แนวทางรับมือโรคเบาหวาน! วิธีตรวจเลือดเบาหวานด้วยตัวเองที่บ้าน เจาะตรวจเลือดง่ายๆ รู้ผลทันที

การตรวจเลือดเบาหวานด้วยตัวเองที่บ้าน หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่าการติดตามระดับน้ำตาลในเลือดด้วยตนเอง (self-monitoring of blood glucose: SMBG) คือการเจาะเลือดที่ปลายนิ้วของตนเองเพียงหยดเดียว หยดลงบนแผ่นตรวจ แล้วอ่านค่าจากเครื่องวัดน้ำตาลปลายนิ้วขนาดพกพา เป็นวิธีที่ทำได้เองที่บ้าน รู้ผลภายในเวลาไม่กี่วินาที และให้ข้อมูลที่แพทย์ใช้ประกอบการปรับยาและการปรับพฤติกรรมได้จริง ไม่ใช่เพียงตัวเลขที่อ่านแล้วจดเก็บไว้เฉย ๆ

คำตอบที่ตรงที่สุดคือ ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 ทุกคน และผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ต้องฉีดอินซูลิน ควรตรวจเองที่บ้านอย่างสม่ำเสมอ เพราะการปรับขนาดอินซูลินให้ปลอดภัยจำเป็นต้องอาศัยค่าที่วัดได้จริงในแต่ละช่วงของวัน ส่วนผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ใช้เพียงยาเม็ดหรือควบคุมด้วยอาหารและการออกกำลังกาย หลักฐานจากการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมในคนยังให้ผลก้ำกึ่ง กล่าวคือ การตรวจเองแบบไม่มีโครงสร้างไม่ได้ช่วยลดค่าฮีโมโกลบินเอวันซี (HbA1c) อย่างชัดเจนนัก แต่ถ้าตรวจตามโครงสร้างที่กำหนดและนำผลไปใช้ปรับอาหารหรือยาได้จริง กลับพบประโยชน์ที่วัดได้

บทความนี้จึงพาไปดูตั้งแต่กลไกของเครื่องวัด หลักฐานจากงานวิจัยที่แยกตามระดับความน่าเชื่อถือ วิธีเจาะที่ถูกต้อง ความถี่ที่เหมาะสม ค่าเป้าหมาย ข้อควรระวัง กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ การรบกวนจากยาหรืออาหาร และอาการที่ต้องพบแพทย์ทันที เพื่อให้การตรวจที่บ้านเป็นเครื่องมือที่ปลอดภัยและเกิดประโยชน์สูงสุดต่อการดูแลโรคเบาหวานในระยะยาว

การตรวจน้ำตาลในเลือดด้วยตัวเองคืออะไร และเครื่องวัดทำงานอย่างไร

ค่าที่เครื่องวัดอ่านได้คือความเข้มข้นของกลูโคสในเลือดฝอย (capillary blood) ที่ปลายนิ้ว ซึ่งเป็นเลือดที่ไหลเวียนอยู่ใกล้ผิวหนังและตอบสนองต่อมื้ออาหาร ยาที่รับประทาน และการออกกำลังกายได้ค่อนข้างเร็ว เมื่อเทียบกับเลือดดำที่เจาะจากแขนแล้วส่งตรวจในห้องปฏิบัติการ ซึ่งใช้เวลานานกว่าและไม่สะท้อนการเปลี่ยนแปลงรายชั่วโมงได้ดีเท่า

ภายในแผ่นตรวจมีเอนไซม์สองกลุ่มหลักที่นิยมใช้ คือกลูโคสออกซิเดส (glucose oxidase) และกลูโคสดีไฮโดรจีเนส (glucose dehydrogenase) เอนไซม์จะทำปฏิกิริยากับกลูโคสในหยดเลือด เกิดเป็นกระแสไฟฟ้าขนาดเล็กที่แปรผันตามปริมาณน้ำตาล จากนั้นเครื่องจะแปลงสัญญาณนั้นเป็นตัวเลขในหน่วยมิลลิกรัมต่อเดซิลิตรให้อ่านบนหน้าจอ ยิ่งมีกลูโคสมากกระแสไฟฟ้าที่เกิดขึ้นก็ยิ่งมาก ค่าที่แสดงจึงเป็นสัดส่วนโดยตรงกับน้ำตาลในหยดเลือดนั้น

เครื่องส่วนใหญ่รายงานค่าในหน่วยมิลลิกรัมต่อเดซิลิตร โดยปรับเทียบค่าให้เทียบเท่ากับเลือดดำที่แยกส่วนน้ำเหลืองออกแล้ว (plasma equivalent) ด้วยเหตุนี้ค่าที่เจาะจากปลายนิ้วจึงนำไปเทียบกับเกณฑ์วินิจฉัยและเกณฑ์เป้าหมายมาตรฐานได้โดยตรง แต่ยังมีปัจจัยรบกวนที่ทำให้ค่าคลาดเคลื่อนได้ เช่น ปริมาณเม็ดเลือดแดงที่ผิดปกติจากภาวะซีดหรือภาวะเลือดข้น อุณหภูมิและความชื้นของสถานที่เก็บแผ่นตรวจ การปนเปื้อนน้ำตาลบนผิวหนัง หรือการใช้แผ่นตรวจที่หมดอายุแล้ว

สิ่งที่ต้องเข้าใจให้ชัดคือ ค่าที่ได้จากการเจาะปลายนิ้วไม่ใช่สิ่งเดียวกันกับ HbA1c และไม่ใช่สิ่งเดียวกันกับค่าจากเครื่องติดตามน้ำตาลต่อเนื่อง (continuous glucose monitoring: CGM) เพราะ HbA1c บอกค่าเฉลี่ยของน้ำตาลย้อนหลังประมาณสองถึงสามเดือน ส่วนการเจาะปลายนิ้วบอกค่า ณ วินาทีที่เจาะ และ CGM บอกแนวโน้มทุก few นาทีตลอดวัน ทั้งสามอย่างจึงเสริมกัน ไม่ใช่แทนกัน ผู้ป่วยที่ตรวจปลายนิ้วเป็นประจำจะเห็นรูปแบบว่าน้ำตาลขึ้นสูงสุดหลังมื้อใด หรือลดต่ำลงช่วงใดของคืน ซึ่งเป็นข้อมูลที่ HbA1c เพียงค่าเดียวบอกไม่ได้

หลักฐานจากงานวิจัย: อะไรพิสูจน์แล้ว และอะไรยังไม่ชัด

ระดับหลักฐานจากการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมในคน

หลักฐานที่หนักแน่นที่สุดในเรื่องการควบคุมน้ำตาลอย่างเข้มข้นมาจากการศึกษาระยะยาวในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 ซึ่งอาศัยการเจาะน้ำตาลปลายนิ้วหลายครั้งต่อวันเป็นเครื่องมือหลักในการปรับอินซูลิน ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มที่ควบคุมเข้มข้นมีค่าฮีโมโกลบินเอวันซีต่ำกว่ากลุ่มควบคุมมาตรฐานอย่างชัดเจน และมีอุบัติการณ์ของภาวะแทรกซ้อนที่จอประสาทตาและที่ไตลดลงเมื่อติดตามระยะยาว อย่างไรก็ตาม การศึกษานี้เป็นการเปรียบเทียบ “กลยุทธ์การรักษาเข้มข้น” ไม่ได้เปรียบเทียบ “การมีหรือไม่มีเครื่องวัด” โดยตรง จึงต้องตีความอย่างระมัดระวัง

ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 การศึกษาขนาดใหญ่ที่ติดตามผู้ป่วยเป็นเวลาหลายปีพบว่า กลุ่มที่ควบคุมระดับน้ำตาลเข้มข้นมีอัตราการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่หลอดเลือดขนาดเล็กต่ำกว่ากลุ่มที่ควบคุมตามปกติ ส่วนผลต่อโรคหลอดเลือดหัวใจใหญ่ยังไม่ชัดเจนเท่า ซึ่งตอกย้ำว่าการวัดค่าอย่างสม่ำเสมอมีคุณค่าก็ต่อเมื่อนำไปสู่การปรับการรักษาจริง ไม่ใช่แค่บันทึกตัวเลข

งานทดลองแบบสุ่มในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ไม่ใช้ยาฉีดให้ภาพที่ต่างออกไป การทดลองในประเทศอังกฤษแห่งหนึ่งติดตามผู้ป่วยที่ตรวจน้ำตาลเองที่บ้านนานหนึ่งปีเทียบกับกลุ่มที่ไม่ได้ตรวจ พบว่าค่า HbA1c ไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ และคุณภาพชีวิตด้านต่าง ๆ ก็ไม่ต่างกัน การทบทวนอย่างเป็นระบบของการทดลองแบบสุ่มหลายฉบับในกลุ่มเดียวกันสรุปว่า การตรวจเองให้ผลลด HbA1c เพียงเล็กน้อยในช่วงสั้น และผลนั้นจางหายไปเมื่อติดตามนานขึ้น สอดคล้องกับข้อสรุปว่าการตรวจเองแบบไม่มีเป้าหมายและไม่มีการสอนวิธีใช้ผล ไม่ได้สร้างความแตกต่างทางคลินิก

แต่เมื่อออกแบบการตรวจให้มีโครงสร้าง กลับเห็นผลชัดขึ้น การทดลองแบบสุ่มในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมได้ไม่ดีและไม่ใช้ยาฉีด ซึ่งให้ผู้ป่วยเจาะน้ำตาลเจ็ดจุดในหนึ่งวันเป็นระยะและสอนวิธีอ่านรูปแบบร่วมกับการให้คำแนะนำเฉพาะบุคคล พบว่ากลุ่มนี้มี HbA1c ลดลงมากกว่ากลุ่มควบคุมที่ได้รับการดูแลตามปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แสดงว่าหัวใจของความสำเร็จอยู่ที่ “ตรวจแล้วเอาไปทำอะไรต่อ” มากกว่าจำนวนครั้งที่เจาะเพียงอย่างเดียว

ระดับหลักฐานจากการศึกษาเชิงสังเกตในคนจำนวนมาก

ข้อมูลจากทะเบียนผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 ขนาดใหญ่พบความสัมพันธ์แบบชัดเจนว่า ผู้ที่เจาะน้ำตาลบ่อยกว่ามีแนวโน้มมี HbA1c ต่ำกว่า แต่เนื่องจากเป็นการศึกษาเชิงพรรณนาและตัดขวาง จึงยังสรุปไม่ได้ว่าเป็น…

ระดับหลักฐานจากการศึกษาในหลอดทดลองและห้องปฏิบัติการ

การศึกษาความแม่นยำของเครื่องวัดน้ำตาลหลายรุ่นในห้องปฏิบัติการตามมาตรฐานสากลด้านความแม่นยำของเครื่องตรวจน้ำตาลปลายนิ้ว พบว่าเครื่องหลายรุ่นให้ค่าอยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้ แต่ก็มีบางรุ่นที่คลาดเคลื่อนเกินเกณฑ์ โดยเฉพาะในช่วงค่าน้ำตาลต่ำและค่าสูงมาก ความคลาดเคลื่อนระดับนี้ไม่ได้ทำให้เกิดอันตรายเสมอไป แต่มีผลเมื่อใช้ตัดสินใจปรับอินซูลินหรือตัดสินใจรับประทานอาหารเพิ่ม ดังนั้นการเลือกเครื่องที่ผ่านการรับรองมาตรฐานและการตรวจสอบความแม่นยำด้วยน้ำยาเปรียบเทียบจึงเป็นเรื่องที่ควรทำเป็นระยะ

วิธีใช้ ขนาดที่เหมาะสม และข้อปฏิบัติในการเจาะเลือด

ก่อนเริ่มตรวจด้วยตนเอง ควรปรึกษาแพทย์หรือพยาบาลผู้ให้การรักษาเพื่อกำหนดเป้าหมายร่วมกัน และให้เจ้าหน้าที่สาธิตวิธีใช้เครื่องกับมือผู้ป่วยจริงหนึ่งครั้ง เพราะรายละเอียดเล็ก ๆ เช่น การปรับระดับความลึกของเข็ม การใส่แผ่นตรวจให้สุดช่อง และการรอให้แอลกอฮอล์แห้งสนิท ล้วนมีผลต่อความแม่นยำของค่าที่อ่านได้ทั้งสิ้น

ขั้นตอนการเจาะที่ถูกต้องทำได้ตามลำดับ berikut:

1. ตรวจสอบเครื่องว่าแบตเตอรี่เพียงพอ และตรวจวันหมดอายุของแผ่นตรวจทุกครั้งก่อนใช้
2. หากเครื่องรุ่นนั้นต้องใส่รหัสแผ่นตรวจ ให้ตรวจสอบว่าตัวเลขในเครื่องตรงกับรหัสบนกล่องแผ่นตรวจ
3. ใส่หัวเข็มเข้าปากกาเจาะ และปรับระดับความลึกให้เหมาะกับความหนาของผิวปลายนิ้ว
4. นำแผ่นตรวจออกจากซอง ปิดซองทันที แล้วสอดแผ่นเข้าช่องของเครื่องให้สุด
5. ล้างมือด้วยน้ำและสบู่ให้สะอาด แล้วเช็ดให้แห้งสนิท หากใช้แอลกอฮอล์เช็ดต้องรอให้ระเหยจนแห้งจริงก่อนเจาะ เพราะแอลกอฮอล์ที่ยังเปียกจะเจือจางหยดเลือดและทำให้ค่าต่ำกว่าความเป็นจริง
6. นวดไล่เลือดจากโคนนิ้วไปทางปลายนิ้วเบา ๆ แล้วเจาะที่ด้านข้างของปลายนิ้ว ซึ่งมีเส้นประสาทน้อยกว่ากึ่งกลางนิ้ว
7. เช็ดเลือดหยดแรกทิ้ง แล้วหยดเลือดหยดใหม่ให้เต็มพื้นที่ตรวจพอดี หลีกเลี่ยงการบีบรัดแรง ๆ เพราะจะทำให้เลือดเจือด้วยน้ำเหลืองและค่าเพี้ยน
8. รออ่านผลตามเวลาที่เครื่องกำหนด แล้วจดบันทึกค่า เวลา มื้ออาหาร ยาที่รับประทาน และอาการผิดปกติใด ๆ ทันที

ค่าเป้าหมายที่ใช้เป็นแนวทาง

ในผู้ใหญ่ที่เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 และชนิดที่ 2 แนวทางสากลส่วนใหญ่กำหนดเป้าหมายระดับน้ำตาลก่อนรับประทานอาหารไว้ที่ประมาณ 80 ถึง 130 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร และหลังรับประทานอาหารสองชั่วโมงไว้น้อยกว่า 180 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร ส่วนในผู้ที่ตั้งครรภ์และเป็นเบาหวาน เป้าหมายจะเข้มงวดกว่า คือก่อนอาหารน้อยกว่า 95 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร หลังอาหารหนึ่งชั่วโมงน้อยกว่า 140 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร และหลังอาหารสองชั่วโมงน้อยกว่า 120 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร ตัวเลขเหล่านี้เป็นแนวทาง ไม่ใช่กฎตายตัว เพราะแพทย์อาจปรับให้เหมาะสมกับอายุ ระยะเวลาของโรค ภาวะแทรกซ้อน และความเสี่ยงต่อน้ำตาลต่ำของผู้ป่วยแต่ละราย

ความถี่ที่เหมาะสม

ผู้ที่ฉีดอินซูลินวันละหนึ่งครั้งก่อนนอน ควรตรวจก่อนอาหารเช้าทุกวันหรืออย่างน้อยสามครั้งต่อสัปดาห์ ผู้ที่ฉีดวันละสองครั้งควรตรวจก่อนอาหารเช้าและก่อนอาหารเย็น ผู้ที่ฉีดวันละสามครั้งขึ้นไปควรตรวจก่อนอาหารทั้งสามมื้อและเพิ่มการตรวจก่อนนอนเป็นครั้งคราว ผู้ที่ตั้งครรภ์อาจต้องตรวจถึงวันละเจ็ดครั้ง ทั้งก่อนและหลังอาหารหนึ่งถึงสองชั่วโมงทั้งสามมื้อรวมถึงก่อนนอน แล้วจึงค่อยลดความถี่ลงเมื่อควบคุมได้ดีขึ้น นอกจากนี้ควรตรวจเพิ่มเมื่อสงสัยว่าน้ำตาลต่ำ เมื่อเจ็บป่วย มีไข้ อาเจียน หรือท้องเสีย เมื่อออกกำลังกายหนักกว่าปกติ และก่อนขับรถหรือทำกิจกรรมที่เสี่ยงอันตราย

การบันทึกผลเป็นส่วนที่มองข้าม but สำคัญที่สุด ควรจดเป็นตารางที่เห็นรูปแบบชัดเจน เช่น ค่าก่อนและหลังอาหารแต่ละมื้อติดกันหลายวัน เพื่อให้แพทย์เห็นแนวโน้มและปรับแผนได้ตรงจุด ควรนำสมุดบันทึกไปด้วยทุกครั้งที่นัดพบแพทย์ และควรเก็บแผ่นตรวจไว้ในที่แห้ง หลบแสงแดด ไม่เก็บในรถหรือห้องน้ำ เพราะความชื้นทำให้ผลคลาดเคลื่อนได้

ข้อควรระวังและกลุ่มที่ต้องระวัง

ความแม่นยำของค่าที่อ่านได้ขึ้นอยู่กับเทคนิคของผู้ตรวจมากกว่าตัวเครื่อง ควรหมุนเวียนตำแหน่งเจาะสลับนิ้วและสลับข้างของมือ ไม่เจาะตำแหน่งเดิมซ้ำ ๆ จนเกิดเนื้อเยื่อแข็งหรือแคลลัส และไม่ควรใช้เข็มเจาะซ้ำหลายครั้งเพราะนอกจากจะเจ็บมากขึ้นแล้วยังเสี่ยงต่อการติดเชื้อที่ปลายนิ้ว เข็มที่ใช้แล้วต้องทิ้งในภาชนะปิดที่เหมาะสม ไม่ทิ้งรวมกับขยะทั่วไป ควรตรวจน้ำยาเปรียบเทียบของเครื่องเป็นระยะตามคำแนะนำผู้ผลิต และห้ามใช้แผ่นตรวจที่ขึ้นชื้นหรือหมดอายุแล้วโดยเด็ดขาด

กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ ได้แก่ ผู้ที่มีภาวะซีดหรือมีปริมาณเม็ดเลือดแดงสูงผิดปกติ เพราะค่าที่อ่านได้อาจสูงหรือต่ำกว่าความจริง ผู้ที่มีปัญหาเส้นเลือดส่วนปลายตีบหรือมีเลือดไหลเวียนที่ปลายนิ้วไม่ดี ผู้ที่ได้รับการฟอกไตหรือมีภาวะไตเสื่อมระยะท้าย ผู้ที่รับประทานยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือมีภาวะเกล็ดเลือดต่ำซึ่งเสี่ยงเลือดออกง่ายและหยุดยาก ผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียวหรือมีมือสั่นจนหยดเลือดไม่แม่น ผู้ที่มีสายตาไม่ดีหรือมีแผลที่นิ้ว และผู้ที่กลัวเข็มจนไม่กล้าเจาะสม่ำเสมอ กลุ่มเหล่านี้ควรปรึกษาแพทย์เรื่องเทคนิคหรือเครื่องช่วยอ่านค่าที่เหมาะสม

ผู้ที่ต้องถือศีลอดหรือต้องงดอาหารเป็นเวลานาน ควรวางแผนตรวจน้ำตาลและปรับยาและมื้ออาหารร่วมกับแพทย์ล่วงหน้า เพื่อลดความเสี่ยงน้ำตาลต่ำระหว่างวันที่ไม่ได้กินอาหาร ส่วนผู้ที่ออกกำลังกายหนักควรมีน้ำตาลสำรองพกติดตัวไว้เสมอ และตรวจค่าก่อนเริ่มกิจกรรมทุกครั้ง

สิ่งที่ห้ามทำคือการปรับขนาดยาหรือฉีดอินซูลินเพิ่มเองโดยอ้างอิงจากค่าที่วัดได้เพียงครั้งเดียว เพราะค่าน้ำตาลค่าเดียวอาจได้รับผลจากหลายปัจจัย เช่น มือยังเปื้อนน้ำตาลจากผลไม้ การนอนไม่หลับ ความเครียด หรือการติดเชื้อ การปรับยาต้องอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ผู้รักษาเสมอ

ปฏิกิริยากับยาหรืออาหารอื่น

ยาลดน้ำตาลทุกชนิดมีผลต่อค่าที่วัดได้โดยตรง โดยเฉพาะอินซูลินและยากลุ่มซัลโฟนิลยูเรียหรือกลุ่มที่กระตุ้นการหลั่งอินซูลิน ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะน้ำตาลต่ำโดยเฉพาะเมื่อรับประทานอาหารน้อยลงหรือออกกำลังกายเพิ่มขึ้น ส่วนยากลุ่มที่ปิดกั้นเบต้า (beta-blocker) ที่ใช้รักษาโรคหัวใจและความดันโลหิต อาจกลบอาการเตือนของน้ำตาลต่ำ เช่น ใจสั่นและมือสั่น ทำให้ผู้ป่วยไม่รู้ตัวว่ากำลังมีภาวะน้ำตาลต่ำจนกว่าจะถึงขั้นสับสน

ยากลุ่มสเตียรอยด์ (steroid) และยารักษาโรคทางจิตเวชบางชนิดทำให้ระดับน้ำตาลสูงขึ้นได้ชัดเจน ผู้ที่เริ่มยาใหม่ในกลุ่มนี้จึงควรตรวจน้ำตาลบ่อยขึ้นในช่วงแรก นอกจากนี้ยังมียาที่รบกวนการอ่านค่าของเครื่องโดยตรง เช่น การรับวิตามินซีขนาดสูงมาก การรับยาพาราเซตามอลขนาดสูง และสารบางชนิดที่ใช้ในน้ำยาล้างช่องท้องของผู้ที่ฟอกไตทางช่องท้อง ซึ่งอาจทำให้เครื่องอ่านค่าสูงเกินจริง ควรแจ้งแพทย์และเภสัชกรทุกครั้งว่ามีอาการผิดปกติหรือค่าเปลี่ยน abruptly

ด้านอาหาร มื้อที่มีไขมันสูงหรือไฟเบอร์สูงมากจะทำให้ค่าน้ำตาลหลังอาหารขึ้นช้ากว่าปกติและอาจยังสูงอยู่แม้ผ่านไปสองชั่วโมงแล้ว ขณะที่เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทำให้ค่าน้ำตาลต่ำลงได้หลายชั่วโมงหลังดื่ม โดยเฉพาะเมื่อดื่มขณะท้องว่าง การจดบันทึกชนิดและเวลาอาหารร่วมกับค่าที่วัดได้จึงช่วยให้เห็นว่าอาหารใดส่งผลกับน้ำตาลของผู้ป่วยรายนั้นมากน้อยเพียงใด

อาการที่ต้องพบแพทย์ทันที

อาการที่บ่งชี้ว่าต้องได้รับการช่วยเหลือทันที ได้แก่ ระดับน้ำตาลต่ำกว่า 70 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตรร่วมกับมีอาการสับสน พูดไม่ชัด เดินเซ ไม่สามารถกลืนน้ำตาลที่ให้ทางปากได้ หรือมีอาการชักและหมดสติ ซึ่งห้ามยัดอาหารหรือน้ำเข้าปากเด็ดขาดเพราะเสี่ยงสำลัก ให้วางผู้ป่วยตะแคงและรีบเรียกรถพยาบาล

อีกกลุ่มคือภาวะน้ำตาลสูงมากซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะเลือดเป็นกรดจากสารคีโตน (diabetic ketoacidosis) หรือภาวะน้ำตาลสูงเกินระดับวิกฤตโดยไม่มีคีโตน ให้สังเกตอาการ volgende: หายใจหอบลึกและเร็ว ปวดท้องรุนแรงtogetherกับอาเจียนซ้ำ ๆ ปากแห้งมาก ปัสสาวะน้อยลง กลิ่นลมหายใจคล้ายผลไม้สุก ซึมลงหรือไม่ตอบสนอง รวมทั้งมีแผลที่เท้าบวมแดงมีหนองหรือมีไข้สูงร่วมกับค่าน้ำตาลที่สูงต่อเนื่องกันหลายวัน ควรรีบไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่รอให้ครบกำหนดนัด

คำถามที่พบบ่อย

เจาะปลายนิ้วตำแหน่งไหนเจ็บน้อยที่สุด

ด้านข้างของปลายนิ้ว ซึ่งมีเส้นประสาทรับความรู้สึกน้อยกว่ากึ่งกลางนิ้วมาก ควรสลับนิ้วและสลับข้างของมือทุกครั้ง และไม่เจาะซ้ำที่เดิมบ่อยจนเกิดแคลลัส การปรับระดับความลึกของเข็มให้พอดีกับความหนาของผิวก็ช่วยลดความเจ็บได้มาก

ต้องงดอาหารก่อนเจาะที่บ้านหรือไม่

ขึ้นอยู่กับว่าจะดูค่าอะไร ถ้าต้องการค่าก่อนอาหารเพื่อเทียบกับเป้าหมายก่อนมื้อ ให้เจาะขณะยังไม่ได้กินอะไรในมื้อนั้น ถ้าต้องการดูว่าอาหารมื้อนั้นทำให้น้ำตาลขึ้นเท่าไร ให้เจาะก่อนเริ่มมื้อและหลังเริ่มมื้อหนึ่งหรือสองชั่วโมงตามที่แพทย์กำหนด ไม่จำเป็นต้องอดอาหารทั้งวัน

ควรตรวจวันละกี่ครั้ง

ไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน จำนวนครั้งขึ้นกับชนิดของเบาหวาน ยาที่ใช้ และเป้าหมายการรักษาที่ตั้งร่วมกับแพทย์ ผู้ที่ฉีดอินซูลินมักต้องตรวจมากกว่าผู้ที่ใช้ยาเม็ด และควรตรวจเพิ่มเมื่อเจ็บป่วยหรือสงสัยน้ำตาลต่ำ จำนวนครั้งที่มากเกินจนไม่นำผลไปใช้กลับสร้างภาระและความเครียดโดยไม่เกิดประโยชน์

เครื่องวัดสองเครื่องให้ค่าไม่ตรงกัน เชื่อเครื่องไหน

ค่าที่ต่างกันเล็กน้อยในระดับสิบเปอร์เซ็นต์เป็นเรื่องที่พบได้จากความคลาดเคลื่อนตามมาตรฐานของเครื่องแต่ละรุ่น แต่ถ้าต่างกันมากหรือค่าดูไม่สมเหตุสมผลกับอาการ ควรตรวจซ้ำด้วยแผ่นใหม่และมือที่สะอาด แล้วจึงนำเครื่องไปเทียบความแม่นยำกับห้องปฏิบัติการหรือศูนย์บริการตามคำแนะนำผู้ผลิต

เก็บแผ่นตรวจอย่างไรให้ค่ายังแม่น

เก็บในซองเดิมที่ปิดสนิท หลีกเลี่ยงความชื้น ความร้อนจัด และแสงแดดโดยตรง ไม่เก็บในห้องน้ำหรือในรถ ปิดฝาตลับทันทีหลังนำแผ่นออกหนึ่งแผ่น และไม่ใช้แผ่นที่เลยวันหมดอายุหรือมีสีเปลี่ยน เพราะความชื้นเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ค่าคลาดเคลื่อน

สรุป

การตรวจน้ำตาลในเลือดด้วยตัวเองที่บ้านเป็นเครื่องมือที่มีคุณค่ามากสำหรับผู้ป่วยเบาหวานที่ใช้อินซูลิน และมีคุณค่าตามเงื่อนไขสำหรับผู้ที่ใช้ยาเม็ดหรือควบคุมด้วยพฤติกรรม เพราะประโยชน์ที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่จำนวนครั้งที่เจาะ แต่อยู่ที่การเจาะอย่างถูกเทคนิค การจดบันทึกอย่างเป็นระบบ และการนำผลไปใช้ปรับอาหาร การออกกำลังกาย และแผนการรักษาร่วมกับแพทย์อย่างต่อเนื่อง

ผู้ป่วยและผู้ดูแลควรได้รับการสอนวิธีใช้เครื่องจากบุคลากรทางการแพทย์ก่อนเริ่มทำเองที่บ้าน ตรวจสอบความแม่นยำของเครื่องและแผ่นตรวจเป็นระยะ รู้จักค่าเป้าหมายของตนเอง หลีกเลี่ยงการปรับยาเองจากค่าเพียงครั้งเดียว และรู้ว่าอาการแบบใดที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที เมื่อทำได้ครบตามนี้ การเจาะปลายนิ้วเพียงไม่กี่วินาทีในแต่ละวันก็จะกลายเป็นข้อมูลที่มีความหมายต่อสุขภาพในระยะยาวอย่างแท้จริง

แหล่งอ้างอิง

1. The Diabetes Control and Complications Trial Research Group. The effect of intensive treatment of diabetes on the development and progression of long-term complications in insulin-dependent diabetes mellitus. N Engl J Med. 1993;329(14):977-986. — PubMed 8366922
2. UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) Group. Intensive blood-glucose control with sulphonylureas or insulin compared with conventional treatment and risk of complications in patients with type 2 diabetes (UKPDS 33). Lancet. 1998;352(9131):837-853. — PubMed 9742976
3. Nathan DM, Cleary PA, Backlund JY, et al. Intensive diabetes treatment and cardiovascular disease in patients with type 1 diabetes. N Engl J Med. 2005;353(25):2643-2653. — PubMed 16371630
4. Sarol JN Jr, Nicodemus NA Jr, Tan KM, Grava MB. Self-monitoring of blood glucose as part of a multi-component therapy among non-insulin requiring type 2 diabetes patients: a meta-analysis (1966-2004). Curr Med Res Opin. 2005;21(2):173-184. — PubMed 16197667
5. Seaquist ER, Anderson J, Childs B, et al. Hypoglycemia and diabetes: a report of a workgroup of the American Diabetes Association and The Endocrine Society. Diabetes Care. 2013;36(5):1384-1395. — PubMed 23589542
6. Freckmann G, Baumstark A, Jendrike N, et al. System accuracy evaluation of 27 blood glucose monitoring systems according to DIN EN ISO 15197. Diabetes Technol Ther. 2010;12(3):221-231. — PubMed 20151773
7. Knowler WC, Barrett-Connor E, Fowler SE, et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med. 2002;346(6):393-403. — PubMed 11832527