ภาวะหมดไฟ: อาการ 3 มิติ วิธีแก้ และเมื่อไรต้องพบแพทย์

ตื่นเช้ามาแล้วรู้สึกหนักอึ้งกับวันที่ต้องไปทำงาน คุณยังทำงานได้ครบแต่ไม่มีใจ และเริ่มสงสัยว่าตัวเองขี้เกียจหรือเปล่า อาการแบบนี้มีชื่อเรียกว่าภาวะหมดไฟ (burnout) และไม่ใช่ความอ่อนแอส่วนตัว

องค์การอนามัยโลกจัดภาวะหมดไฟไว้ใน ICD-11 เป็นปรากฏการณ์จากอาชีพ ไม่ใช่โรคทางการแพทย์ และต้องเกิดจากความเครียดเรื้อรังในที่ทำงานที่จัดการไม่สำเร็จเท่านั้น[1] บทนี้ช่วยแยกว่าคุณอยู่ตรงไหนระหว่างเครียดสะสม หมดไฟ และซึมเศร้า แล้วเริ่มแก้อะไรได้ก่อน

ภาวะหมดไฟคืออะไร

ICD-11 อธิบายภาวะหมดไฟว่าเป็นกลุ่มอาการจากความเครียดเรื้อรังในที่ทำงานที่ยังจัดการไม่สำเร็จ มีสามมิติพร้อมกัน คืออ่อนล้าหมดพลัง ถอยห่างหรือเย็นชาต่องาน และรู้สึกว่าตัวเองทำงานได้น้อยลง[1] คำว่า “พร้อมกัน” คือจุดที่คนมักข้าม เพราะคนที่แค่งานหนักจะอ่อนล้า

ภาวะหมดไฟใช้เฉพาะบริบทอาชีพ ไม่ควรใช้กับการเลี้ยงลูกหรือดูแลญาติ แม้กลไกความเหนื่อยจะคล้ายกัน[2][3]

แบบจำลองที่อธิบายได้ง่ายที่สุดคือข้อเรียกร้องและทรัพยากรของงาน ภาวะนี้เกิดเมื่อข้อเรียกร้องสูงต่อเนื่อง ขณะที่ทรัพยากรซึ่งช่วยรับมือ ทั้งอำนาจตัดสินใจ การสนับสนุนจากหัวหน้า และเวลาพักฟื้น มีไม่พอ[4]

ตัวเลขความชุกที่ได้ยินกันบ่อยต้องอ่านอย่างระวัง งานทบทวน 182 การศึกษาในแพทย์ 109,628 คน จาก 45 ประเทศรายงานความชุกโดยรวม 67% แต่การศึกษาเหล่านั้นใช้คำนิยามของ “การเป็นหมดไฟ” ต่างกันถึง 142 แบบ[5] ในประเทศไทย การสำรวจบุคลากรสุขภาพช่วงโควิดพบภาวะหมดไฟราว 73% โดยปัจจัยเสี่ยงคือดูแลผู้ป่วยเกิน 20 รายต่อเวร ได้วันพักไม่เกินหนึ่งวันต่อสัปดาห์[6] ส่วนหอผู้ป่วยวิกฤตทั่วเอเชียพบแพทย์ 50.3% และพยาบาล 52.0%[7]

หมดไฟ vs เครียดสะสม vs ซึมเศร้า

สามภาวะนี้ทับกันบางส่วน แต่สิ่งที่ต่างชัดที่สุดคือขอบเขตและสิ่งที่ต้องรักษา

เส้นแบ่งระหว่างสองอย่างหลังเปราะกว่าที่คิด งานทบทวนพบว่าความชัดเจนเชิงแนวคิดของเส้นแบ่งนี้ยังไม่หนักแน่น และข้อมูลเชิงประจักษ์ไม่ยืนยันว่าเป็นคนละภาวะกันจริง[8] การศึกษาในฟินแลนด์พบว่าครึ่งหนึ่งของคนที่มีภาวะหมดไฟระดับรุนแรงมีโรคซึมเศร้าร่วมด้วย[9] จึงไม่ควรถามตัวเองว่า “หมดไฟหรือซึมเศร้า” แต่ให้ดูเกณฑ์ major depressive disorder ใน DSM-5-TR คือมีอาการอย่างน้อยห้าข้อเกือบทุกวันต่อเนื่องสองสัปดาห์ โดยมีอารมณ์ซึมเศร้าหรือความสนใจหายเป็นหนึ่งในนั้น และกระทบการทำงานหรือชีวิตประจำวัน[10]

3 ระยะของภาวะหมดไฟ และสัญญาณเริ่มต้นที่ยังแก้ได้ง่าย

การแบ่งระยะไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัย แต่เป็นคำอธิบายที่ใช้ในงานคลินิกเพื่อให้เห็นว่าตัวเองอยู่ตรงไหนก่อนสาย และแต่ละระยะต้องการความช่วยเหลือต่างกัน[2]

ระยะเริ่มต้นคือช่วงที่ต้องพักมากขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อให้ได้ผลเท่าเดิม ช่วงนี้การปรับการนอน การลดงานส่วนเกิน และการคุยกับหัวหน้ายังได้ผลมากที่สุด

ระยะกลางคือช่วงที่ความหงุดหงิดและความถอยห่างปรากฏชัด เริ่มรำคาญเพื่อนร่วมงาน ประชุมแล้วรู้สึกว่างเปล่า และแยกตัวจากคนที่เคยสนิท มักมีอาการนอนไม่หลับหรือตื่นกลางดึก

ระยะลึกคือช่วงที่ความรู้สึกชาเข้ามาแทนความเครียด ทำงานได้แต่ไม่มีใจ และอาจไม่สนใจผลลัพธ์หรือความปลอดภัยของตนเอง ช่วงนี้เสี่ยงต่อความผิดพลาดและอุบัติเหตุสูงขึ้น และคนมักตัดสินใจลาออกแบบไม่ทันตั้งตัว[11]

อาการทางกายและพฤติกรรมที่คนมักไม่เชื่อมกับงาน

งานทบทวนการศึกษาไปข้างหน้า 36 งานพบว่าภาวะหมดไฟทำนายผลลัพธ์ได้จริงทั้งทางกายและทางใจ ตั้งแต่คอเลสเตอรอลสูง เบาหวานชนิดที่ 2 โรคหัวใจขาดเลือด ปวดกล้ามเนื้อ ปวดหัว ปัญหาทางเดินอาหาร อาการนอนไม่หลับ อาการซึมเศร้า ไปจนถึงการลาป่วยจากการเจ็บป่วยทางใจ[11]

อาการที่มักถูกอธิบายผิดคือการนอน หลายคนหลับได้เร็วแต่ตื่นมาไม่สดชื่น หรือตื่นตีสามแล้วนอนต่อไม่หลับ ด้านพฤติกรรม สัญญาณที่ชัดคือการเลื่อนงานที่ไม่เคยเลื่อน ความผิดพลาดเล็ก ๆ ที่เพิ่มขึ้น และการลืมนัดที่เคยจำได้ การมาทำงานแต่ทำงานได้ไม่เต็มที่พบร่วมกับภาวะหมดไฟในหลายการศึกษา[11] และในบุคลากรการแพทย์ยังสัมพันธ์กับเหตุการณ์ความปลอดภัยของผู้ป่วยที่เพิ่มขึ้นราวสองเท่า[12]

ประเมินตัวเองด้วยคำถาม 5 ข้อ

ก่อนใช้แบบประเมินใด ๆ ให้ตอบคำถามห้าข้อนี้ตามจริง โดยนับช่วงสามเดือนที่ผ่านมา ข้อแรก คุณอ่อนล้าหมดพลังแทบทุกวันแม้ได้นอนหรือไม่ ข้อสอง คุณถอยห่างหรือเย็นชากับงานมากขึ้นหรือไม่ ข้อสาม คุณรู้สึกว่าตัวเองทำได้น้อยลงหรือไร้ความหมายกว่าที่เคยหรือไม่ ข้อสี่ การนอนไม่ช่วยให้ฟื้นและคุณตื่นมาพร้อมความเหนื่อยเดิมหรือไม่ ข้อห้า อาการเหล่านี้ต่อเนื่องเกินสามเดือนหรือไม่

ถ้าตอบว่าใช่ตั้งแต่สามข้อขึ้นไป ให้ถือว่าเข้าได้กับภาวะหมดไฟ และควรประเมินต่อด้วยเครื่องมือมาตรฐาน[1][2]

เครื่องมือที่ใช้มากที่สุดคือ Maslach Burnout Inventory (MBI) ซึ่งวัดสามมิติแยกกัน คือความอ่อนล้าทางอารมณ์ การถอยห่างแบบเย็นชา และความสำเร็จส่วนบุคคลที่รับรู้ได้ ฉบับภาษาไทยสำหรับบุคลากรการแพทย์ผ่านการตรวจคุณสมบัติทางจิตมิติแล้ว โดยค่าความเชื่อมั่นของสามองค์ประกอบอยู่ระหว่าง 0.843 ถึง 0.945[13] จุดสำคัญคือ MBI ไม่มีคะแนนรวมเดียว และจุดตัดต่างกันในแต่ละงานวิจัย[5]

อีกเครื่องมือคือ Copenhagen Burnout Inventory (CBI) ซึ่งแยกความเหนื่อยล้าส่วนบุคคล จากงาน และจากผู้รับบริการ และมีฉบับแปลไทยที่ตรวจความเที่ยงตรงแล้ว[14][15] แบบประเมินทุกตัวเป็นเพียงเครื่องคัดกรอง ไม่ใช่การวินิจฉัย

สาเหตุหลักอยู่ที่ “งาน” ไม่ใช่ที่ “ตัวคุณ”

แนวคิดที่ใช้กันมากที่สุดอธิบายภาวะหมดไฟด้วยความไม่สอดคล้องระหว่างคนกับงานหกด้าน คือภาระงานที่เกินกำลัง การขาดอำนาจควบคุม การไม่ได้รับรางวัลหรือการยอมรับ ชุมชนที่ทำงานแตกแยก ความไม่เป็นธรรม และค่านิยมที่ขัดกันระหว่างสิ่งที่องค์กรพูดกับสิ่งที่ทำจริง[2] การศึกษาในสถานประกอบการไทยพบว่าคนที่หมดไฟมีคะแนนความไม่สอดคล้องทั้งหกด้านสูงกว่าอย่างมีนัยสำคัญ แม้เป็นภาคอุตสาหกรรมที่ไม่ใช่งานบริการ[17] ตัวอย่างที่เห็นบ่อยคือภาระงานเพิ่มโดยไม่ลดงานเดิม หรือองค์กรประกาศว่าดูแลคนแต่ตารางงานบังคับให้ทำงานถึงเที่ยงคืน

องค์การอนามัยโลกประเมินว่าผู้ใหญ่ในวัยทำงานราว 15% มีความผิดปกติทางจิตใจ และแนะนำให้เริ่มที่การจัดการระดับองค์กร ทั้งภาระงาน อำนาจตัดสินใจ และการฝึกหัวหน้างาน[16] ถ้าคุณเปลี่ยนที่ทำงานแล้วยังเจอรูปแบบเดิมซ้ำ ๆ สิ่งที่ต้องตั้งคำถามอาจไม่ใช่ตัวคุณ แต่เป็นชนิดของสภาพแวดล้อมที่คุณเลือกเข้าไป

สิ่งที่ทำได้เองก่อนตัดสินใจเรื่องงาน

ลำดับแรกคือการนอน เพราะการนอนที่เสียเป็นตัวเร่งให้ทุกอย่างแย่ลงและแก้ได้เร็วที่สุด ตั้งเวลาเข้านอนและตื่นให้ตรงกันทุกวันรวมวันหยุด เลี่ยงคาเฟอีนหลังเที่ยง และเก็บมือถือออกจากหัวเตียง ถ้ามีอาการนอนกรนหรือง่วงมากกลางวัน ควรตรวจเรื่องหยุดหายใจขณะหลับ

ลำดับที่สองคือการพักสั้นระหว่างวัน งานวิเคราะห์อภิมานจากการทดลอง 22 งาน ผู้เข้าร่วม 2,335 คนพบว่าการพักสั้นเพิ่มความกระปรี้กระเปร่า (d = 0.36) และลดความเหนื่อยล้า (d = 0.35) แต่ไม่พบผลต่อประสิทธิภาพงานโดยรวมอย่างชัดเจน และงานที่ใช้ความคิดหนักต้องพักเกิน 10 นาทีจึงได้ผล[20] ทางปฏิบัติคือพัก 5-10 นาทีทุก 60-90 นาที และเลี่ยงการพักด้วยการไถฟีด

ลำดับที่สามคือสร้างระยะห่างทางใจจากงานหลังเลิกงาน งานวิเคราะห์จากการทดลอง 30 งานพบว่ากิจกรรมที่ออกแบบเพื่อเพิ่มการถอยห่างทางใจได้ผลระดับเล็กถึงกลาง (d = 0.36) และการปรับการตีความว่าเรื่องไหนคุมได้และเรื่องไหนไม่ใช่ของเราได้ผลกว่าการพยายามไม่คิดถึงงาน[21]

ลำดับสุดท้ายคือตั้งขอบเขตเป็นประโยคที่พูดออกไปได้จริง เช่น “วันนี้ผมรับงานนี้เพิ่มไม่ได้ ถ้าต้องการให้เสร็จพรุ่งนี้ ต้องเลื่อนอีกงานออกไปก่อน” การแยกงานที่ “ต้องทำ” ออกจากงานที่ “ทำเพราะกลัวคนอื่นไม่พอใจ” แล้วลดอย่างหลังลงสัปดาห์ละหนึ่งอย่าง ให้ผลดีกว่าการพยายามทำให้ครบเร็วขึ้น

คุยกับหัวหน้าอย่างไรให้ได้ผลจริง

การคุยเรื่องนี้ล้มเหลวบ่อยเพราะเริ่มด้วยอารมณ์ไม่ใช่ข้อมูล โครงที่ใช้ได้มีสี่ขั้น เรียงตามนี้ทุกครั้ง ข้อเท็จจริง ผลกระทบ สิ่งที่ขอ และทางเลือก

ข้อเท็จจริงคือบอกสิ่งที่เกิดขึ้นแบบนับได้ เช่น จำนวนงานที่รับเพิ่มในสามเดือน จำนวนชั่วโมงที่ทำงานนอกเวลา หรือจำนวนครั้งที่ต้องแก้งานซ้ำเพราะข้อมูลมาไม่ครบ หลีกเลี่ยงคำว่า “รู้สึกว่า” ในขั้นนี้

ผลกระทบคือบอกผลที่เกิดกับงาน ไม่ใช่กับตัวคุณคนเดียว เช่น “งานตรวจสอบตกหล่นสองครั้งในเดือนนี้เพราะผมไม่มีเวลาเช็กครบ”

สิ่งที่ขอต้องเฉพาะเจาะจงและมีกรอบเวลา เช่น ขอลดงานหนึ่งอย่างชั่วคราวสามเดือน ขอเลื่อนกำหนดส่งสองสัปดาห์ หรือขอให้มีคนช่วยตรวจงานอีกชั้น

ทางเลือกคือเสนอสองทางที่คุณรับได้พร้อมผลที่ต่างกัน เช่น “ถ้าเลื่อนไม่ได้ ผมขอตัดงานตรวจละเอียดออกชั่วคราว แต่ถ้าเลื่อนได้สองสัปดาห์ ผมจะส่งครบตามมาตรฐานเดิม”

สิ่งที่ควรเลี่ยงคือการตำหนิบุคคลอื่นและการขู่ว่าจะลาออกก่อนได้ข้อตกลง ถ้าหัวหน้าตอบรับแต่ไม่มีการเปลี่ยนแปลงภายในหนึ่งเดือน ให้ถือว่าปัญหาอยู่ที่โครงสร้าง ไม่ใช่ที่การสื่อสารของคุณ

เมื่อไรการพักผ่อนไม่พอ และต้องรักษาอย่างไร

การพักผ่อนช่วยได้จริงแต่มีเพดาน งานสำรวจแพทย์สหรัฐ 3,024 คนพบว่าเกือบ 60% ใช้สิทธิ์พนักงานไม่ถึง 15 วันต่อปี โดยคนที่ได้พักเกินสามสัปดาห์ต่อปีมีโอกาสรายงานภาวะหมดไฟต่ำกว่าคนที่ไม่ได้พักเลยอย่างชัดเจน[18] งานวิเคราะห์อภิมานล่าสุดพบว่าผลดีของการพักร้อนต่อสุขภาวะมีขนาดใหญ่และไม่จางหายเร็วอย่างที่เคยเชื่อ[19]

เมื่อการปรับการนอน การพัก และการคุยเรื่องภาระงานไม่พอ ระดับถัดไปคือการบำบัด งานวิเคราะห์อภิมานในแพทย์ 15 การทดลองแบบสุ่มและ 37 การศึกษาระยะยาวพบว่าทั้งมาตรการระดับบุคคลและระดับองค์กรลดภาวะหมดไฟได้อย่างมีความหมาย โดยภาวะหมดไฟโดยรวมลดจาก 54% เหลือ 44% และสัดส่วนผู้มีความอ่อนล้าทางอารมณ์ระดับสูงลดจาก 38% เหลือ 24%[23] งานวิเคราะห์อีกชุดพบขนาดผลรวมระดับเล็ก (SMD −0.29) แต่มาตรการที่มุ่งองค์กรให้ผลดีกว่ามาตรการที่มุ่งตัวบุคคลชัดเจน (SMD −0.45 เทียบกับ −0.18)[24]

ด้านจิตบำบัด การทดลองแบบสุ่มในกลุ่มครูที่ใช้โปรแกรมพฤติกรรมบำบัดแบบกลุ่มพบว่าอาการทั้งสามมิติของ MBI ดีขึ้นกว่ากลุ่มควบคุมและคงอยู่ถึงการติดตามที่ 6 เดือน[25] ส่วน ACT มีงานทบทวนที่ชี้ว่าช่วยได้ แต่คุณภาพการศึกษายังต่างกันมาก[26]

ยาจิตเวชไม่ใช่การรักษาแรกของภาวะหมดไฟ เพราะภาวะนี้ไม่ใช่โรคและไม่มีการอนุมัติให้ใช้ยาเพื่อรักษาโดยตรง แต่ถ้ามีโรคซึมเศร้า โรควิตกกังวล หรือโรคนอนไม่หลับเรื้อรังร่วม การรักษาโรคเหล่านั้นคือส่วนสำคัญของการฟื้นตัว การตัดสินใจเรื่องยาและการลาป่วยควรทำร่วมกับแพทย์

กลับเข้าทำงานหลังหมดไฟ: แผนคืนสภาพแบบค่อยเป็นค่อยไป

การกลับไปทำงานเต็มกำลังทันทีคือสาเหตุที่คนกลับไปหมดไฟซ้ำมากที่สุด ตารางสี่สัปดาห์นี้เป็นกรอบปรับตามจริง ไม่ใช่กำหนดตายตัว

ตัวชี้วัดที่ใช้ได้จริงมีสามตัว คือจำนวนคืนที่หลับต่อเนื่องอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ จำนวนวันที่คุณรู้สึกว่างานมีความหมาย และจำนวนงานที่คุณเลื่อนโดยไม่จำเป็น ถ้าทั้งสามตัวไม่ดีขึ้นเลยในหนึ่งเดือนหรือแย่ลงหลังเพิ่มภาระ ให้หยุดเพิ่มและปรึกษาแพทย์หรือผู้จัดการเรื่องการปรับขอบเขตงานอีกครั้ง

เมื่อไรต้องพบจิตแพทย์

การดูแลตัวเองเหมาะกับภาวะหมดไฟระยะเริ่มต้นถึงกลางที่ยังตอบสนองต่อการปรับการนอน การพัก และการคุยเรื่องภาระงาน แต่มีเกณฑ์ที่ควรหยุดรอ คืออารมณ์ต่ำต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์ ไม่มีความสุขกับสิ่งใดเลย นอนไม่ได้ติดกันหลายสัปดาห์จนกระทบการทำงาน เริ่มดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้สารเพื่อรับมือ หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง[10]

การพบจิตแพทย์ไม่ได้หมายความว่าต้องกินยาเสมอ การประเมินจะเริ่มจากการแยกโรคทางกาย เช่น ไทรอยด์เป็นพิษ ภาวะซีด หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ แล้วจึงแยกโรคทางจิตเวชอื่น เช่น ซึมเศร้าและโรควิตกกังวล

ถ้าต้องการคำปรึกษาเรื่องสุขภาพจิต โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิต เปิดตลอด 24 ชั่วโมง[27] และหากเป็นภาวะฉุกเฉิน เช่น คิดทำร้ายตัวเองหรือมีอาการทางจิตเฉียบพลัน ให้โทร 1669 ของสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ[28] การโทรเร็วไม่ได้ทำให้เรื่องใหญ่ขึ้น แต่ทำให้มีคนช่วยแบ่งน้ำหนักก่อนมันสะสมจนเกินรับ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ภาวะหมดไฟคืออะไร

กลุ่มอาการจากความเครียดเรื้อรังในที่ทำงานที่จัดการไม่สำเร็จ มีสามมิติ คืออ่อนล้าหมดพลัง ถอยห่างหรือเย็นชากับงาน และรู้สึกว่าตัวเองทำได้น้อยลง ICD-11 จัดเป็นปรากฏการณ์จากอาชีพ ไม่ใช่โรค[1]

หมดไฟกับซึมเศร้าต่างกันอย่างไร

ภาวะหมดไฟผูกกับงานและยังสนใจเรื่องนอกงานได้ ส่วนซึมเศร้ากระทบอารมณ์และความสนใจเกือบทุกด้าน ต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์ และเข้าเกณฑ์ DSM-5-TR ที่ต้องมีอาการอย่างน้อยห้าข้อ[10]

หมดไฟต้องลาออกไหม

ไม่จำเป็น เพราะมาตรการที่มุ่งแก้โครงสร้างงานได้ผลกว่ามาตรการที่มุ่งตัวบุคคล[24] แต่ถ้าองค์กรไม่ยืดหยุ่นเลยและรูปแบบเดิมเกิดซ้ำ การเปลี่ยนสภาพแวดล้อมก็สมเหตุสมผล

ภาวะหมดไฟรักษาอย่างไร

เริ่มที่การนอน การพักสั้นระหว่างวัน และการคุยเรื่องภาระงานกับหัวหน้า ถ้าไม่พอจึงใช้จิตบำบัด เช่น CBT ซึ่งมีการทดลองแบบสุ่มรองรับ[25] ยาใช้เมื่อมีโรคซึมเศร้าหรือโรควิตกกังวลร่วม

หมดไฟกินยาได้ไหม

ไม่มียาที่ได้รับอนุมัติให้รักษาภาวะหมดไฟโดยตรง เพราะภาวะนี้ไม่ใช่โรค[1] ยาจิตเวชใช้เมื่อมีโรคที่ตรวจพบร่วม เช่น ซึมเศร้า หรือโรคนอนไม่หลับเรื้อรัง และห้ามซื้อหรือหยุดยาเอง

หมดไฟใช้เวลานานแค่ไหนจึงหาย

ไม่มีตัวเลขตายตัว แต่โปรแกรมที่ได้ผลมักใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนและผลมักจางลงเมื่อเลิกทำ เช่น job crafting ได้ผลชัดในสัปดาห์ที่ 6 แต่ลดลงเมื่อติดตามถึง 36 สัปดาห์[22]

หมดไฟต้องบอกหัวหน้าไหม

ควรบอก ถ้าต้องการให้ภาระงานเปลี่ยน เพราะไม่มีใครลดงานให้ได้ถ้าไม่รู้ว่าเกินกำลัง และบันทึกข้อตกลงไว้เป็นลายลักษณ์อักษร

ภาวะหมดไฟต้องพบจิตแพทย์เมื่อไร

เมื่ออารมณ์ต่ำต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์ ไม่มีความสุขกับสิ่งใดเลย นอนไม่ได้ติดกันหลายสัปดาห์ เริ่มดื่มเพื่อรับมือ หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง กรณีฉุกเฉินโทร 1323 หรือ 1669 ได้ทันที[27][28]

สรุป

ภาวะหมดไฟไม่ใช่ความขี้เกียจหรือความอ่อนแอ แต่เป็นผลของความเครียดจากงานที่ยืดเยื้อจนทรัพยากรส่วนตัวหมดลง และ ICD-11 กำหนดให้ใช้คำนี้เฉพาะบริบทอาชีพ[1] สามมิติที่ต้องมีพร้อมกันคืออ่อนล้า ถอยห่าง และรู้สึกว่าตัวเองทำได้น้อยลง

สิ่งที่ได้ผลที่สุดคือแก้ทั้งสองด้านพร้อมกัน คือดูแลร่างกายให้พอและแก้ภาระงานจริง หลักฐานชี้ชัดว่ามาตรการที่มุ่งโครงสร้างงานให้ผลดีกว่าการมุ่งตัวบุคคล[24]

ถ้าคุณรู้ว่าตัวเองอยู่ระยะกลางหรือลึก อย่ารอให้ร่างกายเป็นคนตัดสินใจแทน การปรึกษาแพทย์หรือนักจิตวิทยาแต่เนิ่น ๆ และการโทร 1323 ทำได้ทันทีโดยไม่ต้องรอให้ใครอนุญาต[27]

คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): บทความนี้ใช้ประเมินตัวเองเบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัย ถ้าอารมณ์ต่ำต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์ ไม่มีความสุขกับสิ่งใดเลย นอนไม่ได้ติดกันหลายสัปดาห์ เริ่มดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้สารเพื่อรับมือ หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ให้โทร 1323 หรือ 1669 ทันที และห้ามหยุดหรือปรับยาจิตเวชเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์

แหล่งอ้างอิง

• . World Health Organization. Burn-out an “occupational phenomenon”: International Classification of Diseases. Geneva: WHO; 2019. https://www.who.int/news/item/2 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• -05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Maslach C, Leiter MP. Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry. 2016;15(2):103–111. https:/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Maslach C, Schaufeli WB, Leiter MP. Job burnout. Annu Rev Psychol. 2001;52:397–422. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11148311/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Demerouti E, Bakker AB, Nachreiner F, Schaufeli WB. The job demands-resources model of burnout. J Appl Psychol. 2001;86(3):499–512. https://pubmed.ncbi.nlm.ni ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Rotenstein LS, Torre M, Ramos MA, et al. Prevalence of burnout among physicians: a systematic review. JAMA. 2018;320(11):1131–1150. https://pubmed.ncbi.nlm.ni ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Somboonviboon D, Wittayawisawasakul Y, Wacharasint P. Prevalence and risk factors of burnout syndrome during COVID-19 pandemic among healthcare providers in T ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;2023:5719241. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37288116/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . See KC, Zhao MY, Nakataki E, et al. Professional burnout among physicians and nurses in Asian intensive care units: a multinational survey. Intensive Care Med ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;44(12):2079–2090. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30446797/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Bianchi R, Schonfeld IS, Laurent E. Burnout-depression overlap: a review. Clin Psychol Rev. 2015;36:28–41. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25638755/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Ahola K, Honkonen T, Isometsä E, et al. The relationship between job-related burnout and depressive disorders: results from the Finnish Health 2000 Study. J A ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;88(1):55–62. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16038984/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: APA Publishi ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Salvagioni DAJ, Melanda FN, Mesas AE, et al. Physical, psychological and occupational consequences of job burnout: a systematic review of prospective studies. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;12(10):e0185781. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28977041/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Hodkinson A, Zhou A, Johnson J, et al. Associations of physician burnout with career engagement and quality of patient care: systematic review and meta-analys ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;378:e070442. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36104064/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Wannarit K, Ratta-Apha W, Pariwatcharakul P, Pukrittayakamee P. Burnout study during the COVID-19 pandemic in Thailand: psychometric evaluation of the Maslach ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;11(1):2268694. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37854449/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Kristensen TS, Borritz M, Villadsen E, Christensen KB. The Copenhagen Burnout Inventory: a new tool for the assessment of burnout. Work & Stress. 2005;19(3):1 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• –207. https://doi.org/10.1080/02678370500297720 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Wongtrakul W, Dangprapai Y, Saisavoey N, Sa-Nguanpanich N. Reliability and validity study of the Thai adaptation of the Copenhagen Burnout Inventory-Student S ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;16(12):e0261887. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34969041/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . World Health Organization. Guidelines on mental health at work. Geneva: WHO; 2022. https://www.who.int/publications/i/item/9789240053052 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Hongsiri I, Jiamjarasrangsi W, Ratanachina J. Burnout, areas of worklife and associated factors among industrial workers: a cross-sectional study from Thailan ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;31(8):2214–2228. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41103117/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Sinsky CA, Trockel MT, Dyrbye LN, et al. Vacation days taken, work during vacation, and burnout among US physicians. JAMA Netw Open. 2024;7(1):e2351635. https ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Grant RS, Buchanan BE, Shockley KM. I need a vacation: a meta-analysis of vacation and employee well-being. J Appl Psychol. 2025;110(7):887–905. https://pubme ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Albulescu P, Macsinga I, Rusu A, et al. “Give me a break!” A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;17(8):e0272460. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36044424/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Karabinski T, Haun VC, Nübold A, Wendsche J, Wegge J. Interventions for improving psychological detachment from work: a meta-analysis. J Occup Health Psychol. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;26(3):224–242. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34096763/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Delgadillo J, Laker V, Simmonds-Buckley M, et al. Randomized controlled trial of job crafting as a digital health intervention for occupational burnout in psy ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;94(4):245–251. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42080863/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . West CP, Dyrbye LN, Erwin PJ, Shanafelt TD. Interventions to prevent and reduce physician burnout: a systematic review and meta-analysis. Lancet. 2016;388(100 ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ):2272–2281. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27692469/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Panagioti M, Panagopoulou E, Bower P, et al. Controlled interventions to reduce burnout in physicians: a systematic review and meta-analysis. JAMA Intern Med. ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;177(2):195–205. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27918798/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Ghasemi F, Herman KC, Reinke WM. A cognitive-behavioral approach to teacher burnout: a randomized controlled trial of a group therapy program. Anxiety Stress ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;36(4):533–541. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35943958/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . Lampinen VS, Kämper E, Balla VR, Katajavuori N, Asikainen H. The effectiveness of online acceptance and commitment therapy-based interventions on depression, ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• ;43:100909. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41657724/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. สายด่วนสุขภาพจิต 1323. https://1323alltime.camri.go.th/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed
• . สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.). สายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669. https://www.niems.go.th/ ค้นงานวิจัยนี้บน PubMed