โภชนาการ

ชาหมัก (คอมบูชา) ดีต่อลำไส้จริงไหม น้ำตาลเท่าไรและใครไม่ควรดื่ม

ชาหมักหรือคอมบูชา (kombucha) คือชาที่หมักด้วย SCOBY จนเปรี้ยวและมีฟองเล็กน้อย คำถามที่คนถามมากคือมันดีต่อลำไส้จริงไหม คำตอบตรง ๆ คือหลักฐานในคนยังบางมาก งานทบทวนอย่างเป็นระบบที่คัดกรองบทความ 310 ฉบับพบงานวิจัยในคนที่วัดผลจริงเพียงชิ้นเดียว[1] และงานทบทวนก่อนหน้านั้นไม่พบงานทดลองทางคลินิกเลย[2] งานทดลองแบบสุ่มที่มีขนาดใหญ่ที่สุดงานหนึ่งมีผู้เข้าร่วม 60 คนและกินหกสัปดาห์[3]

อีกด้านที่คนมักข้ามคือความปลอดภัย ชาหมักไม่ได้ผ่านความร้อนจึงมีทั้งจุลินทรีย์มีชีวิตและกรดที่ควบคุมยาก มีรายงานผู้ป่วยกรดแลคติกในเลือดสูง ภาวะตับถูกทำลาย และกรณีครอบครัวในสเปนที่ได้ตะกั่วจากคอมบูชาในภาชนะเซรามิก[4]

ชาหมักคืออะไร: ชา น้ำตาล และ SCOBY

SCOBY ย่อจาก symbiotic culture of bacteria and yeast คือแผ่นเซลลูโลสที่แบคทีเรียกรดอะซิติกสร้างขึ้นและมียีสต์อาศัยร่วม[5] กลุ่มหลักคือ Komagataeibacter กับ Acetobacter ซึ่งสร้างเซลลูโลสและกรดอะซิติก และยีสต์ Zygosaccharomyces, Brettanomyces, Pichia, Starmerella ซึ่งย่อยน้ำตาลและสร้างเอทานอล[5] สัดส่วนจุลินทรีย์ต่างกันมากในแต่ละหัวเชื้อ จึงเป็นเหตุผลแรกที่คอมบูชาสองขวดให้ผลไม่เหมือนกัน

ขั้นตอนมาตรฐานคือชงชาดำหรือชาเขียวกับน้ำตาลซูโครส 5–10% โดยน้ำหนัก ปล่อยให้เย็นแล้วเติมหัวเชื้อจากรุ่นก่อน หมักที่อุณหภูมิห้อง 7–14 วัน[6] ยีสต์ย่อยซูโครสเป็นกลูโคสและฟรุกโตสแล้วเปลี่ยนเป็นเอทานอลกับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ จากนั้นแบคทีเรียกรดอะซิติกเปลี่ยนเอทานอลเป็นกรดอะซิติก ซึ่งเป็นที่มาของรสเปรี้ยวและพีเอชที่ลดลง[7]

น้ำตาลไม่ได้มีไว้ให้หวาน แต่เป็นอาหารของยีสต์ในขั้นแรก ถ้าใส่น้อยเกินไปการหมักช้าและเหลือช่องให้จุลินทรีย์อื่นเจริญ ถ้ามากเกินไปจะเหลือน้ำตาลสูงและได้แอลกอฮอล์มากกว่าที่ควร สูตรที่งานวิจัยใช้บ่อยคือใบชา 1.6% และน้ำตาล 10% โดยน้ำหนักต่อปริมาตรน้ำหนึ่งลิตร[8]

แอลกอฮอล์ที่เหลือมักอยู่ระหว่าง 0.007% ถึง 2.3% ขึ้นกับน้ำตาลเริ่มต้น เวลา และการเก็บ[6] เกณฑ์ที่ใช้กันทั่วไปคือเครื่องดื่มจะเรียกว่าไม่มีแอลกอฮอล์ได้เมื่อมีเอทานอลต่ำกว่า 0.5% โดยปริมาตร[9] และงานสำรวจคอมบูชาเชิงพาณิชย์ในอุรุกวัยพบหลายตัวอย่างที่เกินเกณฑ์นี้[10]

ในขวดมีอะไร: กรด น้ำตาล และจุลินทรีย์

คำว่า “คอมบูชา” ไม่ได้บอกปริมาณสารในขวดเลย ค่าองค์ประกอบแกว่งกว้างจนสินค้าสองยี่ห้อที่ชื่อเดียวกันอาจต่างกันหลายเท่า[6] ตารางนี้คือช่วงค่าที่มีรายงานจริง

องค์ประกอบ ช่วงค่าที่มีรายงาน ที่มา อ่านว่าอย่างไร
กรดอะซิติก 0.21–16.57 กรัม/ลิตร วิเคราะห์กรดอินทรีย์[6] ตัวให้รสเปรี้ยวและทำให้พีเอชต่ำ
กรดกลูคูโรนิก 0.04–7.36 กรัม/ลิตร งานเดียวกัน[6] ถูกโฆษณาว่า “ล้างพิษ” แต่ยังไม่มีข้อมูลในคน
กรดแลกติก 0.015–0.702 กรัม/ลิตร งานเดียวกัน[6] มาจากแบคทีเรียกรดแลกติกบางสายพันธุ์
กรดซิตริก 0.05–2.77 กรัม/ลิตร งานเดียวกัน[6] ช่วยรสเปรี้ยวสด ไม่ได้บ่งชี้คุณภาพ
เอทานอล 0.007–2.3% โดยปริมาตร งานเดียวกัน[6] เพิ่มได้ถ้าเก็บนอกตู้เย็น[9]
น้ำตาลตกค้าง ราว 0.3 กรัม/100 มล. กลูโคส 1.87 + ซูโครส 1.11 + ฟรุกโตส 0.05 กรัม/ลิตร[11] สินค้าที่เติมน้ำผลไม้หลังหมักสูงกว่านี้หลายเท่า
คาเฟอีน 114 มก./ลิตร วัดด้วย HPLC ในชาเขียวหมัก[12] ใบชามีคาเฟอีนราว 3–6% ของน้ำหนัก[6]
จุลินทรีย์ที่มีชีวิต 10^6 CFU/มล. ก่อนเก็บ เหลือ 10^4 หลังเก็บ นับโคโลนี[13] สินค้าที่ผ่านความร้อนไม่เหลือ
ค่าพีเอช 2.5–4.2 สรุปรวมหลายงาน[6] เกณฑ์ความปลอดภัยคือไม่เกิน 4.2 ภายในวันที่ 7

ตัวชี้วัดเดียวที่วัดเองได้ที่บ้านคือค่าพีเอช เกณฑ์ในสหรัฐกำหนดว่าต้องไม่เกิน 4.2 ภายในวันที่เจ็ดจึงจะถือว่าปลอดภัยทางจุลชีววิทยา ส่วนค่าต่ำกว่า 2.5 ถือว่าเปรี้ยวเกิน[6]

จำนวนจุลินทรีย์มีชีวิตยังลดลงระหว่างเก็บ งานหนึ่งพบว่าลดจาก 10^6 เป็น 10^4 CFU/มล. หลังเก็บทั้งที่ 4 และ 25 องศาเซลเซียส[13] คำว่า “โพรไบโอติก” บนฉลากจึงไม่รับประกันว่าถึงมือผู้บริโภคแล้วยังมีชีวิตพอ

หลักฐานสุขภาพ: ลำไส้ น้ำตาลในเลือด และภูมิคุ้มกัน

ช่องว่างระหว่างผลในหลอดทดลองกับผลในคนกว้างมาก งานรีวิวส่วนใหญ่สรุปจากสัตว์ทดลองและเซลล์เพาะเลี้ยง[14] แต่เมื่อมาถึงคน งานที่ดีที่สุดกลับให้ผลชวนคิด

คำอ้างที่พบบ่อย หลักฐานที่มีจริง เขียนได้แค่ไหน
ปรับจุลินทรีย์ในลำไส้ การทดลองแบบสุ่ม 6 สัปดาห์ในคนสุขภาพดี 60 คน (เสร็จ 58) พบ Bifidobacterium เพิ่มและ Ruminococcus torques ลด แต่เครื่องดื่มที่ใช้เติมใยอาหารเพิ่มด้วย[3] บอกได้ว่าองค์ประกอบจุลินทรีย์เปลี่ยน แต่แยกไม่ได้ว่าเป็นผลจากชาหมักหรือใยอาหาร
ลดน้ำตาลในเลือด การทดลอง 8 สัปดาห์ในคนสุขภาพดี 24 คน (คอมบูชา 16 / ควบคุม 8) ไม่พบการเปลี่ยนแปลงของค่าชีวเคมีและการอักเสบโดยรวม และภายในกลุ่มกลับพบอินซูลินขณะอดอาหารกับ HOMA-IR เพิ่มขึ้น[15] ต้องบอกตรง ๆ ว่ายังไม่มีหลักฐานว่าน้ำตาลในเลือดดีขึ้น
ลดไขมันในเลือด การทดลอง 10 สัปดาห์ในคนน้ำหนักเกิน 59 คน กิน 200 มล./วันร่วมกับอาหารจำกัดพลังงาน พบไขมันรวม ไขมันเลว (LDL) และไตรกลีเซอไรด์ลดลงเทียบค่าเริ่มต้นของกลุ่มเดียวกัน แต่ไม่ต่างจากกลุ่มควบคุมชัดเจน[16] เขียนได้ว่า “อาจช่วยเสริม” ไม่ใช่ “ลดไขมันได้”
ต้านอนุมูลอิสระ การทดลองแบบสุ่ม 10 สัปดาห์พบไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ลดลง (p = 0.007) แต่ตัวชี้วัดอื่นไม่เปลี่ยน[17] บอกได้ว่าตัวชี้วัดหนึ่งดีขึ้น อย่าสรุปว่า “ต้านอนุมูลอิสระทั้งระบบ”
ภูมิคุ้มกัน ไม่มีการทดลองแบบสุ่มในคนที่วัดผลโดยตรง ข้อมูลมาจากสัตว์ทดลองและหลอดทดลอง[14] ยังเขียนไม่ได้
น้ำหนักตัว การศึกษาแบบก่อน–หลัง 8 สัปดาห์ในคนน้ำหนักปกติ 20 คนและคนอ้วน 16 คนพบ HOMA-IR เปลี่ยนและการแสดงออกของยีน ADIPOQ เพิ่ม แต่ไม่มีการเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม[18] เป็นสมมติฐาน ไม่ใช่ข้อสรุป
ปลอดภัยเมื่อกินต่อเนื่อง ให้คอมบูชาดำ 28 วันในหนูวิสตาร์ 40 ตัว ไม่พบความเป็นพิษหรือความผิดปกติของเนื้อเยื่อ[19] บอกได้แค่ในสัตว์ ไม่ใช่การรับรองในคน

การศึกษาเบื้องต้นขนาดเล็กที่ให้ผู้ใหญ่ 39 คนดื่ม 100 มล./วันนาน 28 วันรายงานว่าอาการท้องอืดลดลงและผู้เข้าร่วมราว 90% รู้สึกว่าขับถ่ายดีขึ้น[20] งานนี้ระบุเองว่าไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบที่แข็งพอ

สรุปคือยังไม่มีงานทดลองแบบสุ่มขนาดใหญ่ที่ยืนยันประโยชน์ระยะยาว งานที่มีอยู่เล็ก ระยะสั้น และผลไม่สม่ำเสมอ บางงานดีขึ้น บางงานไม่เปลี่ยน และมีงานหนึ่งที่ตัวชี้วัดอินซูลินแย่ลง[15]

น้ำตาล: ทำไม “หมักแล้ว” ไม่ได้แปลว่าน้ำตาลหมด

ความเข้าใจผิดที่แพงที่สุดคือคิดว่าคอมบูชาไม่มีน้ำตาล เพราะการหมักกินน้ำตาลจนหมดจริงในบางกรณี งานวิเคราะห์สินค้าหนึ่งพบน้ำตาลรวมเพียง 3.03 กรัม/ลิตร หรือราว 0.3 กรัมต่อ 100 มล.[11] ขวด 330 มล. จึงมีน้ำตาลราว 1 กรัม

แต่สินค้าจำนวนมากเติมน้ำผลไม้หรือน้ำเชื่อมหลังการหมักเพื่อให้ดื่มง่ายขึ้น และการเติมนี้เกิดหลังช่วงที่จุลินทรีย์จะกินน้ำตาลต่อได้[7] น้ำตาลส่วนนั้นจึงอยู่ถึงมือผู้บริโภคเต็มจำนวน

เกณฑ์ที่ควรใช้เทียบคือคำแนะนำของกรมควบคุมโรคที่ให้ผู้ใหญ่วัยทำงานบริโภคน้ำตาลไม่เกิน 4–6 ช้อนชาต่อวัน หรือ 16–24 กรัม[21] และปริมาณสารอาหารอ้างอิงที่ควรได้รับประจำวันสำหรับคนไทย พ.ศ. 2563 กำหนดน้ำตาลไม่เกิน 10% ของพลังงานทั้งวัน[22]

ถ้าฉลากบอกน้ำตาล 5 กรัมต่อ 100 มล. ขวด 330 มล. จะมีน้ำตาล 16.5 กรัม ซึ่งกินโควตาวันเกือบหมดแล้ว ถ้าดื่มทุกวันโดยไม่ลดของหวานอื่น เท่ากับเพิ่มน้ำตาลราว 6 กิโลกรัมต่อปี

ทางเลือกที่ใช้ได้จริงคือแบบที่ไม่เติมน้ำตาลหรือน้ำผลไม้หลังหมัก ซึ่งมักมีน้ำตาลต่อ 100 มล. ต่ำกว่าราว 1–2 กรัม ผสมน้ำแข็งครึ่งต่อครึ่ง และไม่ดื่มแทนน้ำเปล่าตลอดวันเพราะกรดจะเพิ่มการสึกกร่อนของเคลือบฟัน[6]

เปรียบเทียบกับโพรไบโอติกอื่น: โยเกิร์ต คีเฟอร์ กิมจิ มิโซะ

ถ้าเป้าหมายคือจุลินทรีย์มีชีวิตเข้าลำไส้ ชาหมักไม่ใช่ตัวเลือกเดียวและอาจไม่ใช่ตัวที่ดีที่สุด

ผลิตภัณฑ์ จุลินทรีย์หลัก มีชีวิตตอนกิน น้ำตาล โซเดียม หลักฐานในคน ราคา/หน่วย
ชาหมัก Komagataeibacter, Acetobacter กับยีสต์หลายสกุล[5] มี ถ้าไม่ผ่านความร้อน และลดลงระหว่างเก็บ[13] แล้วแต่สูตร เติมหลังหมักได้ ต่ำ งานทดลองแบบสุ่มเล็ก 3–4 งาน ผลไม่สม่ำเสมอ[15] สูง
โยเกิร์ต Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus และ Streptococcus thermophilus มี ถ้าไม่ผ่านความร้อนหลังหมัก แลคโตสตามธรรมชาติ บวกน้ำตาลที่เติม ต่ำ งานทบทวนที่คัด 108 งาน สรุปผลดีต่อสุขภาพหลายระบบ[23] ต่ำ
คีเฟอร์ ยีสต์และแบคทีเรียกรดแลกติกหลากชนิด[24] มี แลคโตสและน้ำตาลที่เติม ต่ำ ข้อมูลในคนน้อย แต่จุลินทรีย์หลากหลายกว่า[24] กลาง
กิมจิ Leuconostoc และ Lactobacillus หลายชนิด มี ถ้าไม่ผ่านความร้อน ต่ำ สูง วิเคราะห์รวม 5 งานทดลอง (205 คน) และ 4 การศึกษาตามรุ่น[25] ต่ำ
มิโซะ Aspergillus oryzae กับแบคทีเรียกรดแลกติก มักผ่านความร้อนก่อนกิน ต่ำ สูงมาก ข้อมูลส่วนใหญ่เป็นการศึกษาตามรุ่น[5] กลาง

ถ้าเป้าหมายคือจุลินทรีย์มีชีวิตในราคาต่ำและมีหลักฐานในคนมากกว่า โยเกิร์ตและกิมจิคือทางที่ตรงกว่า ถ้าเป้าหมายคือใยอาหาร ผัก ผลไม้ และธัญพืชไม่ขัดสีให้ผลชัดกว่าและถูกกว่ามาก

ทำเองที่บ้าน: ขั้นตอนและจุดที่มักล้มเหลว

การหมักเองทำได้ไม่ยาก แต่จุดที่ทำให้ล้มเหลวไม่ใช่สูตร แต่เป็นสุขอนามัยและอุณหภูมิ

อุปกรณ์ขั้นต่ำคือโหลแก้วปากกว้างที่ล้างสะอาด ผ้าสะอาดสำหรับปิดปากโหล ยางรัด และช้อนยาวที่ใช้เฉพาะงานนี้ งดภาชนะโลหะทุกชนิดเพราะกรดอะซิติกทำปฏิกิริยากับโลหะได้[5] และงดภาชนะเซรามิกเคลือบที่ไม่ทราบมาตรฐานเพราะมีรายงานการปนเปื้อนตะกั่ว[4]

อัตราส่วนที่อ้างอิงได้คืองานวิจัยที่ใช้ใบชาดำ 16 กรัมกับน้ำตาลซูโครส 100 กรัมต่อน้ำ 1 ลิตร[8] สูตรทั่วไปใช้ตั้งแต่ 5–10%[6] ชงชาในน้ำร้อน 5–10 นาที กรองเอาใบออก ปล่อยให้เย็นก่อนเติมหัวเชื้อ เพราะน้ำร้อนเกินไปจะฆ่าจุลินทรีย์ในหัวเชื้อ

อุณหภูมิที่เหมาะคือ 20–30 องศาเซลเซียส ใช้เวลา 7–14 วัน[6] หัวเชื้อที่ดีคือน้ำหมักจากรุ่นก่อนราว 10% ของปริมาตร หรือ SCOBY ที่แข็งแรงหนึ่งแผ่น

จุดที่คนมักล้มเหลวมีห้าข้อ หนึ่ง ล้างมือและภาชนะไม่สะอาดพอ งานทดลองที่เติม Salmonella และอีโคไลสายพันธุ์สร้างสารพิษลงในชาหมักพบว่าเชื้อลดลงช้าและบางยี่ห้อของชุดหัวเชื้อก็ลดไม่หมดภายใน 14 วัน[26] สอง ปิดปากโหลหลวมจนแมลงเข้า สาม วางไว้ร้อนเกินไปจนยีสต์ผลิตแอลกอฮอล์มาก สี่ ไม่วัดพีเอช ห้า ชิมทั้งที่เห็นความผิดปกติแล้ว

สัญญาณที่ต้องเททิ้งคือราเป็นปุยหรือจุดสีดำ สีเขียว สีน้ำตาลบนผิว กลิ่นอับ หนอนหรือแมลงในโหล และ SCOBY ที่มีจุดผิดปกติ ราที่ขึ้นบนผิวไม่ใช่ชั้นยีสต์ปกติของ SCOBY เพราะการกลืนรามีความเสี่ยงทั้งจากตัวราและสารพิษที่มันสร้าง[6]

หลังหมักเสร็จให้กรองแยก SCOBY ออก เก็บน้ำหมักในขวดปิดสนิทที่ตู้เย็น เพราะการทิ้งไว้ที่อุณหภูมิห้องทำให้น้ำตาลที่เหลือเปลี่ยนเป็นแอลกอฮอล์ได้อีก[9]

ความปลอดภัย: ทำไมของหมักจึงต้องระวัง

ชาหมักต่างจากโยเกิร์ตตรงที่ไม่ได้ผ่านการฆ่าเชื้อก่อนบรรจุ จึงพึ่งสองกลไกกันเชื้อ คือพีเอชต่ำและการแข่งขันของจุลินทรีย์ ซึ่งควบคุมได้ไม่สมบูรณ์ในครัวบ้าน

งานทดลองที่เติม Salmonella 7.24 log CFU/มล. ลงในชาหมักพบว่าเชื้อลดลงราว 5 log ภายในวันที่ 10 และเหลือ 1.4 log CFU/มล. ในวันที่ 14 เทียบกับชาชงเปล่าที่เชื้อเพิ่มขึ้นตลอดการทดสอบ[8] กรดจึงยับยั้งเชื้อได้จริง แต่ช้าและไม่หมด ความเปรี้ยวไม่ได้แปลว่าปลอดเชื้อ

กรณีที่รายงานในวารสารการแพทย์มีหลายแบบ เหตุการณ์ในรัฐไอโอวาปี 1995 มีผู้ป่วยสองรายที่ดื่มชาหมักทุกวันราวสองเดือนและมีอาการรุนแรงโดยหนึ่งรายเสียชีวิต หน่วยงานสาธารณสุขสหรัฐแนะนำให้งดดื่มระหว่างสอบสวน[27] มีรายงานชายอายุ 22 ปีที่เพิ่งตรวจพบเชื้อเอชไอวี (HIV)และมีกรดแลกติกในเลือดสูงถึง 12.9 มิลลิโมล/ลิตร ร่วมกับไตวายเฉียบพลันภายใน 15 ชั่วโมงหลังดื่ม[28] รายงานหญิงอายุ 54 ปีที่เป็นโรคหืดและมีกรดแลกติกรุนแรงจนต้องนอนโรงพยาบาล[29] และรายงานหญิงสุขภาพดีที่เกิดภาวะตับถูกทำลายรุนแรง[30]

กรณีที่หนักในเชิงสาธารณสุขคือการปนเปื้อนตะกั่ว การสอบสวนการระบาดในครอบครัวหนึ่งในสเปนพบตะกั่วในคอมบูชาที่หมักเอง 0.95 มก./กก. ในวันที่ 14, 7.1 มก./กก. ในวันที่ 19 และ 47 มก./กก. ในผลิตภัณฑ์ที่บรรจุพร้อมขาย ส่วนการชะละลายจากภาชนะเซรามิกเชิงพาณิชย์ให้ค่า 5.8–73 มก./ลิตร[4]

ข้อปฏิบัติที่ควรยึดคือ วัดพีเอชและเททิ้งถ้าเกิน 4.6 หลังวันที่ 7, ลวกภาชนะก่อนใช้ทุกครั้ง, เก็บที่ตู้เย็นตลอดเวลา และเริ่มจาก 100–200 มล. ต่อวัน

ใครไม่ควรดื่ม

หญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตรควรงด[5] เพราะมีทั้งแอลกอฮอล์ที่ตรวจพบได้ถึง 2.3% ในบางตัวอย่าง[6] และจุลินทรีย์มีชีวิตที่ยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยในกลุ่มนี้

เด็กอายุต่ำกว่า 4 ปีควรงด[5] เด็กโตควรได้เพียงเล็กน้อยเพราะน้ำหนักตัวน้อยทำให้แอลกอฮอล์และคาเฟอีนมีผลมากกว่า

ผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ ผู้ติดเชื้อเอชไอวี ผู้รับเคมีบำบัด หรือผู้ใช้ยากดภูมิ ควรงด เพราะจุลินทรีย์มีชีวิตในอาหารเป็นความเสี่ยงที่มีรายงานผู้ป่วยรองรับ[28] ส่วนผู้ป่วยไตวายที่ต้องควบคุมโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสควรปรึกษาแพทย์ก่อน เพราะเครื่องดื่มหมักมีทั้งกรดและเกลือแร่ที่ต้องนับ[5]

ผู้ที่ต้องเลี่ยงแอลกอฮอล์ทุกกรณี เช่น ผู้ป่วยโรคตับ ผู้ที่ใช้ยาที่ทำปฏิกิริยากับแอลกอฮอล์ หรือผู้ที่กำลังฟื้นตัวจากภาวะติดสุรา ควรงด เพราะปริมาณแอลกอฮอล์ในน้ำหมักควบคุมได้ยาก[9]

ผู้ที่มีกรดไหลย้อน กระเพาะอักเสบ หรือแผลในกระเพาะควรระวังเพราะกรดอะซิติกอาจทำให้อาการกำเริบ[6] และผู้ที่ต้องคุมน้ำตาลเข้มงวดควรนับน้ำตาลในขวดเป็นส่วนหนึ่งของโควตาวัน[21]

อ่านฉลากคอมบูชา: 5 ตัวเลขที่ต้องดู

ในไทย เครื่องดื่มที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 182 พ.ศ. 2541 และบางกลุ่มต้องแสดงค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน โซเดียมแบบจีดีเอตามฉบับที่ 374 พ.ศ. 2559[31] ตัวเลขที่ต้องดูมีห้าตัว

หนึ่ง ค่าน้ำตาลต่อ 100 มล. ใช้เทียบระหว่างยี่ห้อได้ตรงที่สุด ต่ำกว่า 2 กรัมถือว่าต่ำ เกิน 5 กรัมถือว่าใกล้เคียงน้ำอัดลมเจือจาง

สอง ขนาดหน่วยบริโภคเทียบกับขนาดขวด ขวด 330–400 มล. หลายยี่ห้อระบุว่าหนึ่งขวดมีสองหน่วยบริโภค น้ำตาลทั้งขวดจึงเป็นสองเท่าของตัวเลขที่เห็น

สาม แอลกอฮอล์ ถ้าฉลากไม่ระบุเลยให้ถือว่ามีความเสี่ยง เพราะเกณฑ์ 0.5% โดยปริมาตรเป็นเส้นแบ่งที่ใช้กันทั่วไป[9],[10]

สี่ คำว่า “มีจุลินทรีย์ที่มีชีวิต” กับ “ผ่านการพาสเจอไรซ์” สองคำนี้ให้ผลตรงข้ามกัน สินค้าที่ผ่านความร้อนเก็บได้นานขึ้นแต่ไม่เหลือจุลินทรีย์มีชีวิต[6]

ห้า การเก็บรักษา ถ้าฉลากบอกว่าต้องแช่เย็น แปลว่ายังหมักต่อได้และแอลกอฮอล์จะเพิ่มถ้าวางนอกตู้เย็น[9]

คำถามที่พบบ่อย

ชาหมักคืออะไร

ชาหมักหรือคอมบูชาคือชาที่หมักด้วย SCOBY ซึ่งเป็นแผ่นเซลลูโลสที่แบคทีเรียกรดอะซิติกและยีสต์อยู่ร่วมกัน การหมักทำให้น้ำตาลในชาเปลี่ยนเป็นกรดอะซิติก แอลกอฮอล์เล็กน้อย และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์[5]

ชาหมักมีน้ำตาลไหม

มี แต่ต่างกันมาก คอมบูชาที่หมักจนแห้งอาจเหลือเพียง 0.3 กรัมต่อ 100 มล.[11] ขณะที่สินค้าที่เติมน้ำผลไม้หรือน้ำเชื่อมหลังหมักสูงกว่านั้นหลายเท่า จึงต้องอ่านฉลากเป็นรายยี่ห้อ

ดื่มแล้วช่วยเรื่องลำไส้จริงไหม

ยังสรุปไม่ได้ งานทดลองแบบสุ่มขนาดใหญ่ที่สุดงานหนึ่งมีผู้เข้าร่วม 60 คนและกินหกสัปดาห์[3] งานอีกชิ้นในคนสุขภาพดี 24 คนไม่พบการเปลี่ยนแปลงของค่าชีวเคมีโดยรวม[15] หลักฐานด้านใยอาหารหนักแน่นกว่านี้มาก

ทำเองที่บ้านปลอดภัยไหม

ปลอดภัยได้ถ้าคุมสุขอนามัยและวัดพีเอช แต่มีความเสี่ยงจริง งานทดลองพบว่า Salmonella และอีโคไลสายพันธุ์สร้างสารพิษลดลงช้าและบางครั้งไม่หมดภายใน 14 วัน[26] และมีรายงานผู้ป่วยรุนแรงจากการดื่มชาหมักที่ทำเอง[27] ควรวัดพีเอชให้ไม่เกิน 4.2 ภายในวันที่ 7 และเททิ้งถ้าพบรา

ชาหมักมีแอลกอฮอล์ไหม

มีในระดับต่ำ โดยทั่วไป 0.007–2.3% โดยปริมาตร[6] สินค้าที่ต่ำกว่า 0.5% จึงเรียกได้ว่าไม่มีแอลกอฮอล์ตามเกณฑ์สากล[9] แต่ถ้าเก็บนอกตู้เย็นค่าจะเพิ่มขึ้น[10]

คนท้องดื่มได้ไหม

ไม่แนะนำ งานทบทวนระบุให้หญิงตั้งครรภ์อยู่ในกลุ่มที่ห้ามดื่ม[5] เพราะมีทั้งแอลกอฮอล์เล็กน้อยและจุลินทรีย์มีชีวิตที่ยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยในกลุ่มนี้

ดื่มวันละเท่าไร

ไม่มีปริมาณที่แนะนำอย่างเป็นทางการ งานทดลองในคนใช้ 100–250 มล. ต่อวัน[20],[3] คำแนะนำที่สมเหตุสมผลคือเริ่ม 100–200 มล. ต่อวัน และนับน้ำตาลในขวดเป็นส่วนหนึ่งของโควตาวันที่ไม่ควรเกิน 16–24 กรัม[21]

คอมบูชากับโยเกิร์ตอันไหนดีกว่า

ถ้าเป้าหมายคือจุลินทรีย์มีชีวิตและหลักฐานในคน โยเกิร์ตได้เปรียบเพราะมีงานทบทวนที่คัดถึง 108 งาน[23] เทียบกับคอมบูชาที่ยังมีงานทดลองแบบสุ่มเล็กไม่กี่งาน[1] และราคาต่อหน่วยถูกกว่า ถ้าเป้าหมายคือใยอาหาร ผัก ผลไม้ และธัญพืชไม่ขัดสีให้ผลชัดกว่ามาก

สรุป

ชาหมักเป็นเครื่องดื่มที่มีจุลินทรีย์และกรดอินทรีย์จริง ไม่ใช่ของหลอก แต่หลักฐานว่ามันปรับปรุงสุขภาพในคนยังบางมาก งานทบทวนที่คัดกรอง 310 บทความพบงานวิจัยในคนเพียงชิ้นเดียว[1] และงานทดลองแบบสุ่มขนาดใหญ่ที่สุดงานหนึ่งมีผู้เข้าร่วม 60 คน[3] ขณะที่งานเล็กอีกชิ้นพบอินซูลินขณะอดอาหารและ HOMA-IR เพิ่มขึ้นในกลุ่มที่ดื่ม[15]

สามตัวเลขที่ควรจำคือ พีเอชต้องไม่เกิน 4.2 ภายในวันที่ 7[6] น้ำตาลในขวดต้องนับรวมกับโควตา 16–24 กรัมต่อวัน[21] และแอลกอฮอล์อาจสูงถึง 2.3% ซึ่งเกินเกณฑ์เครื่องดื่มไม่มีแอลกอฮอล์ได้[6],[9] ผู้ที่ตั้งครรภ์ ภูมิคุ้มกันต่ำ ไตวาย หรือเด็กต่ำกว่า 4 ปี ควรเลี่ยง[5]

ถ้าเป้าหมายคือลำไส้ที่ดีขึ้น ทางที่คุ้มกว่าและมีหลักฐานหนักแน่นกว่าคือเพิ่มใยอาหารจากผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี และถั่วเมล็ดแห้งให้ได้วันละ 25–30 กรัม มากกว่าซื้อเครื่องดื่มหมักขวดละร้อยกว่าบาททุกวัน ชาหมักเหมาะที่สุดเมื่อมองเป็นเครื่องดื่มเปรี้ยวที่ดื่มแล้วสดชื่น ไม่ใช่ผลิตภัณฑ์เสริมสุขภาพ

คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): ชาหมักที่ทำเองไม่ผ่านการฆ่าเชื้อและมีโอกาสปนเปื้อนรากับแบคทีเรียก่อโรคได้จริง หญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร เด็กอายุต่ำกว่า 4 ปี ผู้ป่วยไตวาย ผู้ติดเชื้อเอชไอวี และผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำจากการรับเคมีบำบัดหรือยากดภูมิ ไม่ควรดื่ม[5] ผู้ที่ต้องเลี่ยงแอลกอฮอล์แม้เพียงเล็กน้อยต้องระวังเพราะปริมาณแอลกอฮอล์เพิ่มขึ้นได้ระหว่างการเก็บ[6] ถ้าพบรา กลิ่นผิดปกติ หรือค่าพีเอชไม่ลดลงตามกำหนด ให้เททิ้งทั้งภาชนะ ห้ามชิมเพื่อทดสอบ

แหล่งอ้างอิง