เครื่องมือสุขภาพ

ตารางสารอาหาร: วิธีอ่านค่าต่อ 100 กรัมให้เป็น และตารางเทียบที่คนไทยใช้บ่อย

ตารางสารอาหาร: วิธีอ่านค่าต่อ 100 กรัมให้เป็น และตารางเทียบที่คนไทยใช้บ่อย

เปิดตารางสารอาหารหาว่า “ผัดไทยจานนี้ได้กี่แคลอรี” แล้วเจอตัวเลขสามชุดที่ตอบไม่ตรงกัน ตารางไทยเก็บอาหารไทยรายจานและวัดในประเทศ ตารางสหรัฐเก็บอาหารอเมริกันเป็นหลัก ฉลากโภชนาการบอกค่าของผลิตภัณฑ์ยี่ห้อเดียว เอามาแทนกันตรง ๆ จึงคลาดเคลื่อนได้ตั้งแต่หลักสิบถึงสองเท่า

บทนี้จึงเริ่มจากการแยกให้ออกว่ากำลังเปิดตารางชุดไหน แล้วพาไปยังตารางจริงห้าตาราง ตั้งแต่ข้าวและเส้น เนื้อสัตว์และโปรตีนจากพืช ผักผลไม้ เครื่องดื่มและของหวาน ถึงอาหารจานเดียวที่สั่งกินทุกวัน ทุกค่าเป็นค่าต่อ 100 กรัมจากฐานข้อมูลอาหารไทย พร้อมคอลัมน์แปลงเป็นหน่วยที่กินจริงและน้ำหนักกำกับ

ตารางสารอาหารมีหลายชุด และใช้ผิดชุดได้ผลผิด

สามแหล่งที่คนไทยใช้ปนกันคือ ฐานข้อมูลอาหารไทยของสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล ฐานข้อมูล FoodData Central ของกระทรวงเกษตรสหรัฐ และฉลากโภชนาการตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 445[3] ชุดแรกตอบว่า “อาหารไทยชนิดนี้โดยเฉลี่ยให้สารอาหารเท่าไรต่อ 100 กรัม” ชุดสุดท้ายตอบว่า “ผลิตภัณฑ์ในมือคุณให้เท่าไร” ซึ่งคิดจากสูตรของโรงงานยี่ห้อนั้น

ความต่างข้อแรกคือหน่วย งานวิชาการใช้ต่อ 100 กรัมเพื่อเทียบข้ามชนิดอาหาร ฉลากใช้ต่อหนึ่งหน่วยบริโภคซึ่งอาจเป็น 15 กรัมหรือทั้งซอง ความต่างอีกข้อคือรายการอาหาร ผัดไทย แกงเขียวหวาน และส้มตำ มีในฐานข้อมูลไทยแทบทุกรายการ แต่ไม่มีในฐานข้อมูลสหรัฐ

หลักที่ใช้ได้จริงคือ อาหารไทยที่ทำกินในประเทศใช้ฐานข้อมูลไทย ผลิตภัณฑ์บรรจุซองใช้ฉลาก อาหารนำเข้าที่ไม่มีในฐานข้อมูลไทยจึงใช้ฐานข้อมูลสหรัฐ และต้องจดว่าตัวเลขมาจากชุดไหน เพราะการเอาเจือปนกันทำให้ความคลาดเคลื่อนสะสมโดยไม่รู้ตัว[5]

อ่าน 5 คอลัมน์แรกให้เป็นก่อน

คอลัมน์แรกคือพลังงาน ฐานข้อมูลไทยรายงานเป็นกิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม หนึ่งกิโลแคลอรีเท่ากับ 4.184 กิโลจูล ตัวเลข 500 กิโลจูลจึงเท่ากับราว 120 กิโลแคลอรี ไม่ใช่ 500

คอลัมน์ที่สองคือคาร์โบไฮเดรต ซึ่งแยกเป็นสองค่า ค่าทั้งหมดคือผลรวมของแป้ง น้ำตาล และใยอาหาร ค่าที่ย่อยได้คือค่านั้นหักใยอาหารออก ตัวที่ใช้คำนวณพลังงานคือตัวที่ย่อยได้ คอลัมน์ที่สามและสี่คือโปรตีนกับไขมัน คอลัมน์ที่ห้าคือใยอาหาร ซึ่งฐานข้อมูลรายงานไม่ครบที่สุด

ก่อนอ่านตัวเลขทุกตัวต้องเข้าใจคำว่า “ส่วนที่กินได้” ค่าต่อ 100 กรัมหมายถึงเนื้ออาหารที่ลงถึงท้อง ไม่รวมกระดูก เปลือก หรือก้าน ปลาทูหนึ่งตัวหนัก 100 กรัมจึงไม่ได้ให้พลังงานเท่าปลาทู 100 กรัมในตาราง เพราะเนื้อที่กินได้มีราวสองในสาม ฐานข้อมูลระบุค่านี้แยกไว้ เช่น ไข่ไก่ต้มทั้งฟองระบุร้อยละ 87[1]

“ต่อ 100 กรัม” ไม่เท่ากับ “ต่อจาน”: วิธีแปลงใน 3 ขั้น

ขั้นแรกหาน้ำหนักจริงของสิ่งที่อยู่ตรงหน้า ถ้ามีเครื่องชั่งให้ชั่งเฉพาะส่วนที่กินได้ ถ้าไม่มีให้ใช้หน่วยครัวเรือนที่รู้น้ำหนักแล้วจดเป็นกรัมไว้ครั้งเดียว ขั้นที่สองหารด้วย 100 แล้วคูณด้วยค่าจากตาราง ขั้นที่สามบวกสิ่งที่เติมทีหลัง น้ำปลา น้ำตาล และน้ำมันผัดไม่ได้อยู่ในค่าของวัตถุดิบ จึงบวกแยกและมักเป็นส่วนที่ทำให้ยอดรวมเพี้ยนที่สุด

ตัวอย่างแรก ผัดไทยหนึ่งจาน 300 กรัมที่ 171 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม ได้ 513 กิโลแคลอรี ถ้าใส่ไข่เพิ่มหนึ่งฟองบวกอีก 69[1] ตัวอย่างที่สอง ข้าวมันไก่ต้ม 350 กรัมที่ 198 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม ได้ 693 ตัวเลขนี้สอดคล้องกับงานวิเคราะห์เมนูจากแอปส่งอาหารในกรุงเทพฯ ที่พบว่าเมนูพร้อมกินส่วนใหญ่มีโซเดียมเกินเกณฑ์ต่อวัน[15] การกะด้วยสายตาคลาดเคลื่อนกว่าที่คิด งานทดสอบแผนที่ภาพอาหารในญี่ปุ่นพบค่าเฉลี่ยร้อยละ 8.8[10] งานพัฒนาแผนที่ภาพอาหารในจีนได้ข้อสรุปทำนองเดียวกัน[11]

ตารางที่ 1: ข้าว แป้ง และเส้น ต่อ 100 กรัม และต่อทัพพี

ข้าวและเส้นเป็นฐานของมื้อไทย และเป็นหมวดที่คนประเมินพลังงานต่ำเกินจริงบ่อยที่สุด เพราะทัพพีที่ตักเองมักใหญ่กว่าที่คิด

อาหาร พลังงาน (kcal/100 ก.) โปรตีน (ก.) ไขมัน (ก.) คาร์โบไฮเดรต (ก.) ใยอาหาร (ก.) หนึ่งหน่วยที่กินจริง
ข้าวเจ้าสุก 136 2.28 0.24 31.1 – 1 ทัพพี 50 ก. = 68
ข้าวกล้องสุก 181 3.93 1.46 37.0 2.0 1 ทัพพี 50 ก. = 90
ข้าวเหนียวนึ่ง 232 4.54 0.21 52.9 0.3 1 ปั้น 60 ก. = 139
ก๋วยเตี๋ยวเส้นเล็ก สด 234 4.07 0.95 52.0 0.5 1 จาน 70 ก. = 164
ก๋วยเตี๋ยวเส้นใหญ่ สด 155 2.87 1.71 31.6 0.7 1 จาน 70 ก. = 108
บะหมี่สด 298 12.69 3.29 54.5 – 1 ก้อน 70 ก. = 209
ขนมปังแซนวิช 290 10.94 6.89 44.0 4.1 1 แผ่น 25 ก. = 72

ตัวเลขที่ควรจำคือข้าวเจ้าสุก 136 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม ทัพพี 50 กรัมจึงให้ 68 และสามทัพพีราว 204 ข้าวกล้องสุกให้ค่าสูงกว่าต่อน้ำหนักเท่ากันเพราะเมล็ดดูดน้ำได้น้อยกว่าและมีรำติดอยู่ ไม่ได้แปลว่าอ้วนกว่า แต่ทัพพีเดียวกันจะหนักกว่า

ข้าวเหนียวนึ่งให้ 232 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม สูงที่สุดในตารางนี้เพราะเมล็ดสุกมีความชื้นน้อยกว่าข้าวเจ้าสุกมาก ปั้น 60 กรัมจึงให้ 139 หรือราวสองเท่าของข้าวสวยทัพพีเดียว เส้นสดให้ค่าสูงเพราะยังมีความชื้นต่ำ ส่วนขนมปังหนึ่งแผ่นให้ 72 แต่ส่วนที่ทำให้ยอดรวมสูงคือเนยและแยมที่ทาเพิ่ม

ตารางที่ 2: เนื้อสัตว์ ปลา ไข่ และโปรตีนจากพืช

หมวดนี้คือที่ที่คนอ่านตารางพลาดมากที่สุด เพราะดูพลังงานก่อนดูโปรตีน ทั้งที่เป้าหมายของคนส่วนใหญ่คือได้โปรตีนคุ้มหรือไม่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมันให้โปรตีน 20 กรัมขึ้นไปต่อ 100 กรัม ขณะที่ไขมันแปรผันกว้างระหว่างชิ้นส่วน

อาหาร พลังงาน (kcal/100 ก.) โปรตีน (ก.) ไขมัน (ก.) คาร์โบไฮเดรต (ก.) ใยอาหาร (ก.) หนึ่งหน่วยที่กินจริง
ไข่ไก่ ต้ม 10 นาที 138 13.15 8.31 2.73 0.0 1 ฟอง 50 ก. = 69
ไก่ เนื้อ ดิบ 186 17.30 12.40 1.40 0.0 100 ก. = 186
หมูสันใน ดิบ 116 21.80 3.20 0.00 0.0 100 ก. = 116
เนื้อวัว สันใน ดิบ 99 22.60 0.99 0.00 0.0 100 ก. = 99
ปลานิล สด 87 19.36 1.10 0.00 0.0 1 ตัว 150 ก. = 130
ปลาทู สด 127 21.24 4.66 0.00 0.0 1 ตัว 80 ก. = 102
เต้าหู้ขาว ชนิดแข็ง 126 12.89 7.19 0.00 4.8 1 ก้อน 100 ก. = 126
ถั่วเหลือง เมล็ดแห้ง 390 35.87 18.11 9.84 21.9 1 ทัพพี 30 ก. = 117

เนื้อวัวสันในให้โปรตีน 22.6 กรัมจากพลังงานเพียง 99 กิโลแคลอรี ขณะที่ไก่เนื้อติดมันให้โปรตีนน้อยกว่าแต่พลังงานเกือบสองเท่า ปลานิลสดให้โปรตีน 19.4 กรัมด้วยพลังงาน 87 จึงคุ้มที่สุดในบรรดาเนื้อสัตว์ในตารางนี้

ไข่ไก่หนึ่งฟองให้โปรตีน 6.6 กรัมและพลังงาน 69 แต่ต้องคิดจากเนื้อไข่ 50 กรัม ไม่ใช่ทั้งเปลือก เต้าหู้ขาวแข็งให้โปรตีนต่อพลังงานใกล้เคียงเนื้อสัตว์และให้แคลเซียม 55 มิลลิกรัมต่อ 100 กรัม

สถานะการปรุงก็สำคัญ เนื้อสัตว์ในตารางเป็นของดิบ น้ำหนักลดลงราวหนึ่งในสี่เมื่อสุกเพราะน้ำระเหย

ตารางที่ 3: ผักและผลไม้ พลังงานต่ำแต่น้ำตาลต่างกันหลายเท่า

ผลไม้ไทยเป็นหมวดที่ตัวเลขน้ำตาลต่างกันมากที่สุด และเป็นหมวดที่ผู้ป่วยเบาหวานถามถึงบ่อยที่สุด

อาหาร พลังงาน (kcal/100 ก.) น้ำตาล (ก.) ใยอาหาร (ก.) หนึ่งหน่วย (น้ำหนัก) = kcal
ทุเรียน พันธุ์ชะนี 149 14.08 3.6 2 เม็ด (60 ก.) = 89
ลำไย 77 – 1.0 10 เม็ด (40 ก.) = 31
เงาะ พันธุ์โรงเรียน 75 16.31 1.6 5 ผล (60 ก.) = 45
มังคุด 77 17.34 1.6 4 ผล (60 ก.) = 46
สับปะรด พันธุ์ต่าง ๆ 51 12.83 1.6 2 ชิ้น (100 ก.) = 51
แตงโม แดง 37 8.15 0.3 1 ชิ้น (150 ก.) = 56
ฝรั่ง พันธุ์ต่าง ๆ 39 6.23 3.7 1 ผลกลาง (150 ก.) = 58
มะละกอสุก 37 9.20 1.9 1 ชิ้น (100 ก.) = 37
มะม่วง พันธุ์แก้วสุก 90 – 1.6 1 ผลกลาง (150 ก.) = 135
กล้วยน้ำว้าสุก 118 18.47 2.4 1 ผล (60 ก.) = 71
มันเทศสีเหลือง นึ่ง 122 9.42 4.2 1 หัว (100 ก.) = 122
ข้าวโพดหวานต้ม 107 6.83 3.3 1 ฝัก (100 ก.) = 107

มังคุดให้พลังงานเพียง 77 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม แต่น้ำตาล 17.3 กรัม สูงกว่าทุเรียนต่อน้ำหนักเท่ากัน ขณะที่ฝรั่งให้พลังงาน 39 และน้ำตาลเพียง 6.2 ฝรั่งมีใยอาหาร 3.7 กรัม สูงกว่ามังคุดกว่าสองเท่า

ผลไม้ที่ต้องคิดเป็นชิ้นคือทุเรียนและมะม่วง เพราะกินครั้งละหลายเม็ดหรือทั้งผล ทุเรียนสองเม็ดหนัก 60 กรัมให้ 89 กิโลแคลอรีและน้ำตาลราว 8.5 กรัม

ช่องที่เป็นขีดหมายความว่าฐานข้อมูลไม่ได้รายงานค่านี้ ไม่ได้หมายความว่าไม่มีน้ำตาล ให้ใช้คาร์โบไฮเดรตที่ย่อยได้เป็นเพดานบนแทน มันเทศนึ่งให้ 122 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม และข้าวโพดหวานต้มให้ 107

ตารางที่ 4: เครื่องดื่มและของหวานไทย ต่อแก้วไม่ใช่ต่อ 100 กรัม

เครื่องดื่มเป็นหมวดที่ตัวเลขต่อ 100 มิลลิลิตรดูเล็กจนหลอกตา เพราะไม่มีใครดื่ม 100 มิลลิลิตร ตารางนี้จึงแสดงทั้งค่าต่อหน่วยมาตรฐานและยอดจริงเมื่อดื่มหมดแก้ว

รายการ พลังงาน (kcal/100) น้ำตาล (ก./100) หนึ่งหน่วย = kcal
ชานม 40 3.50 1 แก้ว 200 มล. = 80
น้ำส้ม 100% 57 12.16 1 แก้ว 240 มล. = 137
น้ำส้ม 25% 39 10.51 1 แก้ว 240 มล. = 94
นมเปรี้ยวพร้อมดื่ม 93 15.50 1 ขวด 180 มล. = 167
กล้วยบวชชี 107 14.00 1 ถ้วย 150 ก. = 160
ลอดช่องน้ำกะทิ 130 – 1 ถ้วย 150 ก. = 195
ทองหยิบ 397 – 1 ชิ้น 20 ก. = 79

น้ำส้ม 100% ให้ 57 กิโลแคลอรีต่อ 100 มิลลิลิตร แต่หนึ่งแก้ว 240 มิลลิลิตรให้ 137 กิโลแคลอรีและน้ำตาล 29 กรัม ซึ่งเกินครึ่งของเพดานน้ำตาลอิสระที่องค์การอนามัยโลกแนะนำสำหรับทั้งวัน ส่วนน้ำส้มสูตร 25% ให้ 94 ต่อแก้วใกล้เคียงกันแต่ได้วิตามินน้อยกว่ามาก

ชานมในฐานข้อมูลให้ 40 กิโลแคลอรีต่อ 100 มิลลิลิตร และน้ำตาล 3.5 กรัม งานสำรวจเครื่องดื่มบรรจุขวด 881 รายการพบค่ากลาง 37.9 กิโลแคลอรีและน้ำตาล 5 กรัมต่อ 100 มิลลิลิตร และหนึ่งขวดมักทำให้น้ำตาลอิสระเกินร้อยละ 5 ของพลังงานที่แนะนำต่อวันในครั้งเดียว[16]

ของหวานไทยให้พลังงานต่อน้ำหนักสูงเพราะมีน้ำตาลและกะทิเป็นฐาน ทองหยิบให้ 397 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม แต่ชิ้นเล็ก 20 กรัมจึงให้ 79 ลอดช่องน้ำกะทิหนึ่งถ้วยให้ 195

ค่าที่ตารางมักไม่บอก และทำให้คำนวณคลาด

ค่าที่หายไปบ่อยที่สุดคือวิธีปรุง วัตถุดิบเดียวกันทอดหรือผัดให้พลังงานต่างกันเท่าตัว เพราะน้ำมันที่ซึมเข้าไปไม่คงที่ งานทบทวนเรื่องการดูดซึมน้ำมันในอาหารทอดชี้ว่าปริมาณที่ดูดกลับแปรผันตามโครงสร้างผิวและความชื้นภายในชิ้นอาหาร[17] การศึกษาการปรุงในครัวเรือนยังพบว่าการต้มทำให้แร่ธาตุบางตัวละลายออกไปในน้ำ ส่วนผัดและนึ่งรักษาไว้ได้มากกว่า[18]

ค่าที่สองคือเครื่องปรุง น้ำปลา ซีอิ๊ว และน้ำตาลปี๊บไม่ได้อยู่ในค่าของวัตถุดิบหลัก แต่เป็นตัวที่เปลี่ยนยอดโซเดียมทั้งหมด งานวิเคราะห์ส้มตำในภาคอีสานพบว่าส้มตำที่ทำจากปลาร้าลดโซเดียมมีโซเดียม 492 มิลลิกรัมต่อ 100 กรัม ลดจากสูตรปกติถึงหนึ่งในสาม[14] อาหารแปรรูปมีส่วนสำคัญของโซเดียมที่คนไทยได้รับ[13]

ค่าที่สามคือน้ำตาลในสูตรร้าน งานวิเคราะห์เมนู 600 รายการจากร้านยอดนิยมบนแอปส่งอาหาร พบว่าเมนูของหวานร้อยละ 80 มีน้ำตาลราว 1.5 เท่าของปริมาณที่แนะนำต่อวัน และเมนูพร้อมกิน 23 จาก 25 รายการมีโซเดียมเกินเกณฑ์[15]

สารอาหารรอง: ทำไมตัวเลขเชื่อได้น้อยกว่ามหภาค

พลังงาน โปรตีน ไขมัน และคาร์โบไฮเดรตแปรผันน้อย เพราะคำนวณจากองค์ประกอบหลักที่ค่อนข้างคงที่ แต่สารอาหารรองอย่างวิตามินและแร่ธาตุแปรผันตามพันธุ์ ดิน ฤดู และระยะเก็บเกี่ยว

งานประเมินคุณภาพฐานข้อมูลภายใต้โครงการ SMILING พบว่าข้อมูลอาหารท้องถิ่นหลายรายการไม่มีในตารางเลย และเมื่อมีก็มักไม่มีเอกสารกำกับว่าค่ามาจากการวิเคราะห์ปีใด ตัวอย่างใด วิธีใด ข้อมูลโฟเลต วิตามินบี 12 และวิตามินบี 6 ขาดมากที่สุด[6]

นักวิจัยฐานข้อมูลอาหารไทยเองเคยสรุปว่าปัญหาหลักคือตัวอย่างที่ไม่เป็นตัวแทน การขาดค่าของอาหารที่คนกินจริง และการไม่ระบุว่าเป็นค่าดิบหรือค่าสุก[5] งานล่าสุดในสหรัฐยืนยันว่าค่าจากฐานข้อมูลกับค่าจากห้องแล็บต่างกันเป็นระบบ โดยโปรตีนจากห้องแล็บสูงกว่าร้อยละ 13 ถึง 25 โซเดียมสูงกว่าร้อยละ 14 ถึง 40 และธาตุเหล็กต่ำกว่าร้อยละ 15 ถึง 58[8]

ช่วงคลาดเคลื่อนที่ยอมรับได้ในงานวิชาการคือบวกลบร้อยละ 10 ถึง 20 สำหรับมหภาค และกว้างกว่านั้นมากสำหรับวิตามินและแร่ธาตุ ค่าที่อ่านได้จึงควรใช้เป็นช่วงมากกว่าเลขเดียว

ใช้ตารางร่วมกับฉลากและเครื่องชั่ง: เวิร์กโฟลว์ 3 นาที

ขั้นแรกเลือกแหล่งข้อมูลให้ตรงประเภทอาหาร วัตถุดิบสดใช้ฐานข้อมูลไทย ผลิตภัณฑ์บรรจุซองใช้ฉลากเพราะค่าของยี่ห้อนั้นแม่นกว่าค่ากลาง อาหารนำเข้าที่ไม่มีในฐานข้อมูลไทยใช้ฐานข้อมูลสหรัฐ

ขั้นที่สองชั่งหรือตวงหนึ่งครั้งต่อหนึ่งเมนูที่กินบ่อย ชั่งสามถึงห้ามื้อแรกแล้วจดน้ำหนักไว้ใช้ซ้ำ ขั้นที่สามบันทึกเป็นช่วงไม่ใช่เลขเดียว เช่น 280 ถึง 320 กรัม แล้วคำนวณเป็นช่วงพลังงาน

ขั้นที่สี่ตรวจย้อนกลับทุกสองสัปดาห์ งานวิเคราะห์ข้อมูลการบริโภคด้วยน้ำหนักน้ำคู่ 6,497 ครั้งพบว่าการรายงานพลังงานจากบันทึกอาหารคลาดเคลื่อนเกินร้อยละ 50 ในชุดข้อมูลขนาดใหญ่สองชุด[9] ควรเทียบกับความต้องการพลังงานรายวันตามเกณฑ์สารอาหารอ้างอิงของไทย 2563 ด้วย[2]

การทำให้ข้อมูลเทียบข้ามฐานได้ยังเป็นเรื่องที่วงการแก้ไม่จบ งานล่าสุดเรียกร้องให้มีมาตรฐานขั้นต่ำในการรายงานข้อมูลองค์ประกอบอาหารเพื่อให้แต่ละชุดเชื่อมกันได้[7]

ตารางที่ 5: อาหารไทยยอดนิยม 20 รายการพร้อมพลังงานต่อหน่วยที่คนกินจริง

อาหารจานเดียวคือหมวดที่คนเปิดตารางหาคำตอบมากที่สุด และคลาดจากจานจริงมากที่สุด ตารางนี้แปลงค่าต่อ 100 กรัมเป็นหนึ่งจานด้วยน้ำหนักโดยประมาณของจานที่ขายทั่วไป

เมนู kcal/100 ก. โปรตีน (ก.) ไขมัน (ก.) โซเดียม (มก.) หนึ่งจาน (น้ำหนัก) = kcal
ผัดไทย 171 6.83 6.33 445 300 ก. = 513
ต้มยำกุ้ง 44 4.67 1.43 521 250 ก. = 110
ผัดกะเพราไก่ 155 21.94 6.72 314 200 ก. = 310
ข้าวมันไก่ต้ม 198 6.75 9.25 – 350 ก. = 693
ส้มตำไทย 105 4.29 2.65 627 150 ก. = 158
แกงเขียวหวานไก่ 101 7.90 6.05 420 250 ก. = 252
ผัดซีอิ๊วเส้นใหญ่หมู 221 6.83 12.32 382 300 ก. = 663
ข้าวผัดหมู 144 5.75 6.34 141 350 ก. = 504
ต้มข่าไก่ 92 7.80 5.89 244 250 ก. = 230
ลาบอีสาน 122 12.40 4.30 – 150 ก. = 183
ราดหน้าไก่หรือหมู 111 2.95 5.55 – 350 ก. = 388
ข้าวราดแกงเขียวหวานไก่ 142 6.59 4.01 – 350 ก. = 497
ข้าวซอยไก่ 151 5.80 10.60 – 350 ก. = 528
ข้าวราดไก่ผัดกะเพรา 188 8.61 6.55 – 350 ก. = 658
ก๋วยเตี๋ยวเส้นใหญ่หมูน้ำ 75 7.10 3.63 394 400 ก. = 300
ต้มยำไก่ 41 8.20 0.37 230 250 ก. = 102
ผัดเปรี้ยวหวานไก่ 95 4.45 1.85 345 200 ก. = 190
ผัดเผ็ดไก่ 133 13.77 5.53 408 200 ก. = 266
บะหมี่หมูแดงแห้ง 231 8.20 13.90 307 250 ก. = 578
ข้าวผัดทั่วไป 160 4.56 4.14 335 350 ก. = 560

ตัวเลขที่สะดุดตาที่สุดคือโซเดียม ส้มตำไทยให้ 627 มิลลิกรัมต่อ 100 กรัม หนึ่งจาน 150 กรัมจึงมีโซเดียมราว 941 มิลลิกรัม หรือเกือบครึ่งของเพดาน 2,000 มิลลิกรัมต่อวันที่องค์การอนามัยโลกแนะนำ ช่องที่เป็นขีดคือรายการที่ฐานข้อมูลไม่ได้รายงานค่า แปลว่าผู้ใช้ไม่รู้ว่าจานนั้นมีโซเดียมเท่าไร ไม่ได้แปลว่าไม่มีโซเดียม

ข้อสังเกตที่สองคือเมนูชื่อคล้ายกันให้พลังงานต่างกันมาก ผัดกะเพราไก่แบบไม่รวมข้าวให้ 155 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม แต่ข้าวราดไก่ผัดกะเพราให้ 188 เพราะมีข้าวและน้ำมันผัดรวมอยู่ด้วย ข้าวมันไก่ให้ 693 ต่อจาน สูงที่สุดในตาราง เพราะมีทั้งข้าวที่หุงด้วยมันไก่และน้ำจิ้ม

ข้อจำกัด: ค่ากลางไม่ใช่ค่าจานของคุณ

ข้อจำกัดข้อแรกคืออายุของข้อมูล ตารางที่ใช้ในบทนี้รวบรวมฉบับปี 2015 และบางรายการอ้างค่าจากการวิเคราะห์ปี 1999[1]

ข้อจำกัดข้อที่สองคือขนาดจาน น้ำหนักต่อจานในตารางนี้เป็นค่าประมาณของขนาดที่ขายทั่วไป ความคลาดเคลื่อนจึงราวบวกลบร้อยละ 20 ถึง 30

ข้อจำกัดข้อที่สามคือสูตรบ้านกับสูตรร้าน อาหารบ้านใช้น้ำมันและน้ำตาลน้อยกว่าโดยทั่วไป แต่บางบ้านใช้กะทิมากกว่า การใช้ค่าจากฐานข้อมูลจึงมักประเมินอาหารร้านต่ำเกินจริง[15]

ข้อจำกัดข้อที่สี่คือค่ากลางไม่ใช่ค่าที่ทุกจานเป็น ค่าที่รายงานคือค่ากลางของตัวอย่างหลายชุด จานจริงของคุณอาจอยู่หัวหรือท้ายของช่วง

ข้อจำกัดข้อที่ห้าคือมนุษย์รายงานการกินไม่ตรง งานวิเคราะห์ด้วยน้ำหนักน้ำคู่พบว่าการรายงานต่ำกว่าความจริงเกินร้อยละ 50 ในชุดข้อมูลระดับชาติสองชุด[9] และการประมาณขนาดด้วยภาพคลาดเคลื่อนเฉลี่ยร้อยละ 8.8 โดยมีเพียงครึ่งที่อยู่ในช่วงบวกลบร้อยละ 25[10]

วิธีใช้ที่สมเหตุสมผลที่สุดคือใช้ตารางเป็นช่วง แล้วใช้ค่าที่อ่านได้เป็นจุดกลางโดยเผื่อบวกลบร้อยละ 20

คำถามที่พบบ่อย

ตารางสารอาหารดูตรงไหน

เริ่มจากฐานข้อมูลอาหารไทยของสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล และเป็นค่าต่อ 100 กรัมส่วนที่กินได้[1] ถ้าเป็นผลิตภัณฑ์บรรจุซองให้ดูฉลากตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 445[3] และถ้าเป็นอาหารนำเข้าจึงใช้ FoodData Central ของสหรัฐ[4]

100 กรัม เท่ากับกี่ทัพพี

ขึ้นกับชนิดอาหาร ข้าวสวยหนึ่งทัพพีราว 50 กรัม ข้าวเหนียวหนึ่งปั้นราว 60 กรัม ต้องชั่งหนึ่งครั้งต่ออาหารแต่ละชนิดแล้วจดไว้ใช้ซ้ำ

ข้าวสวย 1 ทัพพี กี่แคลอรี่

ราว 68 กิโลแคลอรี เพราะข้าวเจ้าสุกให้ 136 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัม และหนึ่งทัพพีหนักราว 50 กรัม[1] สามทัพพีจึงราว 204

ผลไม้อะไรน้ำตาลสูง

ในตารางนี้กล้วยน้ำว้าสุกมีน้ำตาล 18.5 กรัมต่อ 100 กรัม มังคุด 17.3 กรัม และเงาะ 16.3 กรัม ส่วนฝรั่งมีเพียง 6.2 กรัมและแตงโม 8.2 กรัม[1]

ตารางของไทยกับของอเมริกาใช้แทนกันได้ไหม

ใช้แทนกันไม่ได้สำหรับอาหารไทย เพราะอาหารไทยส่วนใหญ่ไม่มีในฐานข้อมูลสหรัฐ และเมนูอเมริกันมักมีไขมันและโซเดียมต่างกัน

ทำไมแคลอรี่ในตารางไม่ตรงกับแอป

เพราะแอปส่วนใหญ่ใช้ค่าจากฐานข้อมูลต่างประเทศหรือค่าที่ผู้ใช้ป้อนเอง

อาหารจานเดียวคิดแคลอรี่อย่างไร

ชั่งน้ำหนักทั้งจานเป็นกรัม หารด้วย 100 แล้วคูณด้วยค่าพลังงานต่อ 100 กรัมของเมนูนั้น เช่น ผัดไทย 300 กรัมที่ 171 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัมได้ 513 กิโลแคลอรี[1]

ต้องชั่งอาหารทุกมื้อไหม

ไม่ต้อง ชั่งสามถึงห้ามื้อแรกของเมนูที่กินบ่อยเพื่อสร้างความคุ้นมือ แล้วใช้หน่วยครัวเรือนแทน การประมาณด้วยภาพคลาดเคลื่อนเฉลี่ยร้อยละ 8.8[10]

สรุป

ตารางสารอาหารใช้ได้จริงก็ต่อเมื่อรู้ว่ากำลังอ่านชุดไหนและอ่านคอลัมน์ไหนก่อน ค่าจากตารางไทยเป็นจุดตั้งต้นที่แม่นพอสำหรับการวางแผน แต่ไม่ใช่คำตอบสุดท้ายของจานตรงหน้า[1]

สามตัวเลขที่ควรจำติดตัวคือ ข้าวสวยหนึ่งทัพพี 68 กิโลแคลอรี ผัดไทยหนึ่งจานราว 500 กิโลแคลอรี และส้มตำหนึ่งจานมีโซเดียมเกือบครึ่งของเพดานต่อวัน ส่วนความแม่นยำระดับละเอียด เช่น การคุมโพแทสเซียมในผู้ป่วยไต หรือการคุมน้ำตาลในผู้ป่วยเบาหวาน ต้องอาศัยการชั่งจริงและการปรับกับทีมรักษา เพราะค่ากลางในตารางไม่เคยแทนค่าของจานใครได้[12],[15]

คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): ตารางนี้ใช้กะปริมาณเพื่อวางแผนมื้ออาหาร ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัยหรือปรับยา ผู้ที่ถูกจำกัดโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส โซเดียม หรือโปรตีนจากแพทย์ เช่น ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง ผู้ป่วยเบาหวานที่ใช้อินซูลิน หรือหญิงตั้งครรภ์ ควรใช้ตัวเลขในตารางเป็นข้อมูลตั้งต้นแล้วปรึกษานักโภชนาการหรือแพทย์ก่อนเปลี่ยนอาหาร

แหล่งอ้างอิง