สุขภาพ

โลหิตจาง ฮีโมโกลบินต่ำ แยกสาเหตุและรักษาให้ถูก

โลหิตจาง (anemia) คือภาวะที่ฮีโมโกลบินในเลือดต่ำกว่าเกณฑ์ของกลุ่มประชากรนั้น จนร่างกายลำเลียงออกซิเจนได้ไม่เต็มที่ องค์การอนามัยโลกกำหนดเกณฑ์ปี 2567 ว่า ผู้ชายอายุ 15-65 ปีถือว่าโลหิตจางเมื่อฮีโมโกลบินต่ำกว่า 130 กรัม/ลิตร ผู้หญิงที่ไม่ได้ตั้งครรภ์ต่ำกว่า 120 กรัม/ลิตร และหญิงตั้งครรภ์ใช้เกณฑ์ 110, 105 และ 110 กรัม/ลิตร ตามไตรมาสที่ 1, 2 และ 3[1]

โลหิตจางไม่ใช่โรค แต่เป็นสัญญาณว่ามีอะไรบางอย่างผิดปกติ การกินยาเม็ดธาตุเหล็กโดยไม่ตรวจหาต้นเหตุจึงแก้ปัญหาได้เพียงครึ่งเดียว บทนี้พาไล่ตั้งแต่การอ่านผล CBC การแยกขาดเหล็กออกจากธาลัสซีเมีย ไปจนถึงการรับประทานธาตุเหล็กเสริมให้ได้ผลจริง

โลหิตจางคืออะไร: ตัวเลขที่ใช้วินิจฉัย

เกณฑ์นี้กำหนดจากค่าเปอร์เซ็นไทล์ที่ 5 ของฮีโมโกลบินในคนแข็งแรงจากหลายประเทศ[1] ในเด็กเกณฑ์ต่างตามวัย คือ 6-23 เดือนต่ำกว่า 105, 24-59 เดือนต่ำกว่า 110, 5-11 ปีต่ำกว่า 115 และ 12-14 ปีต่ำกว่า 120 กรัม/ลิตร[1]

ค่าปกติแต่ละห้องแล็บไม่เท่ากันเพราะแต่ละแห่งสร้างช่วงอ้างอิงจากประชากรและเครื่องตรวจเอง จึงควรดูแนวโน้มของค่าเดิมประกอบ[5]

“ซีด” กับ “โลหิตจาง” ต่างกัน ซีดคือสิ่งที่มองเห็น เช่น เยื่อบุตาและฝ่ามือซีด ซึ่งมีความไวต่ำ คนที่ซีดอาจไม่ได้โลหิตจาง และคนที่โลหิตจางหลายรายก็ดูไม่ซีด

3 ชนิดหลักตามขนาดเม็ดเลือด (MCV)

MCV คือปริมาตรเฉลี่ยของเม็ดเลือดแดง เป็นค่าตัวแรกที่บอกว่าโลหิตจางมาจากกระบวนการไหน โดยทั่วไปเล็กกว่า 80 เฟมโตลิตรถือว่าเม็ดเลือดเล็ก 80-100 เฟมโตลิตรปกติ และมากกว่า 100 เฟมโตลิตรเป็นเม็ดเลือดใหญ่ ช่วงอ้างอิงของแต่ละห้องแล็บอาจต่างเล็กน้อย[6]

ชนิดตาม MCV ค่า MCV สาเหตุที่พบบ่อย ตรวจต่อ
เม็ดเลือดเล็ก ต่ำกว่า 80 fL ขาดธาตุเหล็ก ธาลัสซีเมีย โรคเรื้อรังอักเสบ พิษตะกั่ว เฟอร์ริติน, สัดส่วนอิ่มตัวของทรานสเฟอร์ริน, ฮีโมโกลบิน A2
เม็ดเลือดปกติ 80-100 fL เสียเลือดเฉียบพลัน โรคไต โรคเรื้อรังอักเสบ เม็ดเลือดแดงแตก ไขกระดูกฝ่อ เรติคูโลไซต์, ครีอะตินิน, CRP, LDH, ตรวจเสมียร์
เม็ดเลือดใหญ่ มากกว่า 100 fL ขาดวิตามินบี 12 หรือโฟเลต แอลกอฮอล์ โรคตับ ไทรอยด์ต่ำ ไขกระดูกผิดปกติ วิตามินบี 12, โฟเลต, TSH, ตรวจเสมียร์

MCV เป็นกุญแจแรกเพราะแต่ละกลุ่มมีเส้นทางการตรวจต่อคนละทาง การเจาะเฟอร์ริตินตั้งแต่ต้นในคนที่ MCV สูงอาจทำให้มองข้ามภาวะขาดวิตามินบี 12[6] ภาพผสมก็พบบ่อย เช่น ขาดเหล็กร่วมกับธาลัสซีเมีย หรือขาดเหล็กและขาดบี 12 พร้อมกัน ค่า MCV อาจกลับมาปกติทั้งที่ความผิดปกติยังอยู่ ส่วน RDW ช่วยบอกการกระจายตัวของขนาดเม็ดเลือดได้บ้าง[6]

สาเหตุที่พบบ่อยในคนไทย เรียงตามความชุก

สาเหตุอันดับหนึ่งของโลหิตจางทั่วโลกคือการขาดธาตุเหล็ก และเป็นสาเหตุที่ทำให้สูญเสียปีชีวิตด้วยความบกพร่องมากที่สุด[2] โลหิตจางจากการขาดเหล็กพบประมาณ 1,200 ล้านคนทั่วโลก[3]

ในคนไทยสาเหตุที่พบบ่อยคือเลือดออกเรื้อรัง ทั้งประจำเดือนที่มากเกินปกติซึ่งเป็นตัวขับเคลื่อนหลักในหญิงวัยเจริญพันธุ์[19] และเลือดออกจากทางเดินอาหารจากแผลในกระเพาะ ลำไส้อักเสบ ยาลดปวดกลุ่มเอ็นเซด หรือมะเร็งลำไส้ ในพื้นที่ห่างไกลยังพบพยาธิปากขอ โดยหญิงตั้งครรภ์ที่ปัตตานีพบถึง 47%[33]

ถัดมาคือธาลัสซีเมีย ไทยมีพาหะ 30-40% ของประชากร ผู้ป่วยราว 1% และทารกเกิดใหม่เป็นชนิดรุนแรงราว 1.2%[8] ส่วนการขาดบี 12 และโฟเลตพบในผู้อาหารเจ ผ่าตัดกระเพาะ และผู้ดื่มแอลกอฮอล์ บี 12 เป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของโลหิตจางเม็ดเลือดใหญ่ และอาการทางระบบประสาทอาจเกิดก่อน[29] โรคเรื้อรังอักเสบ เช่น วัณโรค มะเร็ง และอ้วน กระตุ้นฮีพซิดินจนมีเหล็กแต่ใช้ไม่ได้[16] ในผู้สูงอายุต้องนึกถึงไขกระดูกผิดปกติด้วย[17][18]

ทำไม “กินยาเสริมเหล็ก” โดยไม่ตรวจอาจพลาดโรคร้าย

หลักการสำคัญคือ การขาดธาตุเหล็กในผู้ชายและหญิงวัยหมดประจำเดือนถือเป็นสัญญาณของเลือดออกจนกว่าจะพิสูจน์ว่าไม่ใช่ แนวทางสมาคมระบบทางเดินอาหารแห่งสหราชอาณาจักรระบุว่าประมาณหนึ่งในสามของผู้ชายและหญิงวัยหมดประจำเดือนที่มาด้วยโลหิตจางจากการขาดเหล็กมีความผิดปกติที่ตรวจพบได้ ส่วนใหญ่ในทางเดินอาหาร[10]

งานอภิมานวิเคราะห์พบความชุกของมะเร็งทางเดินอาหารในผู้ที่ขาดเหล็กแต่ยังไม่ซีด 0.38% แต่ในผู้สูงอายุ 2.58% และในผู้ชายกับหญิงวัยหมดประจำเดือน 0.90%[12]

กลไกที่ทำให้พลาดคือ มะเร็งลำไส้ด้านขวาเลือดออกทีละน้อยแต่ต่อเนื่อง ฮีโมโกลบินจึงค่อย ๆ ลดโดยไม่มีอาการเตือน เมื่อกินยาเหล็ก ค่าอาจขึ้นชั่วคราวทั้งที่เลือดยังออกอยู่

แนวทางสมาคมระบบทางเดินอาหารแห่งสหรัฐอเมริกาแนะนำให้ตรวจทางเดินอาหารทั้งส่วนบนและล่างในผู้ชายและหญิงวัยหมดประจำเดือนที่ขาดเหล็กโดยไม่ทราบสาเหตุ รวมถึงรายที่มีอาการหรือประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้[11]

ตรวจอะไรต่อจาก CBC

เฟอร์ริตินเป็นตัวชี้วัดเหล็กสำรองที่ดีที่สุด องค์การอนามัยโลกกำหนดว่าน้อยกว่า 15 ไมโครกรัม/ลิตรบ่งชี้การขาดเหล็กในคนที่ดูแข็งแรง และ 12 ไมโครกรัม/ลิตรในเด็กต่ำกว่า 5 ปี แต่ถ้ามีการอักเสบหรือติดเชื้อ เกณฑ์ขยับเป็น 70 เพราะเฟอร์ริตินเพิ่มจากการอักเสบ[13] ในทางปฏิบัติใช้ 30 ไมโครกรัม/ลิตรเป็นจุดตัดในคนไม่มีการอักเสบ และ 100 เมื่อ CRP สูง[14] สัดส่วนอิ่มตัวของทรานสเฟอร์รินต่ำกว่า 20% และความสามารถจับเหล็กรวมมักสูงขึ้น ช่วยสนับสนุนการขาดเหล็ก[14]

เรติคูโลไซต์บอกว่าไขกระดูกตอบสนองหรือไม่ ค่าต่ำทั้งที่ซีดหมายถึงการผลิตมีปัญหา ค่าสูงหมายถึงเสียเลือดหรือเม็ดเลือดแดงแตก ตรวจเสมียร์ช่วยแยกสาเหตุ เช่น เม็ดเลือดรูปดินสอหรือนิวโทรฟิลหลายพู[6] ถ้าเม็ดเลือดขาวและเกล็ดเลือดต่ำร่วมด้วยต้องส่งตรวจเร็ว ควรตรวจอุจจาระหาการมีเลือดออกที่มองไม่เห็น ตรวจหาเชื้อเฮลิโคแบคเตอร์ ไพโลไร และคัดกรองเซลิแอกในรายที่เหมาะสม[10] ฮีโมโกลบินอิเล็กโทรโฟรีซิสใช้ยืนยันธาลัสซีเมีย ส่วนบี 12 และโฟเลตตรวจเมื่อเม็ดเลือดใหญ่หรือมีอาการทางระบบประสาท และควรตรวจครีอะตินินเพราะโรคไตแก้ไขได้[5][28]

แยกขาดเหล็กจากธาลัสซีเมียด้วยตัวเลข

ทั้งสองภาวะทำให้เม็ดเลือดเล็กและฮีโมโกลบินต่ำเหมือนกัน แต่รักษาคนละทาง และคนไทยมีพาหะถึง 30-40%[8]

ตัวชี้วัด ขาดธาตุเหล็ก ธาลัสซีเมียพาหะ
MCV ต่ำ ต่ำ
จำนวนเม็ดเลือดแดง มักต่ำ มักปกติหรือสูง
RDW สูง มักปกติ
Mentzer index มากกว่า 13 น้อยกว่า 13
เฟอร์ริติน ต่ำ ปกติหรือสูง
ฮีโมโกลบิน A2 ปกติ สูงในพาหะเบต้า
ตอบสนองต่อธาตุเหล็ก ขึ้นชัดใน 2-4 สัปดาห์ ไม่ขึ้น

Mentzer index คำนวณจาก MCV หารจำนวนเม็ดเลือดแดง (หน่วยล้านเซลล์ต่อไมโครลิตร) ค่าที่น้อยกว่า 13 ชี้ไปทางธาลัสซีเมียพาหะ ส่วนมากกว่า 13 ชี้ไปทางการขาดเหล็ก[7] แต่เป็นเพียงการคัดกรอง ไม่ใช่การวินิจฉัย เพราะโรคเรื้อรังและการขาดเหล็กสองอย่างพร้อมกันทำให้ค่าคลาดเคลื่อน

จุดที่คนไทยถูกวินิจฉัยผิดบ่อยคือเห็นเม็ดเลือดเล็กแล้วสรุปว่าขาดเหล็กทันที โดยไม่ดูจำนวนเม็ดเลือดแดงและเฟอร์ริติน ผู้ที่เป็นพาหะจึงได้ยาเหล็กซ้ำโดยฮีโมโกลบินไม่ขึ้น ทางกลับกัน ผู้ที่เป็นพาหะและขาดเหล็กร่วมด้วยจะได้ประโยชน์จากการรักษาเหล็กก่อน แล้วประเมินดัชนีซ้ำ เพราะเมื่อเติมเหล็กจนเต็ม ค่า MCV และ Mentzer index จะบอกธาลัสซีเมียได้ชัดขึ้น การรู้สถานะพาหะยังสำคัญก่อนตั้งครรภ์ เพราะคู่สมรสที่เป็นพาหะทั้งสองฝ่ายมีโอกาสมีบุตรเป็นโรคชนิดรุนแรง 25%[8][9]

อาการ: จากไม่มีอาการถึงหายใจไม่ออก

ความรุนแรงของอาการไม่ได้ขึ้นกับตัวเลขฮีโมโกลบินอย่างเดียว แต่ขึ้นกับความเร็วที่ค่าลดลงและการชดเชย[30] คนที่ค่าลดช้า ๆ อาจทำงานได้ปกติที่ 80 กรัม/ลิตร ขณะที่คนเสียเลือดเฉียบพลันอาจมีอาการหนักที่ค่าสูงกว่านั้นมาก

อาการที่พบบ่อยคืออ่อนเพลีย เหนื่อยง่ายเวลาออกแรง ใจสั่น เวียนหัว ปวดหัว หูอื้อ และหน้ามืดเมื่อลุกยืนเร็ว เมื่อดูกายจะเห็นเยื่อบุตา ฝ่ามือ และร่องเล็บซีดลง ลิ้นเรียบแดงวาว เล็บเปราะและบุ๋มเป็นรูปช้อน[30] อาการเฉพาะที่คนมักไม่เล่าคือกินสิ่งที่ไม่มีคุณค่าทางโภชนาการ เช่น น้ำแข็ง ดิน พบได้ 40-50% และกลุ่มอาการขาอยู่ไม่สุขพบ 32-40%[30]

คนที่ขาดเหล็กแต่ยังไม่ซีดอาจมีแค่อ่อนเพลียเรื้อรัง ซึ่งการให้เหล็กช่วยลดได้จริง[36]

การรักษา: ขึ้นกับชนิด ไม่ใช่ทุกคนต้องกินเหล็ก

การรักษามีสองส่วนที่ต้องทำคู่กัน คือแก้ต้นเหตุและเติมสิ่งที่ขาด เมื่อวินิจฉัยว่าขาดเหล็ก การกินเหล็กเป็นทางแรกในเกือบทุกกรณี[4] ยกเว้นบางกรณี เช่น ผ่าตัดกระเพาะแบบบายพาส เลือดประจำเดือนมากจนชดเชยไม่ทัน ลำไส้อักเสบ และหลอดเลือดผิดปกติแต่กำเนิด[25]

การให้เหล็กทางหลอดเลือดดำเหมาะเมื่อกินไม่ได้ผล ทนไม่ได้ หรือดูดซึมบกพร่อง สูตรใหม่ปลอดภัยขึ้นมาก แต่ยังต้องเฝ้าระวังปฏิกิริยาแพ้และฟอสเฟตในเลือดต่ำ[26] แนวทางระบบทางเดินอาหารแนะนำให้พิจารณาเหล็กฉีดเมื่อฮีโมโกลบินต่ำกว่า 100 กรัม/ลิตรและกินเหล็กไม่ทน[10]

การขาดวิตามินบี 12 ต้องยืนยันก่อนรักษา เพราะถ้าให้โฟเลตอย่างเดียวในคนที่ขาดบี 12 ภาวะโลหิตจางดีขึ้นแต่ความเสียหายต่อระบบประสาทอาจดำเนินต่อ[29] ในโรคไตเรื้อรัง แนวทางล่าสุดยังจัดยากระตุ้นการสร้างเม็ดเลือดเป็นทางเลือกแรก และเน้นเหล็กทางหลอดเลือดดำมากขึ้น[27][28] การให้เลือดควรสงวนไว้เมื่อจำเป็น ในผู้ป่วยอาการคงที่เกณฑ์แบบจำกัดคือต่ำกว่า 7 กรัม/เดซิลิตร[37] ผู้ที่เป็นพาหะ โรคเรื้อรังอักเสบ หรือขาดบี 12 ไม่ได้ขาดเหล็กเป็นหลัก จึงไม่ต้องกินเหล็ก

การกินเหล็กให้ได้ผลจริง

แนวทางสมาคมระบบทางเดินอาหารแห่งสหราชอาณาจักรแนะนำขนาดเริ่มต้น 50-100 มิลลิกรัมของธาตุเหล็ก(elemental iron) วันละครั้งขณะท้องว่าง เทียบได้กับเฟอร์รัสซัลเฟต 200 มิลลิกรัมหนึ่งเม็ด[10] ตัวเลขบนกล่องคือน้ำหนักเกลือ ไม่ใช่ธาตุเหล็ก

เหตุผลที่ให้วันละครั้งคือฮีพซิดิน หลังได้เหล็กตั้งแต่ 60 มิลลิกรัมขึ้นไป ฮีพซิดินจะสูงนานประมาณ 24 ชั่วโมง และลดสัดส่วนการดูดซึมของมื้อถัดไปลง 35-45% ขนาด 40-80 มิลลิกรัมจึงให้สัดส่วนการดูดซึมดีที่สุด[20]

การกินวันเว้นวันให้สัดส่วนการดูดซึมสะสม 21.8% เทียบกับ 16.3% ของการกินติดกันทุกวัน[21]

วิตามินซีและเนื้อสัตว์ช่วยเพิ่มการดูดซึมเหล็กจากพืช[22][24] ส่วนชา กาแฟ แคลเซียมจากนม ไฟเตทในธัญพืชไม่ขัดสี และยาลดกรดลดการดูดซึม[23][22] ควรเว้นอย่างน้อย 1-2 ชั่วโมงก่อนหรือหลังยา

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือคลื่นไส้ ท้องผูก และอุจจาระดำ แก้ได้ด้วยการลดขนาด กินวันเว้นวัน หรือกินพร้อมอาหารเล็กน้อย ถ้าทนไม่ได้จริงควรปรึกษาแพทย์เพื่อเปลี่ยนสูตร ไม่ใช่หยุดยาเอง[10]

ติดตามผล: ควรเห็นผลเมื่อไร

แนวทางแนะนำให้ตรวจ CBC ซ้ำที่ 2 สัปดาห์หลังเริ่มยา ถ้าฮีโมโกลบินขึ้นอย่างน้อย 10 กรัม/ลิตรถือว่าตอบสนองดี ถ้าตรวจที่ 2 สัปดาห์ไม่ได้ ให้ตรวจที่ 28 วันโดยดูว่าขึ้นอย่างน้อย 20 กรัม/ลิตรหรือเข้าสู่เกณฑ์ปกติ[10]

ถ้าไม่ขึ้นเลย ให้สงสัยสี่เรื่อง คือ กินยาไม่สม่ำเสมอ ยังมีเลือดออก การดูดซึมบกพร่อง และการวินิจฉัยผิด เช่น เป็นพาหะธาลัสซีเมียหรือขาดบี 12

เมื่อฮีโมโกลบินปกติยังต้องกินต่อประมาณ 3 เดือนเพื่อเติมเหล็กสำรอง อาจนานกว่านั้นหากยังมีเลือดออกต่อเนื่อง[10] หลังหยุดยาให้ตรวจ CBC เป็นระยะ ในรายที่ต้นเหตุยังแก้ไม่ได้ แนวทางเสนอให้ตรวจทุก 3 เดือนในปีแรก และทุก 6 เดือนไปอีก 2-3 ปี หากซีดกลับมาซ้ำต้องค้นหาสาเหตุใหม่[10]

โลหิตจางในคนท้องและในเด็ก

หญิงตั้งครรภ์ใช้เกณฑ์ต่ำกว่า 110 กรัม/ลิตรในไตรมาสแรก ต่ำกว่า 105 ในไตรมาสที่สอง และต่ำกว่า 110 ในไตรมาสที่สาม[1] ภาวะนี้เพิ่มความเสี่ยงคลอดก่อนกำหนดและทารกน้ำหนักน้อย ในไทย ข้อมูลจากหญิงตั้งครรภ์ปัตตานีพบพยาธิปากขอ 47% และการกินยาเหล็กสม่ำเสมอในไตรมาสที่สามต่ำเพียง 9-12%[33]

การเสริมเหล็กได้ผลชัด งานทบทวนของโคเครนพบว่าการเสริมเหล็กทุกวันลดโลหิตจางเมื่อครบกำหนดคลอดได้ 70% (RR 0.30)[31] องค์การอนามัยโลกแนะนำธาตุเหล็กธาตุ 60 มิลลิกรัมร่วมกับกรดโฟลิก 400 ไมโครกรัมทุกวัน[32] จุดตัดเฟอร์ริตินในครรภ์ยังไม่ตรงกัน[15]

ในเด็ก เกณฑ์อายุ 6-23 เดือนอยู่ที่ต่ำกว่า 105 กรัม/ลิตร[1] นมแม่มีเหล็กน้อย จึงต้องเริ่มอาหารเสริมที่มีเหล็กตั้งแต่อายุ 6 เดือน เช่น เนื้อสัตว์บด ตับ และธัญพืชเสริมเหล็ก และไม่ควรใช้นมวัวเป็นนมหลักก่อน 1 ปี ในเด็กเล็กที่ซีด การให้เหล็กไม่ได้แสดงผลต่อพัฒนาการชัดเจนใน 30 วันแรก[34] แต่ในเด็กวัยเรียนช่วยเพิ่มสติปัญญา ความสนใจ และความจำอย่างมีนัยสำคัญ[35]

เมื่อไรต้องพบแพทย์/ฉุกเฉิน

องค์การอนามัยโลกถือว่าต่ำกว่า 70 กรัม/ลิตรเป็นชนิดรุนแรงในหญิงตั้งครรภ์และเด็กเล็ก และต่ำกว่า 80 ในผู้ใหญ่ทั่วไป[1]

ให้ไปห้องฉุกเฉินถ้าเจ็บแน่นหน้าอก หายใจลำบากแม้ขณะพัก เป็นลม ใจสั่นรุนแรง หรือมีเลือดออกที่หยุดไม่ได้ เช่น อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายเป็นเลือดสด หรือถ่ายดำและเหลว

ควรพบแพทย์โดยไม่รอถ้าซีดร่วมกับน้ำหนักลด ไข้เรื้อรัง เหงื่อออกกลางคืน ต่อมน้ำเหลืองโต หรือปวดกระดูก เพราะอาจบอกถึงมะเร็ง การติดเชื้อเรื้อรัง หรือโรคทางไขกระดูก หญิงตั้งครรภ์ที่ต่ำกว่า 100 กรัม/ลิตรควรได้รับการรักษาและติดตามใกล้ชิด ส่วนผู้ที่กินยาเหล็กครบ 2-4 สัปดาห์แล้วไม่ขึ้นควรกลับไปพบแพทย์ ไม่ใช่เพิ่มขนาดยาเอง

คำถามที่พบบ่อย

ฮีโมโกลบินเท่าไรถึงเรียกว่าโลหิตจาง

ผู้ชาย 15-65 ปีต่ำกว่า 130 กรัม/ลิตร ผู้หญิงที่ไม่ได้ตั้งครรภ์ต่ำกว่า 120 และหญิงตั้งครรภ์ 110, 105 และ 110 กรัม/ลิตรในไตรมาส 1, 2 และ 3[1]

โลหิตจางหายเองได้ไหม

ขึ้นกับสาเหตุ ถ้าเสียเลือดครั้งเดียวและต้นเหตุถูกแก้แล้ว ร่างกายเติมเหล็กสำรองกลับได้เองในหลักเดือน แต่ถ้าต้นเหตุยังอยู่ เช่น ประจำเดือนมากหรือเลือดออกในทางเดินอาหาร จะกลับมาซ้ำ[3][10]

กินยาเสริมเหล็กนานแค่ไหน

กินจนฮีโมโกลบินปกติแล้วต่ออีกประมาณ 3 เดือนเพื่อเติมเหล็กสำรอง ประเมินผลครั้งแรกที่ 2 สัปดาห์[10] ผู้ที่มีเลือดออกต่อเนื่องอาจต้องนานกว่านั้น

เป็นพาหะธาลัสซีเมียต้องรักษาไหม

พาหะไม่ใช่โรคที่ต้องรักษาและไม่ทำให้อาการรุนแรง แต่ควรรู้สถานะเพราะมีผลต่อการวางแผนมีบุตร และไม่ควรกินยาเสริมเหล็กพร่ำเพรื่อหากไม่ได้ขาดจริง[8][9]

โลหิตจางกับความดันต่ำต่างกันไหม

ต่างกัน โลหิตจางคือฮีโมโกลบินต่ำจนลำเลียงออกซิเจนไม่พอ ส่วนความดันต่ำคือแรงดันเลือดต่ำ

ต้องเจาะเลือดซ้ำบ่อยแค่ไหน

ตรวจ CBC ที่ 2 สัปดาห์ หรืออย่างช้าที่ 28 วัน[10] หลังจากนั้นตรวจตามสาเหตุ เช่น ทุก 3 เดือนในปีแรกหากต้นเหตุยังแก้ไม่ได้

ตั้งครรภ์แล้วซีดอันตรายไหม

อันตราย เพราะเพิ่มความเสี่ยงคลอดก่อนกำหนดและทารกน้ำหนักน้อย การเสริมเหล็กทุกวันลดโลหิตจางเมื่อครบกำหนดได้ 70%[31] องค์การอนามัยโลกแนะนำธาตุเหล็กธาตุ 60 มก. กับโฟลิก 400 ไมโครกรัมทุกวัน[32]

กินเหล็กแล้วท้องผูกทำอย่างไร

ลดขนาดหรือเปลี่ยนเป็นวันเว้นวัน ซึ่งยังให้การดูดซึมที่ดี[21] ดื่มน้ำให้พอ เพิ่มผักผลไม้ หรือกินยาพร้อมอาหารเล็กน้อย ถ้ายังทนไม่ได้ควรปรึกษาแพทย์[10]

สรุป

โลหิตจางเป็นสัญญาณ ไม่ใช่การวินิจฉัย ตัวเลขฮีโมโกลบินบอกว่าเข้าเกณฑ์หรือไม่ แต่ไม่ได้บอกว่าเกิดจากอะไร การดู MCV ร่วมกับเฟอร์ริติน จำนวนเม็ดเลือดแดง และประวัติเลือดออกช่วยแยกสาเหตุหลักได้ในขั้นแรก

การขาดธาตุเหล็กในผู้ชายและหญิงวัยหมดประจำเดือนต้องหาต้นเหตุเสมอ เพราะประมาณหนึ่งในสามมีความผิดปกติในทางเดินอาหาร และมะเร็งอาจมาด้วยโลหิตจางเพียงอย่างเดียว[10] การกินยาเหล็กเองจึงช่วยได้เฉพาะเมื่อขาดจริง และอาจกลบปัญหาที่ต้องรักษาให้ทัน

เมื่อขาดเหล็กจริง การกินวันละครั้ง 50-100 มิลลิกรัมขณะท้องว่าง หลีกเลี่ยงชา กาแฟ นม และยาลดกรดใกล้เวลากินยา ให้ผลดีกว่าการกินบ่อย ๆ[10][20] ตรวจผลที่ 2 สัปดาห์ กินต่ออีก 3 เดือนหลังฮีโมโกลบินปกติ และติดตามต่อเนื่องหากต้นเหตุยังอยู่

คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): ถ้าซีดร่วมกับถ่ายดำ อาเจียนเป็นเลือด เจ็บแน่นหน้าอก หายใจลำบากแม้ขณะพัก เป็นลม หรือใจสั่นรุนแรง ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ทันที ห้ามซื้อยาเม็ดธาตุเหล็กกินเองต่อเนื่องเป็นเดือนโดยไม่ตรวจเลือด เพราะอาจกลบเลือดออกเรื้อรังและเสี่ยงเหล็กสะสมเกิน

แหล่งอ้างอิง