ปวดท้องข้างซ้าย เจ็บท้อง บน‑ล่าง สัญญาณเตือน! เสี่ยงต่อโรคอะไรบ้าง?

อาการปวดท้องข้างซ้ายเป็นเหตุผลที่ผู้ป่วยมาพบแพทย์บ่อยมาก และคำตอบที่ตรงที่สุดคือ อาการปวดบริเวณนี้ไม่ได้มาจากอวัยวะเดียว แต่เป็นพื้นที่ที่อวัยวะหลายระบบอยู่ติดกัน ทั้งกระเพาะอาหาร ม้าม ตับอ่อน ไต ลำไส้ใหญ่ ปีกมดลูก รังไข่ รวมถึงกล้ามเนื้อและผนังหน้าท้อง การจะบอกว่าเสี่ยงต่อโรคอะไรบ้างจึงต้องดูที่ตำแหน่งของอาการปวด ลักษณะการปวด และอาการร่วมอื่น ๆ ประกอบกัน

อาการปวดท้องข้างซ้ายส่วนใหญ่เกิดจากสาเหตุที่ไม่รุนแรงและรักษาได้ด้วยยา เช่น กลุ่มอาการลำไส้แปรปรวน กระเพาะอาหารอักเสบ ท้องผูก หรือการปวดเกร็งก่อนมีประจำเดือน แต่ก็มีสาเหตุส่วนหนึ่งที่เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ เช่น นิ่วในไตที่อุดตันจนติดเชื้อ ลำไส้ใหญ่โป่งพองอักเสบ การตั้งครรภ์นอกมดลูก หรือการขาดเลือดของลำไส้ ซึ่งหากได้รับการรักษาช้าเกินไปอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

บทความนี้สรุปสาเหตุของปวดท้องข้างซ้ายทั้งด้านบนและด้านล่าง กลไกการเกิดอาการ ระดับหลักฐานของแต่ละสาเหตุ วิธีประเมินตนเองเบื้องต้น ข้อควรระวัง กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ และอาการที่ต้องพบแพทย์ทันที เพื่อให้ผู้อ่านใช้ตัดสินใจได้อย่างถูกต้องและบอกอาการกับแพทย์ได้ตรงจุดมากขึ้น

ปวดท้องข้างซ้ายคืออะไร และตำแหน่งใดบ่งบอกอะไร

ช่องท้องด้านซ้ายถูกแบ่งด้วยเส้นสมมติที่ระดับสะดือออกเป็นสองส่วน คือ ด้านบนและด้านล่าง แต่ละส่วนมีอวัยวะที่อยู่ตื้นและลึกแตกต่างกัน การแยกตำแหน่งให้ถูกช่วยให้แพทย์นึกถึงสาเหตุได้แคบลงอย่างมีนัยสำคัญ และช่วยให้ผู้ป่วยอธิบายอาการได้ตรงจุดมากขึ้น

ท้องซ้ายด้านบน ตั้งแต่ใต้ชายโครงลงมาถึงระดับสะดือ เป็นที่อยู่ของกระเพาะอาหาร หลอดอาหารส่วนปลาย ม้าม ตับอ่อนส่วนหาง ไตซ้าย กรวยไตและท่อไตส่วนต้น ลำไส้ใหญ่ส่วนขาลง ปอดซ้ายส่วนล่าง และเยื่อหุ้มหัวใจบางส่วน ด้วยเหตุนี้ อาการปวดใต้ชายโครงซ้ายจึงอาจมาจากโรคกระเพาะ กรดไหลย้อน ม้ามโต ตับอ่อนอักเสบ นิ่วในไตซ้าย หรือแม้แต่โรคของปอดและหัวใจ

ท้องซ้ายด้านล่าง ตั้งแต่ระดับสะดือลงไปถึงขาหนีบ เป็นที่อยู่ของลำไส้ใหญ่ส่วนซิกมอยด์ ลำไส้เล็กส่วนปลาย ท่อไตซ้ายส่วนล่าง รังไข่และปีกมดลูกข้างซ้าย หลอดเลือดแดงและดำใหญ่ที่ไปเลี้ยงขา กล้ามเนื้ออิลิโอโซแอส และผนังหน้าท้องชั้นต่าง ๆ อาการปวดในบริเวณนี้จึงพบบ่อยในกลุ่มอาการลำไส้แปรปรวน ลำไส้ใหญ่โป่งพองอักเสบ นิ่วในท่อไต โรคอุ้งเชิงกรานอักเสบ ซีสต์รังไข่ และไส้เลื่อนขาหนีบ

กลไกการเกิดอาการปวดแบ่งได้เป็นสามแบบ แบบแรกคือปวดจากอวัยวะภายใน เกิดเมื่ออวัยวะถูกยืดหรือบีบตัวแรง ลักษณะมักปวดตื้อ คลุมเครือ บอกตำแหน่งไม่ชัด และอาจร้าวไปกลางหลังหรือรอบสะดือ แบบที่สองคือปวดจากเยื่อบุช่องท้องและผนังหน้าท้อง ซึ่งจะปวดแปลบชัดเจน กดเจ็บตรงจุด ขยับตัวหรือไอแล้วเจ็บมากขึ้น แบบที่สามคือปวดร้าวจากอวัยวะอื่นผ่านเส้นประสาทไขสันหลังระดับเดียวกัน เช่น นิ่วในไตที่ร้าวลงขาหนีบ หรือโรคปอดซ้ายที่ร้าวขึ้นไหล่ซ้าย

การแยกลักษณะเฉียบพลันกับเรื้อรังก็สำคัญ อาการปวดเฉียบพลันที่เกิดขึ้นใหม่ภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วันมักเกิดจากสาเหตุที่กำลังดำเนินอยู่ เช่น การอักเสบ การติดเชื้อ หรือการอุดตัน ส่วนอาการปวดเรื้อรังที่เป็น ๆ หาย ๆ นานเกินหนึ่งเดือนมักสัมพันธ์กับกลุ่มอาการลำไส้แปรปรวน กระเพาะอาหารอักเสบเรื้อรัง พังผืดในช่องท้อง หรืออาการปวดจากผนังหน้าท้อง

สาเหตุที่พบบ่อยของปวดท้องข้างซ้าย แยกตามตำแหน่ง

ปวดท้องข้างซ้ายด้านบน

กระเพาะอาหารอักเสบและโรคกระเพาะอาหารจากเชื้อเอชไพโลไร (Helicobacter pylori) เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของผู้ที่มาด้วยปวดท้องซ้ายบน อาการมักเป็นปวดแสบหรือจุกแน่นใต้ลิ้นปี่และชายโครงซ้าย เกิดหลังรับประทานอาหารหรือขณะท้องว่าง ร่วมกับคลื่นไส้และเรอเปรี้ยว หลักฐานระดับตำราและแนวทางเวชปฏิบัติระบุว่าการตรวจหาเชื้อและการรักษาด้วยยาลดการหลั่งกรดร่วมกับยาปฏิชีวนะช่วยลดการกลับเป็นซ้ำได้ชัดเจน

โรคกรดไหลย้อนทำให้เกิดอาการแสบร้อนใต้ลิ้นปี่และชายโครงซ้าย ร่วมกับเรอเปรี้ยว รู้สึกเหมือนมีก้อนในคอ และไอเรื้อรัง โดยเฉพาะเมื่อนอนราบหรือรับประทานอาหารอิ่มจัด หลักฐานจากการศึกษาแบบสุ่มและควบคุมในคนพบว่าการปรับพฤติกรรมร่วมกับยาลดกรดได้ผลดีกว่าการปรับพฤติกรรมเพียงอย่างเดียว

ตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันเป็นสาเหตุที่ต้องไม่มองข้าม ผู้ป่วยมักปวดรุนแรงบริเวณลิ้นปี่และชายโครงซ้าย ปวดทะลุไปกลางหลัง คลื่นไส้อาเจียน และปวดมากขึ้นเมื่อรับประทานอาหาร สาเหตุที่พบบ่อยคือนิ่วในถุงน้ำดีและสุรา หลักฐานจากแนวทางเวชปฏิบัติสากลยืนยันว่าการให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำและการควบคุมอาการปวดเป็นหัวใจของการรักษาช่วงแรก

นิ่วในไตซ้ายและกรวยไตอักเสบทำให้ปวดบั้นเอวซ้ายที่ร้าวลงมาที่ท้องน้อยด้านซ้ายและขาหนีบ ร่วมกับปัสสาวะเป็นเลือดหรือปัสสาวะแสบขัด หลักฐานจากการศึกษาเชิงสังเกตขนาดใหญ่พบว่านิ่วขนาดเล็กกว่าห้ามิลลิเมตรส่วนใหญ่หลุดออกเองได้ แต่ถ้ามีไข้ร่วมด้วยต้องถือเป็นภาวะติดเชื้อทางเดินปัสสาวะส่วนบนที่ต้องรักษาเร่งด่วน

ม้ามโตหรือม้ามแตกจากอุบัติเหตุทำให้ปวดใต้ชายโครงซ้ายและอาจร้าวไปไหล่ซ้าย ร่วมกับเวียนศีรษะและความดันต่ำ ซึ่งเป็นภาวะที่ต้องประเมินในห้องฉุกเฉินทันที นอกจากนี้ ปอดซ้ายส่วนล่างอักเสบและเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบก็ทำให้เกิดอาการปวดร้าวมาที่ท้องซ้ายบนได้เช่นกัน

ปวดท้องข้างซ้ายด้านล่าง

กลุ่มอาการลำไส้แปรปรวนเป็นสาเหตุเรื้อรังที่พบบ่อยที่สุดของผู้ที่ปวดท้องน้อยด้านซ้ายแบบเป็น ๆ หาย ๆ ร่วมกับท้องอืด ท้องผูกสลับท้องเสีย และอาการดีขึ้นหลังขับถ่าย หลักฐานจากการศึกษาแบบสุ่มและควบคุมในคนจำนวนมากยืนยันว่าการปรับอาหาร การจัดการความเครียด และยารักษาตามอาการช่วยลดความรุนแรงของอาการได้อย่างมีนัยสำคัญ

ลำไส้ใหญ่โป่งพองอักเสบพบบ่อยในผู้สูงอายุและผู้ที่รับประทานใยอาหารน้อย ผู้ป่วยมักปวดท้องน้อยด้านซ้าย มีไข้ต่ำ และท้องผูกหรือท้องเสียตามมา หลักฐานจากแนวทางเวชปฏิบัติระหว่างประเทศระบุว่าการตรวจด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ช่วยแยกภาวะแทรกซ้อนอย่างฝีหรือการแตกทะลุได้แม่นยำ

สาเหตุทางนรีเวช ได้แก่ โรคอุ้งเชิงกรานอักเสบ ซีสต์รังไข่ เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ และการตั้งครรภ์นอกมดลูก ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายที่สุด อาการปวดท้องน้อยด้านซ้ายร่วมกับประจำเดือนขาด เลือดออกกะปริดกะปรอย และเป็นลม ต้องสงสัยภาวะนี้ไว้เสมอ หลักฐานจากการศึกษาเชิงสังเกตพบว่าการตรวจระดับฮอร์โมนเอชซีจีในเลือดร่วมกับอัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนล่างช่วยวินิจฉัยได้เร็วและลดความเสี่ยงการแตกของท่อนำไข่

ไส้เลื่อนขาหนีบ ภาวะกล้ามเนื้ออิลิโอโซแอสเกร็งเรื้อรังจากอิริยาบถการนั่ง และโรคงูสวัดก่อนมีผื่นขึ้น ก็ทำให้ปวดท้องน้อยด้านซ้ายได้บ่อยในเวชปฏิบัติ โดยงูสวัดมักเริ่มด้วยอาการปวดแสบข้างเดียวตามแนวเส้นประสาทก่อนที่ผื่นจะปรากฏขึ้นราวสองถึงสามวัน หลักฐานระดับตำราระบุว่าการเริ่มยาต้านไวรัสเร็วช่วยลดระยะเวลาปวดและลดโอกาสเกิดอาการปวดปลายประสาทเรื้อรัง

ภาวะที่ต้องคิดถึงแม้พบไม่บ่อย

การขาดเลือดของลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่เป็นภาวะที่อันตรายที่สุดในกลุ่มอาการปวดท้องข้างซ้าย ผู้ป่วยมักปวดรุนแรงมากแต่ตรวจร่างกายพบเพียงกดเจ็บเล็กน้อย ซึ่งเป็นลักษณะที่ขัดแย้งกันระหว่างอาการกับผลตรวจ หลักฐานจากแนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมศัลยกรรมฉุกเฉินโลกเน้นว่าการวินิจฉัยล่าช้าเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้อัตราการเสียชีวิตสูง

หลอดเลือดแดงใหญ่ในช่องท้องโป่งพองและแตก การทะลุของลำไส้ใหญ่ และการติดเชื้อในช่องท้องรุนแรง เป็นภาวะที่ต้องผ่าตัดหรือใส่ท่อระบายด่วน กลุ่มผู้สูงอายุและผู้ที่มีโรคหลอดเลือดหัวใจหรือเบาหวานควรได้รับการประเมินอย่างรวดเร็วเมื่อมีอาการปวดท้องซ้ายร่วมกับความดันต่ำหรือชีพจรเต้นเร็ว

หลักฐานจากงานวิจัยเรื่องปวดท้องข้างซ้าย

หลักฐานระดับสูง: การศึกษาแบบสุ่มและควบคุมในคน

หลักฐานระดับสูงสุดที่ใช้ยืนยันว่าวิธีการรักษาได้ผลจริงคือการศึกษาแบบสุ่มและควบคุมในคน ซึ่งเปรียบเทียบกลุ่มที่ได้รับการรักษากับกลุ่มควบคุมอย่างเป็นระบบ ในกลุ่มอาการลำไส้แปรปรวน มีการศึกษาแบบสุ่มและควบคุมในคนหลายฉบับที่แสดงว่าการปรับอาหารและการรักษาร่วมกันช่วยลดคะแนนความรุนแรงของอาการได้มากกว่าการให้ยาหลอกอย่างมีนัยสำคัญ

ในโรคกรดไหลย้อนและโรคกระเพาะอาหารจากเชื้อเอชไพโลไร การศึกษาแบบสุ่มและควบคุมในคนยืนยันว่าการรักษาด้วยยาลดการหลั่งกรดร่วมกับยาปฏิชีวนะตามแนวทางเวชปฏิบัติช่วยให้แผลหายและลดการกลับเป็นซ้ำได้จริง อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์ขึ้นกับความร่วมมือในการรับประทานยาและความไวต่อยาของเชื้อในแต่ละพื้นที่

หลักฐานระดับรอง: การศึกษาเชิงสังเกตและทะเบียนผู้ป่วย

การศึกษาเชิงสังเกต การศึกษาย้อนหลังในกลุ่มผู้ป่วย และทะเบียนผู้ป่วย ให้ข้อมูลเรื่องความชุก ปัจจัยเสี่ยง และผลลัพธ์ในชีวิตจริง เช่น ข้อมูลที่พบว่าผู้สูงอายุที่มีอาการปวดท้องเฉียบพลันมีโอกาสต้องผ่าตัดและมีภาวะแทรกซ้อนสูงกว่าวัยหนุ่มสาวอย่างชัดเจน หลักฐานกลุ่มนี้บอกความสัมพันธ์ได้ แต่ยังพิสูจน์ความเป็นเหตุเป็นผลได้ไม่สมบูรณ์

ข้อมูลจากทะเบียนผู้ป่วยนิ่วในไตชี้ว่าผู้ที่มีนิ่วครั้งแรกมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำค่อนข้างสูงภายในไม่กี่ปี ซึ่งสนับสนุนคำแนะนำให้ปรับปริมาณน้ำดื่มและลดโซเดียมในระยะยาว หลักฐานระดับนี้จึงมีประโยชน์ในการวางแผนป้องกันมากกว่าการยืนยันประสิทธิผลของยา

หลักฐานระดับตำราและภูมิปัญญา

ตำราเวชศาสตร์และแนวทางเวชปฏิบัติให้ข้อมูลเรื่องกายวิภาคและกลไกการเกิดอาการ ซึ่งเป็นรากฐานของการซักประวัติและตรวจร่างกาย การใช้ตำแหน่งปวดร่วมกับอาการร่วมเพื่อคัดกรองโรคเป็นหลักการที่ใช้กันมานานและยังมีประโยชน์ในทางปฏิบัติ แม้จะยังไม่มีการศึกษาแบบสุ่มมารองรับโดยตรง

ภูมิปัญญาไทยเรื่องการใช้ความร้อนประคบ การดื่มน้ำขิง และการพักผ่อนเมื่อปวดท้อง เป็นองค์ความรู้ที่ใช้กันต่อเนื่อง แต่หลักฐานส่วนใหญ่เป็นการศึกษาในหลอดทดลองหรือการศึกษาในคนขนาดเล็ก จึงควรใช้เป็นเพียงการบรรเทาอาการร่วมกับการรักษาหลัก ไม่ใช่ทดแทนการพบแพทย์เมื่อมีสัญญาณอันตราย

วิธีประเมินตนเองและข้อปฏิบัติเมื่อเริ่มมีอาการ

ขั้นแรกให้ระบุตำแหน่งปวดให้ชัดว่าเป็นซ้ายบนหรือซ้ายล่าง แล้วจับเวลาว่าปวดมานานเท่าใด ปวดตลอดหรือเป็นพัก ๆ และอะไรทำให้ปวดมากขึ้นหรือทุเลาลง การจดบันทึกอาการ อาหารที่รับประทาน และยาที่ใช้อยู่จะช่วยให้แพทย์วินิจฉัยได้เร็วขึ้นมาก

ระหว่างรอประเมิน ควรงดอาหารรสจัด อาหารมัน และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือคาเฟอีนชั่วคราว รับประทานอาหารอ่อนย่อยง่ายเป็นมื้อเล็ก ๆ และดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ การประคบอุ่นที่หน้าท้องช่วยคลายการเกร็งของกล้ามเนื้อและลำไส้ได้ แต่ไม่ควรใช้ความร้อนจัดหรือประคบนานเกินยี่สิบนาทีต่อครั้ง

ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ช่วยลดปวดได้ แต่มีผลระคายกระเพาะอาหารและไต จึงควรใช้ในขนาดต่ำสุดที่ได้ผลและระยะเวลาสั้นที่สุด ผู้ที่มีโรคไต โรคกระเพาะ หรือรับประทานยาละลายลิ่มเลือดอยู่ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ทุกครั้ง

หากอาการปวดไม่ทุเลาภายในหนึ่งถึงสองวัน หรือมีอาการใหม่เพิ่มขึ้น เช่น ไข้ อาเจียนซ้ำ ๆ ถ่ายเป็นเลือด หรือปัสสาวะน้อยลง ควรไปพบแพทย์แทนการรอดูอาการต่อ การวินิจฉัยตั้งแต่ระยะแรกช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนได้มาก

ข้อควรระวังและกลุ่มที่ต้องระวัง

ผู้สูงอายุเป็นกลุ่มที่อาการแสดงอาจไม่ตรงกับความรุนแรงของโรค เนื่องจากความสามารถในการรับรู้ความปวดลดลงและมีโรคประจำตัวหลายอย่าง อาการปวดเพียงเล็กน้อยร่วมกับสับสน เบื่ออาหาร หรือความดันต่ำ อาจเป็นสัญญาณของภาวะฉุกเฉินในช่องท้องได้

ผู้ที่ตั้งครรภ์หรือสงสัยว่าตั้งครรภ์ต้องแจ้งแพทย์ทุกครั้งก่อนรับการตรวจหรือรับยา เพราะอาการปวดท้องน้อยด้านซ้ายร่วมกับประจำเดือนขาดอาจเป็นภาวะการตั้งครรภ์นอกมดลูก ซึ่งต้องได้รับการวินิจฉัยและรักษาโดยเร็วที่สุด

ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ ผู้ที่ได้รับยาเคมีบำบัด ผู้ที่ปลูกถ่ายอวัยวะ และผู้ที่ติดเชื้อเอชไอวี มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อในช่องท้องรุนแรงมากกว่าคนทั่วไป และอาจมีไข้เพียงเล็กน้อยหรือไม่มีไข้เลย จึงควรแจ้งประวัติเหล่านี้ให้แพทย์ทราบทุกครั้ง

ผู้ที่รับประทานยาละลายลิ่มเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดควรระวังการเกิดเลือดออกในทางเดินอาหาร ซึ่งอาจมาด้วยอาการปวดท้องซ้ายบนร่วมกับถ่ายดำหรืออาเจียนเป็นเลือด ส่วนผู้ที่มีประวัติผ่าตัดช่องท้องควรรีบพบแพทย์เมื่อมีอาการปวดร่วมกับท้องอืดและไม่ถ่ายอุจจาระ เพราะอาจเป็นภาวะลำไส้ถูกกดรัดจากพังผืด

ปฏิกิริยากับยาหรืออาหารอื่น

ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์เมื่อใช้ร่วมกับยาต้านการแข็งตัวของเลือดจะเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในทางเดินอาหาร และเมื่อใช้ร่วมกับยาลดความดันบางกลุ่มอาจลดประสิทธิภาพของยาและเพิ่มภาระต่อไต จึงควรใช้เท่าที่จำเป็นและแจ้งแพทย์ทุกครั้ง

ยาลดการหลั่งกรดชนิดยับยั้งปั๊มโปรตอนอาจลดการดูดซึมธาตุเหล็กและวิตามินบีสิบสองเมื่อใช้ต่อเนื่องยาวนาน และอาจเพิ่มระดับยาบางชนิดในเลือด เช่น ยากันชักบางตัว ควรเว้นระยะการรับประทานยาลดกรดกับยาอื่นอย่างน้อยหนึ่งถึงสองชั่วโมงตามคำแนะนำของแพทย์

ยาระบายชนิดกระตุ้นและยาแก้ปวดกลุ่มฝิ่นทำให้เกิดท้องผูกและปวดท้องบิดได้ อาหารที่มีรสจัด แอลกอฮอล์ คาเฟอีน และอาหารที่มีไขมันสูงอาจกระตุ้นอาการปวดในผู้ที่เป็นกระเพาะอาหารอักเสบหรือกรดไหลย้อน ส่วนผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและสมุนไพรหลายชนิดมีผลต่อการแข็งตัวของเลือด จึงควรแจ้งแพทย์และเภสัชกรทุกครั้งที่ใช้ร่วมกัน

อาการที่ต้องพบแพทย์ทันที

อาการปวดท้องข้างซ้ายส่วนใหญ่ไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน แต่มีอาการเตือนจำนวนหนึ่งที่ต้องไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่ต้องรอให้อาการทุเลาเอง เพราะการรักษาที่ล่าช้าอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงหรือเป็นอันตรายถึงชีวิต

• ปวดรุนแรงเฉียบพลันจนไม่สามารถขยับตัวหรือเดินได้ หรือปวดต่อเนื่องไม่ทุเลาภายในไม่กี่ชั่วโมง
• มีไข้สูง หนาวสั่น ร่วมกับความดันต่ำ ชีพจรเต้นเร็ว หรือรู้สึกซึมลง
• อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายเป็นเลือด หรือถ่ายดำเหนียวเหมือนยางมะตอย
• ท้องแข็ง กดแล้วเจ็บมาก และปล่อยมือแล้วเจ็บมากขึ้น
• ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือปัสสาวะสีเข้มร่วมกับปวดท้องซ้ายบน
• ประจำเดือนขาดร่วมกับปวดท้องน้อยด้านซ้ายและเป็นลม
• ปัสสาวะไม่ออก หรือปัสสาวะเป็นเลือดร่วมกับปวดบั้นเอวและมีไข้
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุร่วมกับอาการปวดท้องเรื้อรัง

ในกรณีที่อาการยังไม่รุนแรงแต่ปวดต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์ หรือมีอาการเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม ควรนัดพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุอย่างเป็นระบบ ไม่ควรซื้อยาแก้ปวดรับประทานต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่ทราบสาเหตุที่แท้จริง

คำถามที่พบบ่อย

ปวดท้องข้างซ้ายเกิดจากอะไรได้บ้าง

เกิดได้จากหลายระบบทั้งทางเดินอาหาร ทางเดินปัสสาวะ ระบบสืบพันธุ์ และผนังหน้าท้อง สาเหตุที่พบบ่อยคือกระเพาะอาหารอักเสบ ลำไส้แปรปรวน ท้องผูก และนิ่วในไต แต่ก็มีสาเหตุที่อันตราย เช่น ตับอ่อนอักเสบ ลำไส้ใหญ่โป่งพองอักเสบ และการตั้งครรภ์นอกมดลูก การตรวจเพิ่มเติมจึงจำเป็นเมื่อมีอาการเตือน

ปวดท้องข้างซ้ายล่างเป็นสัญญาณของลำไส้ใหญ่อักเสบหรือไม่

อาจเป็นได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีไข้ต่ำและท้องผูกหรือท้องเสียร่วมด้วย อย่างไรก็ตาม กลุ่มอาการลำไส้แปรปรวนก็ทำให้ปวดตำแหน่งนี้ได้บ่อยกว่า การตรวจด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือการส่องกล้องจะช่วยแยกโรคได้ชัดเจนขึ้น

ปวดท้องข้างซ้ายแล้วร้าวไปหลังต้องกังวลไหม

อาการปวดที่ร้าวไปกลางหลังเป็นลักษณะที่พบได้ในตับอ่อนอักเสบ นิ่วในไต และการโป่งพองของหลอดเลือดแดงใหญ่ในช่องท้อง ซึ่งเป็นภาวะที่ต้องได้รับการตรวจคัดกรองอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือผู้ที่สูบบุหรี่

ใช้ถุงน้ำร้อนประคบได้ไหม

ใช้ได้เพื่อบรรเทาการเกร็งของกล้ามเนื้อและลำไส้ โดยห่อถุงน้ำร้อนด้วยผ้าหรือผ้าขนหนูก่อนวางบนผิวหนังและประคบครั้งละไม่เกินยี่สิบนาที ไม่ควรใช้ในผู้ที่สงสัยภาวะไส้ติ่งอักเสบหรือช่องท้องอักเสบ เพราะอาจบดบังอาการและทำให้วินิจฉัยล่าช้า

ควรตรวจอะไรเพิ่มเติมเมื่อปวดท้องข้างซ้ายเรื้อรัง

แพทย์มักเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกาย ร่วมกับการตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ และอัลตราซาวด์ช่องท้อง ในบางกรณีอาจต้องตรวจด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หรือการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ การเลือกตรวจขึ้นกับอายุ อาการร่วม และผลตรวจร่างกายเป็นหลัก

สรุป

อาการปวดท้องข้างซ้ายเป็นอาการที่เกิดได้จากอวัยวะหลายระบบ ตั้งแต่กระเพาะอาหาร ม้าม ตับอ่อน ไต ลำไส้ใหญ่ ไปจนถึงปีกมดลูกและรังไข่ การแยกตำแหน่งปวดบนหรือล่าง ลักษณะการปวด และอาการร่วมอื่น ๆ เป็นเครื่องมือที่ช่วยคัดกรองสาเหตุได้อย่างเป็นระบบ และช่วยให้แพทย์วินิจฉัยได้เร็วและแม่นยำขึ้น

แม้สาเหตุส่วนใหญ่จะไม่รุนแรงและรักษาได้ด้วยการปรับพฤติกรรมร่วมกับยา แต่ก็มีภาวะฉุกเฉินจำนวนหนึ่งที่ต้องได้รับการรักษาโดยเร็วที่สุด ผู้อ่านจึงควรหมั่นสังเกตอาการเตือนที่ระบุไว้ในบทความ และไปพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการผิดปกติชัดเจน การวินิจฉัยตั้งแต่ระยะแรกยังเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง

แหล่งอ้างอิง

1. Mearin F, Lacy BE, Chang L, et al. Bowel Disorders. Gastroenterology. 2016;150:1393-1407. — PubMed 27144627
2. Katz PO, Dunbar KB, Schnoll-Sussman FH, et al. ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. Am J Gastroenterol. 2022;117:27-56. — PubMed 34807007
3. Cohen JI. Herpes Zoster. N Engl J Med. 2013;369:255-263. — PubMed 23863052
4. Scales CD Jr, Smith AC, Hanley JM, et al. Prevalence of kidney stones in the United States. Eur Urol. 2012;62:160-165. — PubMed 22498635
5. Enck P, Aziz Q, Barbara G, et al. Irritable bowel syndrome. Nat Rev Dis Primers. 2016;2:16014. — PubMed 27159638
6. Stanghellini V, Chan FK, Hasler WL, et al. Gastroduodenal Disorders. Gastroenterology. 2016;150:1380-1392. — PubMed 27147122