไม่ได้ ฉลากไทยระบุชัดว่าไม่ควรกินยาตอนท้องว่าง[1] ควรกินพร้อมอาหารหรือนมเพื่อลดการระคายเคืองต่อเยื่อบุกระเพาะ

กรดเมเฟนามิคกินติดกันได้กี่วัน

ฉลากสหรัฐจำกัดการใช้กับอาการปวดไม่เกินหนึ่งสัปดาห์[2] และฉลากไทยระบุว่าไม่ควรใช้ติดต่อกันเป็นเวลานานยกเว้นแพทย์แนะนำ[1] ถ้าต้องกินเกิน 7 วันควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ

กรดเมเฟนามิค 250 มก. กับ 500 มก. ต่างกันอย่างไร

ต่างกันที่ปริมาณตัวยาต่อหนึ่งหน่วย ไม่ใช่ฤทธิ์ที่ต่างกันโดยธรรมชาติ ในไทยมีทั้งขนาด 250 มก. และ 500 มก.[1] ขนาดเริ่มต้นตามฉลากคือ 500 มก. แล้วตามด้วย 250 มก. ทุก 6 ชั่วโมง[2] จึงต้องนับเม็ดตามความแรงบนซอง

กินกรดเมเฟนามิคแล้วยังปวด ควรทำอย่างไร

อย่าเพิ่มขนาดหรือกินซ้ำก่อนถึงเวลา 6 ชั่วโมง และอย่ากิน NSAID อีกตัวซ้อน เพราะไม่เพิ่มผลบรรเทาปวดแต่เพิ่มความเสี่ยงกระเพาะ[2] ถ้ายังปวดติดกัน 2–3 รอบเดือน ควรพบแพทย์

กรดเมเฟนามิคกินร่วมกับยาคุมกำเนิดได้ไหม

โดยทั่วไปใช้ร่วมได้ ไม่มีข้อห้ามในฉลากเรื่องยาคุมกำเนิด และทั้งสองตัวออกฤทธิ์คนละกลไก[1],[2] แต่ถ้าปวดมากจนต้องกินยาทุกเดือน ควรปรึกษาแพทย์เรื่องทางเลือกอื่น

กรดเมเฟนามิคทำให้ง่วงหรือเปล่า

อาจทำให้ง่วงหรือมึนงงได้ในบางคน ฉลากไทยระบุว่าหากมีอาการมึนงงหรือมองเห็นผิดปกติให้หลีกเลี่ยงการขับขี่หรือทำงานกับเครื่องจักร[1] อาการเวียนหัวและปวดหัวพบบ่อยร้อยละ 1–10[2] จึงควรสังเกตตัวเองในมื้อแรก

ปวดหายแล้วหยุดยาเองได้ไหม

หยุดได้ถ้าเป็นยาที่ได้มาเพื่อบรรเทาอาการปวดเฉียบ ฉลากไทยระบุว่าหากไม่มีอาการแล้วหยุดยาได้เลย[1] แต่ถ้าแพทย์สั่งให้กินต่อเนื่องด้วยเหตุอื่น ต้องถามแพทย์ก่อนหยุด

กรดเมเฟนามิคซื้อกินเองได้ไหม หรือต้องมีใบสั่งจากแพทย์

ในทางปฏิบัติยานี้จ่ายได้ในร้านยาที่มีเภสัชกร และไม่ควรซื้อกินเองโดยไม่ปรึกษาเภสัชกร[1] เพราะต้องคัดกรองข้อห้ามและยาที่ใช้ร่วมก่อน ผู้ที่ตั้งครรภ์ไตรมาสสุดท้าย มีแผลในกระเพาะ หรือกินยาละลายลิ่มเลือดอยู่ ไม่ควรซื้อเอง

สรุป

กรดเมเฟนามิคเป็น NSAID ที่ได้ผลดีกับปวดเล็กน้อยถึงปานกลางและปวดประจำเดือน โดยเริ่ม 500 มก. แล้วตามด้วย 250 มก. ทุก 6 ชั่วโมง ไม่เกิน 1,500 มก. ต่อวัน และไม่เกินหนึ่งสัปดาห์หากไม่มีแพทย์ดูแล[1],[2] กติกาสำคัญคือกินพร้อมอาหารหรือนม และไม่กินต่อเนื่องเกินกำหนด เพราะความเสี่ยงหลักคือกระเพาะและไต ไม่ใช่ความแรง

ก่อนกินทุกครั้งควรถามตัวเองสามข้อ คือมีข้อห้ามใช้หรือไม่ มียาที่กินอยู่ซึ่งชนกับยานี้หรือไม่ และอาการที่ปวดควรตรวจหาสาเหตุแทนการกินยาเพิ่มหรือไม่ ถ้ามีเลือดออก บวม ผื่น หรือหายใจลำบาก ให้หยุดยาและไปพบแพทย์ทันที

คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำแทนการวินิจฉัยของแพทย์ ห้ามปรับหรือหยุดยาที่แพทย์สั่งเอง ห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์ไตรมาสสุดท้าย ห้ามใช้หากมีแผลหรือเคยมีเลือดออกในกระเพาะอาหาร ไตบกพร่องรุนแรง โรคหลอดเลือดหัวใจหรือหัวใจวายรุนแรง หรือเคยหอบเมื่อกินแอสไพริน ถ้ามีอุจจาระดำ อาเจียนเป็นเลือด ปวดท้องรุนแรง บวมหน้าและขา หรือหายใจลำบาก ให้หยุดยาและไปพบแพทย์ทันที และโทร 1669 หากเป็นภาวะฉุกเฉิน

แหล่งอ้างอิง