สุขภาพจิต

จิตเวชคืออะไร ต่างจากนักจิตวิทยาตรงไหน ไปครั้งแรกเตรียมอะไร

เผยแพร่ ปรับปรุงล่าสุด 9 min read
เขียนและเรียบเรียงโดย ผู้เขียนบทความ BIOCIAN

คนส่วนใหญ่ที่ลังเลว่าจะไปจิตเวชหรือไม่ ไม่ได้กลัวคำตอบว่าต้องไปหรือไม่ แต่กลัวว่าไปแล้วจะเจออะไร — กลัวถูกหาว่าเป็นคนบ้า กลัวประวัติติดตัว และกลัวถูกบังคับกินยาไปตลอดชีวิต

คำตอบสั้น ๆ คือ จิตเวชเป็นสาขาของการแพทย์ ไม่ใช่สถานที่กักคนไข้ ผู้รักษาคือจิตแพทย์ซึ่งจบแพทยศาสตรบัณฑิตแล้วฝึกเฉพาะทางด้านอารมณ์ ความคิด พฤติกรรม และการนอน จึงสั่งยาและรับผู้ป่วยไว้รักษาในโรงพยาบาลได้

จิตเวชคืออะไร

จิตเวช (psychiatry) คือสาขาเวชปฏิบัติที่วินิจฉัย รักษา และป้องกันความผิดปกติทางอารมณ์ ความคิด พฤติกรรม และการนอน ผู้ทำหน้าที่นี้คือจิตแพทย์ ซึ่งต้องจบแพทยศาสตรบัณฑิตและผ่านการฝึกอบรมเฉพาะทางจิตเวชตามหลักสูตรที่แพทยสภารับรอง จุดต่างจากผู้ให้บริการสุขภาพจิตสาขาอื่นคือจิตแพทย์เป็นแพทย์เต็มรูปแบบ จึงสั่งจ่ายยา สั่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ และรับผู้ป่วยไว้รักษาในโรงพยาบาลได้

ขอบเขตจึงกว้างกว่าที่คิด ครอบคลุมโรคซึมเศร้า โรควิตกกังวล โรคย้ำคิดย้ำทำ ภาวะติดสุรา ปัญหาการกินและการนอน รวมถึงอาการทางจิตที่เกิดจากโรคทางกาย เช่น ไทรอยด์เป็นพิษ หรือขาดวิตามินบี 12

ภาระโรคบอกว่ากลุ่มอาการเหล่านี้พบมาก การวิเคราะห์ภาระโรคระดับโลกปี 2019 พบว่าโรคทางจิต 12 กลุ่มทำให้เกิดปีที่มีชีวิตอยู่กับความพิการ 125.3 ล้านปี หรือร้อยละ 14.6 ของทั้งหมด และยังไม่ลดลงตั้งแต่ปี 1990[1] ในอาเซียน ข้อมูลปี 2021 ประเมินว่ามีผู้ป่วย 80.4 ล้านคน ความชุกเมื่อปรับตามอายุร้อยละ 11.9 โดยวิตกกังวลและซึมเศร้าพบบ่อยที่สุด[2] ส่วนไทย ความชุกโรคซึมเศร้าในคนอายุ 15 ปีขึ้นไปเพิ่มขึ้นหลายเขตสุขภาพ[28]

จิตแพทย์ vs นักจิตวิทยา vs นักจิตบำบัด

ทั้งสามคำนี้ไม่ใช่อาชีพเดียวกัน ต่างกันทั้งวุฒิ สิทธิ์ และสิ่งที่ทำได้

ประเด็น จิตแพทย์ นักจิตวิทยาคลินิก นักจิตบำบัด
วุฒิพื้นฐาน แพทยศาสตรบัณฑิต + ฝึกเฉพาะทางจิตเวช ปริญญาโทหรือเอกสาขาจิตวิทยาคลินิก หลากหลาย สาขาจิตบำบัดโดยเฉพาะ
สั่งยา ได้ ไม่ได้ ไม่ได้
สั่งตรวจเลือด/ภาพถ่าย ได้ ไม่ได้ ไม่ได้
รับผู้ป่วยไว้ในโรงพยาบาล ได้ ไม่ได้ ไม่ได้
สิ่งที่ทำ วินิจฉัย สั่งยา จิตบำบัดระยะสั้น ประสานการรักษา แบบประเมินทางจิตวิทยา จิตบำบัด จิตบำบัดเป็นหลัก
เหมาะกับใคร อาการปานกลางถึงรุนแรง ต้องใช้ยาหรือตัดโรคทางกาย อาการเล็กถึงปานกลาง ต้องการบำบัดเป็นหลัก ต้องการบำบัดต่อเนื่องระยะยาว
ไปหาใครก่อน มีอาการทางกายร่วมหรือเคยใช้ยา อาการชัดแต่ไม่เร่งด่วน เมื่อมีข้อบ่งชี้จากผู้ประเมิน

ถ้ามีอาการทางกายร่วม เช่น ใจสั่น น้ำหนักลด เหงื่อออกมาก หรือมีโรคประจำตัว ควรเริ่มที่แพทย์ทั่วไปหรือจิตแพทย์ก่อน ถ้าปัญหาหลักเป็นความเครียดเรื้อรังหรือปัญหาในความสัมพันธ์ การเริ่มที่นักจิตวิทยาคลินิกก็สมเหตุสมผล

ในไทยยังไม่มีกลไกบังคับใบประกอบวิชาชีพสำหรับผู้ให้บริการจิตบำบัดทุกรูปแบบ ก่อนจองคอร์สควรถามวุฒิและชั่วโมงฝึกปฏิบัติ

อาการแบบไหนอยู่ในการดูแลของจิตเวช

จิตแพทย์ดูแลโรคหลักเก้าประเภท

  • โรคซึมเศร้า — อารมณ์เศร้า เบื่อหน่าย ความสนใจหายไป ความสามารถในการทำงานลดลง
  • โรควิตกกังวล — วิตกกังวลเกินเหตุ ใจสั่น แน่นหน้าอก กลัวการเข้าสังคม
  • โรคไบโพลาร์ — อารมณ์ขึ้นสลับลง พลังงานและความต้องการนอนเปลี่ยนชัดเจน
  • โรคย้ำคิดย้ำทำ — ความคิดซ้ำ ๆ ที่ห้ามไม่ได้ ร่วมกับพฤติกรรมที่ต้องทำเพื่อลดความกังวล
  • โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ — ฝันร้าย ภาพย้อนกลับ
  • โรคจิตเภทและความผิดปกติทางจิตอื่น — หูแว่ว หลงผิด พูดจาสับสน
  • ความผิดปกติของการนอน — นอนไม่หลับเรื้อรัง นอนมากเกิน หลับแล้วไม่รู้สึกพัก
  • ความผิดปกติของการกิน — กินน้อยหรือกินมากผิดปกติ
  • ปัญหาสารเสพติดและปัญหาในเด็กวัยรุ่น — การใช้สุราและสาร การถอนพิษ ปัญหาพฤติกรรม

บางอาการที่คนไม่คิดว่าเป็นเรื่องจิตเวช ได้แก่ การตรวจร่างกายซ้ำหลายที่โดยไม่พบความผิดปกติ ปวดหัวหรือปวดหลังเรื้อรังที่หาสาเหตุไม่ได้ เหนื่อยล้าที่ตรวจเลือดแล้วปกติ และการตื่นกลางดึกแล้วนอนต่อไม่ได้ทุกคืนติดกันหลายเดือน อาการเหล่านี้อาจเป็นอาการแสดงของโรคซึมเศร้าหรือโรควิตกกังวล

ผู้สูงอายุที่มาด้วยความสับสนก็อาจไม่ใช่ “แก่แล้ว” แต่เป็นภาวะสับสนเฉียบพลันจากการติดเชื้อหรือยา

ครั้งแรกที่ห้องตรวจจิตเวช: เกิดอะไรขึ้นทีละขั้น

ภาพที่หลายคนคิดคือถูกจับใส่เสื้อคลุมแล้วล็อกประตู ความจริงในห้องตรวจผู้ป่วยนอกต่างจากภาพนั้นมาก

ขั้นแรกคือการซักประวัติ จิตแพทย์จะถามว่าอาการเริ่มเมื่อไร กระทบการทำงาน การนอน และความสัมพันธ์อย่างไร มีโรคประจำตัวหรือยาที่กินอยู่ไหม คนในครอบครัวมีอาการคล้ายกันหรือไม่ รวมถึงถามตรง ๆ เรื่องสุรา สารเสพติด และความคิดเรื่องการตาย

ขั้นที่สองคือแบบประเมิน เช่น PHQ-9 ซึ่งการวิเคราะห์ข้อมูลรายบุคคลจาก 58 การศึกษาพบว่าคะแนนตัดที่ 10 ให้ความสมดุลระหว่างความไวและความจำเพาะดีที่สุด[22] แบบประเมินไม่ได้ใช้ยืนยันการวินิจฉัย แต่ใช้ติดตามอาการ

ขั้นที่สามคือการตัดโรคทางกายออก จิตแพทย์จำนวนมากส่งตรวจไทรอยด์ ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด วิตามินบี 12 และเกลือแร่ เพราะไทรอยด์ต่ำสัมพันธ์กับซึมเศร้าอย่างมีนัยสำคัญ (odds ratio 1.30 ในงานวิเคราะห์ 25 การศึกษา ผู้เข้าร่วม 348,014 คน)[20] และการขาดวิตามินบี 12 กับโฟเลตทำให้เกิดกลุ่มอาการทางระบบประสาทและจิตเวชได้[21]

ขั้นที่สี่คือการสรุปและวางแผน ซึ่งควรได้คำตอบสามข้อ คือ วินิจฉัยอะไร มีทางเลือกการรักษาอะไร และนัดติดตามเมื่อไร แนวทางเวชปฏิบัติของกรมสุขภาพจิตกำหนดให้ประเมินความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตายทุกรายก่อนวางแผนรักษา[27]

เรื่องที่หลายคนกังวลคือใครเข้าไปด้วยได้ ผู้ใหญ่ที่คุณไว้วางใจเข้าไปด้วยได้เสมอ และวัยรุ่นมักได้สิทธิให้พูดคุยตามลำพังบางช่วง

“จิตเวชไม่ใช่คนบ้า”: ภาพจำที่ทำให้คนไม่ไปรักษา

คำว่า “บ้า” ผูกกับภาพคนที่ควบคุมตัวเองไม่ได้และเป็นอันตราย ซึ่งไม่ตรงกับผู้รับบริการจริงส่วนใหญ่ ความชุกในอาเซียนยืนยันว่าโรควิตกกังวลและซึมเศร้าพบบ่อยที่สุด[2] ขณะที่โรคจิตเภทซึ่งเป็นภาพจำหลักของคำนี้มีสัดส่วนน้อยกว่ามาก

ผลของการรอจับต้องได้ การศึกษาระยะเวลาที่ไม่ได้รับการรักษาในผู้ป่วยโรคจิตระยะแรกพบว่ายิ่งนานขึ้น ผลลัพธ์ระยะยาวยิ่งแย่ลง ทั้งความรุนแรงของอาการและโอกาสหายสงบ[6] การทบทวนมาตรการตรวจพบและรักษาแต่เนิ่น ๆ พบแนวโน้มเดียวกัน[7]

อุปสรรคที่ใหญ่ที่สุดไม่ใช่การเข้าถึงบริการอย่างเดียว แบบสำรวจขององค์การอนามัยโลกพบว่าช่องว่างการรักษาในกลุ่มโรควิตกกังวล อารมณ์ และสารเสพติดยังกว้าง และกว้างกว่าในประเทศรายได้ต่ำถึงปานกลาง[3][4] การทบทวน 144 การศึกษา ผู้เข้าร่วม 90,189 คนพบว่าการตีตรามีผลต่อการไม่ไปขอความช่วยเหลือ (d = -0.27) โดยการกลัวว่าคนอื่นจะรู้เป็นอุปสรรคที่ถูกรายงานบ่อยที่สุด[5] กลุ่มที่ได้รับผลมากคือผู้ชาย วัยรุ่น และคนในสายวิชาชีพสุขภาพเอง

สิทธิการรักษาและค่าใช้จ่าย: บัตรทอง ประกันสังคม ข้าราชการ

สิทธิ สถานที่ สิ่งที่ครอบคลุม จุดที่ต้องระวัง
หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง) โรงพยาบาลตามสิทธิหรือหน่วยบริการปฐมภูมิ คัดกรอง ประเมิน ผู้ป่วยนอก ผู้ป่วยใน ดูแลต่อเนื่องในชุมชน ฟื้นฟู และจิตบำบัด ต้องเริ่มที่หน่วยบริการตามสิทธิก่อน หากเกินศักยภาพจึงส่งต่อ
ประกันสังคม โรงพยาบาลตามสิทธิมาตรา 33 รักษาพยาบาลผู้ป่วยนอกและในตามเงื่อนไข โรคที่มีมาก่อนหรือรักษาต่อเนื่องบางกรณีมีเงื่อนไขเวลา
สิทธิข้าราชการ โรงพยาบาลรัฐตามสิทธิ รักษาพยาบาลตามระเบียบ ต้องสำรองจ่ายในบางกรณีและเบิกคืน

สำหรับสิทธิบัตรทอง สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติระบุว่าครอบคลุมการคัดกรองและประเมินสุขภาพจิต การรักษาผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยใน ยาฉีดออกฤทธิ์ยาว การบำบัดทดแทนด้วยเมทาโดน การตรวจรักษาจิตเวชทางไกล การดูแลผู้ป่วยในที่บ้าน และการติดตามผู้ป่วยเรื้อรังในชุมชน รวมถึงไม่จำกัดระยะเวลาการรับไว้รักษาเป็นผู้ป่วยใน[26] สายด่วน 1323 และ 1330 ให้บริการตลอด 24 ชั่วโมง

คลินิกเอกชนคิดค่าบริการเอง ควรถามค่าปรึกษาต่อครั้งก่อนไป

การปรึกษาออนไลน์ตรวจร่างกายและตรวจเลือดไม่ได้ จึงเหมาะกับการติดตามอาการหรือปรับยาในผู้ที่วินิจฉัยแล้ว มากกว่าการวินิจฉัยครั้งแรก อย่างไรก็ตาม การทบทวน 26 การทดลองแบบสุ่มพบว่าการประเมินและรักษาผ่านวิดีโอคอนเฟอเรนซ์ไม่ได้ด้อยไปกว่าการพบหน้า[18] และ CBT ผ่านอินเทอร์เน็ตแบบมีผู้แนะนำมีผลใกล้เคียงกัน[19]

ยาจิตเวช: สิ่งที่ควรรู้ก่อนรับยา

ยาวิตเวชทำงานช้ากว่าที่คนคาด ต้องกินต่อเนื่อง และมีผลข้างเคียงที่ต้องแยกให้ออกว่าอันไหนรอได้ อันไหนต้องโทรหาแพทย์ทันที

หลักแรกคือ ยาออกฤทธิ์ช้า การที่ยังไม่ดีขึ้นในสัปดาห์แรกไม่ได้แปลว่ายาไม่ถูกกับคุณ การประเมินผลครั้งแรกมักอยู่ที่ราวสองถึงสี่สัปดาห์ และข้อมูลจากการรักษาแบบวัดผลเป็นระยะในผู้ป่วย 2,876 คนพบว่าผู้ที่ตอบสนองหรือหายสงบจำนวนมากทำได้หลังสัปดาห์ที่ 8[23] การรออย่างมีการนัดติดตามจึงเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา

หลักที่สองคือ ต้องกินต่อเนื่องและห้ามหยุดเอง การหยุดยากะทันหันทำให้เกิดอาการถอนและเพิ่มความเสี่ยงกำเริบ ในโรคจิตเภท การทบทวน Cochrane ที่รวม 65 การทดลอง ผู้เข้าร่วม 6,493 คนพบอัตราการกลับเป็นซ้ำที่ 7 ถึง 12 เดือนอยู่ที่ร้อยละ 27 ในกลุ่มที่กินยาต่อ เทียบกับร้อยละ 64 ในกลุ่มที่หยุดยา[15]

หลักที่สามคือ ยาจิตเวชไม่ทำให้ติดในความหมายของการเสพเพิ่มขึ้นเพื่อความสุข แต่ร่างกายปรับตัวจนเกิดอาการถอนเมื่อหยุดเร็ว จึงต้องลดยาตามแผนที่แพทย์กำหนด การตัดสินใจร่วมกันระหว่างแพทย์และผู้ป่วยเป็นแนวทางที่องค์กรวิชาชีพแนะนำ[25] คุณจึงควรถามและแสดงความเห็นได้เต็มที่ก่อนตกลงรับยา และแจ้งหากกำลังตั้งครรภ์หรือต้องขับรถเป็นอาชีพ

ผลข้างเคียงที่ต้องโทรบอกแพทย์ทันที ได้แก่ ผื่นลมพิษ บวมที่ใบหน้าหรือลำคอ ไข้สูงร่วมกล้ามเนื้อเกร็งหรือตัวสั่น ใจสั่นรุนแรง เป็นลม และความสับสนหรือหูแว่วที่เพิ่มขึ้นหลังเริ่มยาใหม่

การรักษาที่ไม่ใช้ยา: จิตบำบัดแบบไหนเหมาะกับอะไร

ยาไม่ใช่ทางเลือกเดียว และจิตบำบัดก็ไม่ใช่ของรองสำหรับคนที่ “ยังไม่หนักพอ” ทั้งสองอย่างมีข้อบ่งชี้ต่างกัน และหลายกรณีใช้ร่วมกันได้ผลดีที่สุด

รูปแบบ ใช้กับ หลักฐาน
CBT (จิตบำบัดความคิดและพฤติกรรม) ซึมเศร้า วิตกกังวล นอนไม่หลับ ขนาดผล g = 0.71 เทียบกลุ่มควบคุม (ปรับอคติแล้ว 0.53)[8] และได้ผลในโรควิตกกังวล[9]
IPSRT ไบโพลาร์ เน้นการจัดการจังหวะชีวิตและการนอน ออกแบบมาเฉพาะสำหรับไบโพลาร์ ใช้คู่กับยา[10]
การให้ความรู้โรค (psychoeducation) ไบโพลาร์ โรคจิตเภท ลดการกลับเป็นซ้ำเมื่อทำต่อเนื่อง[11]
การบำบัดครอบครัว โรคจิตเภท ลดอัตราการกลับเป็นซ้ำในงานวิเคราะห์เครือข่าย 90 การทดลอง[12]
การออกกำลังกายแบบมีโครงสร้าง ซึมเศร้าเล็กถึงปานกลาง เดินเร็ว วิ่ง โยคะ และเวทเทรนนิ่งได้ผล ขนาดผลสัมพันธ์กับความหนัก[24]
TMS และ ECT ซึมเศร้าที่ไม่ตอบสนองต่อยา ECT มีขนาดผลสูงสุดเมื่อเทียบหัตถการหลอก และ rTMS รองลงมา[13][14]

CBT มีหลักฐานหนาแน่นที่สุด งานวิเคราะห์อภิมาน 115 การศึกษาพบขนาดผล g = 0.71 เทียบกลุ่มควบคุม ซึ่งเทียบเท่า number needed to treat 2.6 คือรักษาราวสามคนจะมีหนึ่งคนได้ผลชัด[8] เมื่อปรับอคติการตีพิมพ์แล้วเหลือ 0.53 ซึ่งยังถือว่าได้ผล

ส่วน ECT ซึ่งเป็นหัตถการที่คนกลัวที่สุด กลับมีหลักฐานแข็งแรงที่สุดในผู้ป่วยซึมเศร้าที่ไม่ตอบสนองต่อยา การวิเคราะห์เครือข่าย 113 การทดลอง ผู้ป่วย 6,750 คนพบว่า ECT แบบสองข้างมี odds ratio ของการตอบสนอง 8.91 เทียบกับหัตถการหลอก ขณะที่ rTMS ความถี่สูงด้านซ้ายอยู่ที่ 3.17[13] และ TMS ได้ผลมากขึ้นเมื่อให้ครบจำนวนครั้งที่เหมาะสม[14] ทั้งสองวิธีใช้ในผู้ที่ไม่ได้ผลจากยาและการบำบัดแล้ว ไม่ใช่ทางเลือกแรก

จำนวนครั้งขึ้นกับรูปแบบและความรุนแรง สิ่งที่ควรถามคือแผนกี่ครั้งและประเมินผลเมื่อไร

ความลับ เวชระเบียน และใบรับรองแพทย์

เรื่องที่คนกลัวมากที่สุดคือ “ประวัติจะติดตัวไหม” คำตอบทางกฎหมายชัดเจนกว่าที่หลายคนคิด

พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 มาตรา 7 ระบุว่าข้อมูลด้านสุขภาพของบุคคลเป็นความลับส่วนบุคคล ผู้ใดจะนำไปเปิดเผยในประการที่น่าจะทำให้บุคคลนั้นเสียหายไม่ได้ เว้นแต่เป็นการเปิดเผยตามความประสงค์ของบุคคลนั้นโดยตรง หรือมีกฎหมายเฉพาะบัญญัติให้ต้องเปิดเผย และไม่ว่าในกรณีใด ผู้ใดจะอาศัยอำนาจตามกฎหมายว่าด้วยข้อมูลข่าวสารของราชการเพื่อขอเอกสารข้อมูลสุขภาพของบุคคลที่ไม่ใช่ของตนไม่ได้[31] แปลว่าคนอื่นขอเวชระเบียนของคุณไม่ได้ แต่คุณขอสำเนาของตัวเองได้

ข้อยกเว้นคือเมื่อมีกฎหมายเฉพาะบัญญัติ เช่น การรายงานโรคติดต่อ หรือเมื่อมีความเสี่ยงชัดเจนต่อชีวิตของผู้อื่น

ส่วนที่คนทำงานกังวลคือใบลาป่วย จิตแพทย์ออกใบรับรองให้ได้ตามข้อเท็จจริง โดยทั่วไปไม่ต้องระบุชื่อโรค เว้นแต่ผู้ป่วยยินยอม ควรแจ้งแพทย์ตั้งแต่ต้นว่าต้องใช้ใบรับรองเพื่ออะไร ส่วนการซื้อใบรับรองออนไลน์เป็นความผิดทางอาญา

เริ่มต้นใน 3 ขั้นภายในสัปดาห์นี้

ขั้นแรกคือจดอาการ 14 วัน ใช้สมุดเล่มเดียว บันทึกทุกวันสี่บรรทัด คือ นอนกี่ชั่วโมง ตื่นกี่ครั้ง อารมณ์โดยรวม 0 ถึง 10 และสิ่งที่ทำได้หรือทำไม่ได้ในวันนั้น การจดต่อเนื่องช่วยให้แพทย์เห็นรูปแบบที่การเล่าในห้องตรวจครั้งเดียวให้ไม่ได้

ขั้นที่สองคือเลือกสถานที่ตามสิทธิ เริ่มจากหน่วยบริการตามสิทธิของตัวเองก่อน ถ้าเป็นบัตรทองและไม่แน่ใจว่ามีจิตแพทย์หรือไม่ ให้โทร 1330 ของ สปสช. ก่อนเดินทาง

ขั้นที่สามคือเตรียมคำถามห้าข้อ ได้แก่ อาการแบบนี้เข้าได้กับอะไร มีทางเลือกการรักษาอะไร ถ้าเลือกวิธีนี้จะเห็นผลเมื่อไร มีผลข้างเคียงอะไรที่ต้องโทรมาบอก และถ้าไม่ดีขึ้นแผนต่อไปคืออะไร

ถ้าระหว่างนี้มีอาการรุนแรงขึ้น เช่น ไม่กินไม่นอนติดกันหลายวัน หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ให้ไปโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอคิว

เมื่อไรต้องพบจิตแพทย์

มีสองกลุ่ม คือกลุ่มที่ไม่เร่งด่วนแต่ไม่ควรเลื่อน และกลุ่มที่ต้องไปทันที

กลุ่มไม่เร่งด่วน ได้แก่ อาการต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์และไม่ดีขึ้นเอง อาการที่กระทบงาน การเรียน หรือความสัมพันธ์ชัดเจน การหลีกเลี่ยงสังคมหรือกิจกรรมที่เคยชอบ การนอนเปลี่ยนไปมากติดกันหลายสัปดาห์ และการใช้สุราหรือสารเพิ่มขึ้นเพื่อจัดการอารมณ์

กลุ่มเร่งด่วนที่ต้องไปทันที ได้แก่ การพูดถึงการตายหรือการทำร้ายตัวเอง การเตรียมการ เช่น สะสมยา เขียนจดหมาย หรือมอบของ การได้ยินเสียงหรือหลงผิดว่ามีคนตาม การไม่กินไม่นอนติดกันหลายวันจนร่างกายทรุด ในกรณีเหล่านี้ให้โทร 1323 สายด่วนสุขภาพจิต[29] หรือ 1669 สำหรับการแพทย์ฉุกเฉิน[30] และไปห้องฉุกเฉินที่ใกล้ที่สุด

อีกเส้นทางที่ใช้ได้คือการรักษาแบบร่วมมือ (collaborative care) ซึ่งให้แพทย์ทั่วไปและทีมสุขภาพจิตทำงานเป็นทีมเดียว การทบทวน Cochrane พบว่าวิธีนี้ได้ผลกว่าการรักษาตามปกติในโรคซึมเศร้าและโรควิตกกังวล[16] และการวิเคราะห์ 74 การทดลองแบบสุ่มชี้ว่าองค์ประกอบสำคัญคือการมีผู้จัดการดูแลคอยติดตามผลเป็นระบบ[17] การเริ่มที่แพทย์ทั่วไปจึงไม่ได้เป็นการเสียเวลา

การพบจิตแพทย์ไม่ใช่การยอมรับว่าตัวเอง “หนัก” แต่คือการเลือกใช้ผู้เชี่ยวชาญให้ตรงกับปัญหา

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

จิตเวชกับจิตวิทยาต่างกันอย่างไร

จิตเวชเป็นสาขาการแพทย์ ผู้รักษาคือจิตแพทย์ซึ่งสั่งยาและรับผู้ป่วยไว้ในโรงพยาบาลได้ ส่วนจิตวิทยาเป็นศาสตร์ทางพฤติกรรมและจิตใจ ผู้รักษาคือนักจิตวิทยาคลินิกซึ่งทำแบบประเมินและจิตบำบัดได้แต่สั่งยาไม่ได้

ไปจิตเวชแล้วมีประวัติติดตัวไหม

เวชระเบียนถูกเก็บที่สถานพยาบาลและเป็นความลับส่วนบุคคลตามมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 คนอื่นขอข้อมูลของคุณไม่ได้ และการพบจิตแพทย์ไม่ถูกบันทึกในทะเบียนราษฎรหรือประวัติอาชญากรรม[31]

ไปจิตเวชต้องนอนโรงพยาบาลไหม

ไม่จำเป็น ผู้รับบริการส่วนใหญ่รักษาแบบผู้ป่วยนอก การรับไว้ในโรงพยาบาลพิจารณาเมื่อมีความเสี่ยงต่อตัวเองหรือผู้อื่นรุนแรง หรือไม่สามารถดูแลตัวเองได้ และแพทย์จะแจ้งเหตุผลให้ผู้ป่วยทราบ

ปรึกษาจิตแพทย์ออนไลน์ได้ไหม

ได้ และการประเมินและรักษาผ่านวิดีโอคอนเฟอเรนซ์ไม่ได้ด้อยไปกว่าการพบหน้า[18] แต่การวินิจฉัยครั้งแรกควรตรวจร่างกายและตรวจเลือดก่อน และห้ามรับยาจากช่องทางออนไลน์ที่ไม่มีใบสั่งยา

ไปจิตเวชใช้สิทธิอะไรได้บ้าง

สิทธิบัตรทองครอบคลุมการคัดกรอง ผู้ป่วยนอก ผู้ป่วยใน จิตบำบัด การดูแลต่อเนื่องในชุมชน และการตรวจรักษาทางไกล[26] ประกันสังคมและข้าราชการครอบคลุมตามระเบียบของแต่ละระบบ สอบถาม สปสช. ที่ 1330

จิตแพทย์ออกใบลาป่วยให้ไหม

ให้ได้ตามข้อเท็จจริงทางการแพทย์ โดยทั่วไปไม่ต้องระบุชื่อโรคหากผู้ป่วยไม่ยินยอม แจ้งแพทย์ตั้งแต่ต้นว่าต้องใช้ใบรับรองเพื่ออะไร และห้ามใช้ใบรับรองปลอมเพราะเป็นความผิดทางอาญา

ครั้งแรกต้องเตรียมอะไรไปบ้าง

เตรียมบัตรประชาชน สิทธิการรักษา รายชื่อยารวมถึงอาหารเสริม ผลตรวจเดิมถ้ามี และบันทึกอาการ 14 วัน พร้อมคำถามห้าข้อ และพาคนที่ไว้วางใจไปด้วยได้

กลัวคนอื่นรู้ว่ามาจิตเวช ทำอย่างไร

เลือกช่องทางที่รู้สึกปลอดภัย เช่น การตรวจรักษาทางไกลหรือคลินิกที่ไม่ได้อยู่ในชุมชนของคุณ และจำไว้ว่าผู้ให้บริการมีหน้าที่รักษาความลับตามกฎหมาย การกลัวว่าคนอื่นจะรู้เป็นอุปสรรคที่ถูกรายงานบ่อยที่สุดเรื่องการตีตรา[5]

สรุป

จิตเวชคือสาขาการแพทย์ที่ดูแลความผิดปกติทางอารมณ์ ความคิด พฤติกรรม และการนอน ผู้รักษาคือจิตแพทย์ซึ่งสั่งยาและรับผู้ป่วยในโรงพยาบาลได้ ต่างจากนักจิตวิทยาคลินิกที่สั่งยาไม่ได้

คนที่ไปจิตเวชส่วนใหญ่มาด้วยซึมเศร้า วิตกกังวล และนอนไม่หลับ ไม่ใช่โรคจิตเภท และการไปพบไม่ได้หมายความว่าต้องกินยาหรือต้องนอนโรงพยาบาล การรอมีต้นทุนจริง โดยเฉพาะในโรคจิตระยะแรก[6]

สิ่งที่ทำได้ภายในสัปดาห์นี้คือจดอาการ 14 วัน เลือกสถานที่ตามสิทธิ และเตรียมคำถามห้าข้อ ถ้ามีความคิดทำร้ายตัวเอง หูแว่ว หลงผิด หรือไม่กินไม่นอนหลายวัน ให้โทร 1323[29] หรือ 1669[30] ทันที

คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): บทความนี้ให้ความรู้เพื่อช่วยคุณตัดสินใจและเตรียมตัวพบแพทย์ ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำสั่งรักษา ห้ามซื้อหรือรับยาจิตเวชจากช่องทางออนไลน์ที่ไม่มีใบสั่งยา และห้ามหยุด ลด หรือสลับยาที่แพทย์สั่งด้วยตัวเองทุกกรณี ถ้าคุณหรือคนใกล้ตัวพูดถึงการตาย การทำร้ายตัวเอง มีหูแว่วหรือหลงผิด หรือไม่กินไม่นอนติดกันหลายวัน ให้โทร 1323 สายด่วนสุขภาพจิต หรือ 1669 สำหรับภาวะฉุกเฉินทันที ไม่ต้องรอคิว

แหล่งอ้างอิง

เกี่ยวกับผู้เขียน

ผู้เขียนบทความ BIOCIAN

กองบรรณาธิการ (Editorial Team) เป็นผู้เขียนและเรียบเรียงบทความบนเว็บไซต์ BIOCIAN

ดูบทความทั้งหมดของกองบรรณาธิการ

บทความที่เกี่ยวข้อง