สุขภาพ

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (MS) อาการ สาเหตุ และการรักษา

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (multiple sclerosis หรือ MS) คือโรคที่ระบบภูมิคุ้มกันของผู้ป่วยเองทำลายปลอกไมอีลินที่หุ้มเส้นประสาทในสมองและไขสันหลัง สัญญาณประสาทจึงส่งช้าลงหรือขาดหายเป็นช่วง ๆ อาการมาเป็นครั้ง ๆ แล้วทุเลา แต่ละครั้งอาจเหลือความบกพร่องค้างไว้ และเมื่อเกิดซ้ำหลายครั้งความพิการจะสะสมจนถาวร

บทนี้ตอบสามคำถามที่คนเพิ่งมีอาการหรือเพิ่งเห็นผล MRI อยากรู้ที่สุด คืออาการแบบนี้เข้าได้กับ MS ไหม ต้องตรวจอะไรต่อ และจะรักษาอย่างไร โดยยึดเกณฑ์ McDonald แนวทาง ECTRIMS/EAN และการทบทวนล่าสุด

โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (MS) คืออะไร

แกนของโรคคือการอักเสบที่เซลล์เม็ดเลือดขาวเข้าโจมตีไมอีลินและเซลล์สร้างไมอีลินในระบบประสาทส่วนกลาง ถ้าการอักเสบรุนแรงและเกิดซ้ำ แกนประสาทจะถูกทำลายตามไปด้วย ความพิการจึงไม่กลับคืน[1][5]

รูปแบบที่พบบ่อยที่สุดคือ relapsing-remitting MS (RRMS) ซึ่งมีอาการกำเริบสลับช่วงสงบ ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งเมื่อผ่านไปหนึ่งถึงสองทศวรรษจะเปลี่ยนเป็น secondary progressive MS ที่ความพิการเดินหน้าต่อเนื่อง ส่วน primary progressive MS พบน้อยกว่า[5]

สมาพันธ์ MS นานาชาติ (MS International Federation) ประเมินว่ามีผู้ป่วยราว 2.8 ล้านคนทั่วโลก ความชุก 35.9 ต่อประชากรแสนคน ผู้หญิงเป็นราวสองเท่าของผู้ชาย และอายุเฉลี่ยที่วินิจฉัยคือ 32 ปี[3] ในเอเชียรวมทั้งไทยความชุกต่ำกว่ายุโรปชัดเจน แต่มักวินิจฉัยช้าเพราะอาการถูกมองเป็นความเหนื่อยหรือความเครียด[12]

มีหลักฐานชัดเจนว่าไวรัส Epstein-Barr เป็นปัจจัยสำคัญ การศึกษาในทหารสหรัฐกว่าสิบล้านคนพบความเสี่ยง MS เพิ่ม 32 เท่าหลังการติดเชื้อนี้[4]

อาการที่พบบ่อย และอาการที่คนมักไม่เชื่อมโยง

อาการแรกที่พบบ่อยกลุ่มหนึ่งคือ optic neuritis ผู้ป่วยจะตามัวข้างเดียว เห็นสีจางลง และเจ็บเมื่อกลอกตา การแยกจากสาเหตุตาอื่นต้องอาศัยการตรวจตาละเอียดและ MRI เพราะ optic neuritis จาก MS มีลักษณะเฉพาะต่างจากสาเหตุติดเชื้อหรือขาดเลือด[6]

กลุ่มต่อมาคืออาการรับความรู้สึก เช่น ชา รู้สึกซ่าตามแขนขาและลำตัวข้างหนึ่ง อ่อนแรงขาข้างเดียว เดินเซ รวมถึงปัญหาปัสสาวะเร่งหรือกลั้นไม่อยู่ ซึ่งมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นเรื่องกระเพาะปัสสาวะอักเสบ[5][25]

อาการที่คนมักไม่เชื่อมโยงมีหลายอย่าง อย่างแรกคือปวดร้าวแปลบลงมาตามหลังและแขนขาเมื่อก้มคอ (Lhermitte sign) พบราวร้อยละ 16 ของผู้ป่วย และสัมพันธ์กับรอยโรคที่ไขสันหลังส่วนคอ[8] อย่างที่สองคืออาการแย่ลงเมื่อร่างกายร้อน (ปรากฏการณ์อุทฮอฟฟ์ (Uhthoff phenomenon)) จากอุณหภูมิสูงที่ทำให้การนำสัญญาณแย่ลงชั่วคราว ไม่ได้แปลว่าโรคกำเริบ[7] อย่างที่สามคือความล้าเรื้อรังจนกระทบงาน[27] และอย่างที่สี่คืออารมณ์ซึมเศร้ากับปัญหาความจำสมาธิ[29][30]

อาการ ลักษณะที่เข้าได้กับ MS ต้องแยกจาก
ตามัวข้างเดียว เจ็บเมื่อกลอกตา เห็นสีจางลง เกิดภายในไม่กี่วัน ตาอักเสบจากเชื้อ ขาดเลือดที่จอประสาทตา
ชา/ซ่าครึ่งตัว เริ่มจากปลายแล้วลาม อยู่นานหลายวัน หมอนรองกระดูกกดทับ โรคหลอดเลือดสมอง
อ่อนแรงขาข้างเดียว เป็นชั่วโมงถึงวัน ไม่ใช่แค่ไม่กี่วินาที โรคหลอดเลือดสมอง อาการชัก
เดินเซ แย่ลงเมื่อหลับตาและยืนห่างกัน หูชั้นในผิดปกติ ไขสันหลังผิดปกติ
ปัสสาวะผิดปกติ เร่ง บ่อย กลั้นไม่อยู่ ร่วมกับอาการอื่น ต่อมลูกหมากโต กระเพาะปัสสาวะอักเสบ
ความล้า แย่ลงตอนบ่ายและเมื่อร้อน ไทรอยด์เป็นพิษ ซีด นอนไม่พอ ซึมเศร้า

การวินิจฉัย: เกณฑ์ McDonald และบทบาทของ MRI

การวินิจฉัยใช้เกณฑ์ McDonald ซึ่งต้องแสดงว่ามีรอยโรคกระจายในที่ต่างกัน (dissemination in space) และในเวลาต่างกัน (dissemination in time) ร่วมกับอาการที่เข้าได้ ฉบับปี 2017 ทำให้วินิจฉัยเร็วขึ้นด้วยการนับรอยโรคที่มีอาการร่วม ใช้รอยโรคที่เปลือกสมอง และยอมให้แถบ oligoclonal band ในน้ำไขสันหลังใช้แทนหลักฐานการกระจายในเวลา[1] ฉบับปี 2024 คงหลักการเดิมและเพิ่มคำแนะนำสำหรับผู้สูงอายุ 50 ปีขึ้นไป ซึ่งผล MRI จากโรคอื่นรบกวนได้ง่าย[2]

จุดที่ต้องระวังที่สุดคือ MS มีโรคหน้าตาเหมือนกันที่การรักษาต่างกันโดยสิ้นเชิง โรคกลุ่มนิวโรไมอีไลติสออปติกา (NMOSD) ต้องตรวจแอนติบอดีต่อ aquaporin-4 ตามเกณฑ์ปี 2015[10] และโรคที่สัมพันธ์กับแอนติบอดีต่อ MOG (MOGAD) มีเกณฑ์แยกชัดเจนปี 2023[11] ทั้งสองโรคกำเริบรุนแรงกว่าและต้องการยาคนละกลุ่มกับ MS เพราะ interferon หรือ fingolimod อาจทำให้โรคแย่ลง งานทบทวนระดับโลกจึงย้ำว่าห้ามข้ามขั้นตอนนี้ เพราะยังมีโรคอื่นที่ต้องนึกถึง เช่น หลอดเลือดสมองขนาดเล็ก SLE และการขาดวิตามินบี 12[12]

อาการกำเริบ (relapse) กับ pseudo-relapse: แยกให้ออก

อาการกำเริบที่แท้จริงหมายถึงอาการใหม่หรืออาการเดิมที่แย่ลงชัดเจนต่อเนื่องอย่างน้อยหนึ่งถึงสามวัน โดยไม่ได้เกิดจากไข้หรือการติดเชื้อ และไม่ใช่ความผิดปกติเดิมที่ค้างจากรอบก่อน[13] การแยกของจริงจากของปลอมสำคัญ เพราะสเตียรอยด์ไม่มีประโยชน์ในรายที่ไม่ใช่การกำเริบ

pseudo-relapse คือการกลับมาของอาการเดิมเมื่อร่างกายอยู่ในภาวะที่ทำให้การนำสัญญาณแย่ลงชั่วคราว เช่น ไข้จากการติดเชื้อ อยู่ในที่ร้อน หรือออกกำลังกายหนัก อุณหภูมิที่สูงขึ้นทำให้เกิด conduction block ในเส้นใยที่ไมอีลินเสียหายอยู่แล้ว อาการจึงกลับมาแล้วหายเมื่ออุณหภูมิลดลง[13]

ประเด็น อาการกำเริบจริง pseudo-relapse
ระยะเวลา ต่อเนื่องเกิน 24 ชั่วโมง ถึงหลายสัปดาห์ เป็นชั่วโมง หายเมื่อร่างกายเย็นลง
อาการ อาการใหม่ หรือเดิมที่แย่ลงชัด อาการเดิมกลับมาเหมือนเดิม
ตัวกระตุ้น ไม่มีตัวกระตุ้นชัด ไข้ ติดเชื้อ ร้อน เหนื่อย นอนน้อย
MRI มักมีรอยโรคใหม่ ไม่มีรอยโรคใหม่
การรักษา สเตียรอยด์ขนาดสูงตามข้อบ่งชี้ แก้สาเหตุ เช่น รักษาการติดเชื้อ ลดความร้อน

สิ่งที่ต้องทำคือวัดอุณหภูมิและหาการติดเชื้อก่อนทุกครั้ง โดยเฉพาะทางเดินปัสสาวะและทางเดินหายใจ ซึ่งกระตุ้น pseudo-relapse ได้บ่อย[13][14] ถ้าไม่มีไข้และอาการใหม่อยู่เกินหนึ่งวัน ควรติดต่อทีมรักษาภายในสองสามวัน เพราะการรักษาเร็วช่วยให้ฟื้นเร็วขึ้น[14]

รักษาอาการกำเริบ: สเตียรอยด์คือหลัก แล้วอะไรต่อไป

มาตรฐานคือสเตียรอยด์ขนาดสูงทั้งทางหลอดเลือดและรับประทาน โดยต้องสั่งและควบคุมโดยแพทย์ การทบทวนอย่างเป็นระบบของการทดลองแบบสุ่มพบว่าสเตียรอยด์ลดโอกาสที่อาการจะแย่ลงหรือคงอยู่ภายในห้าสัปดาห์แรกเทียบยาหลอก (odds ratio 0.37) และการให้ห้าวันกับสิบห้าวันให้ผลไม่ต่างกัน[15]

สเตียรอยด์ช่วยเร่งการฟื้นตัวจากรอบนั้น แต่ไม่มีหลักฐานว่าลดความพิการระยะยาว จึงไม่ควรใช้บ่อยโดยไม่จำเป็น ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือนอนไม่หลับ รสโลหะในปาก ใจสั่น น้ำตาลในเลือดสูง และอารมณ์แปรปรวน ซึ่งพบมากในกลุ่มที่กินสเตียรอยด์ขนาดสูง[15] ผู้ป่วยเบาหวาน ความดันสูง หรือมีแผลในกระเพาะต้องแจ้งแพทย์ก่อนรับยาเสมอ ในรายที่รุนแรงและไม่ตอบสนอง แพทย์อาจพิจารณาการฟอกพลาสมา (Plasma exchange)ในโรงพยาบาล[14]

ยาปรับการดำเนินโรค (Disease-modifying therapies หรือ DMT): เริ่มเร็วและเลือกอย่างไร

หลักคิดคือเริ่มยาปรับการดำเนินโรคตั้งแต่เนิ่น ๆ เพราะการอักเสบที่สะสมในช่วงแรกเป็นตัวกำหนดความพิการในอีกสิบปีข้างหน้า แนวทาง ECTRIMS/EAN ให้เลือกยาจากกิจกรรมโรค ความรุนแรงของอาการกำเริบ ผล MRI และความเสี่ยงของผู้ป่วยแต่ละคน[16]

หลักฐานระดับสูงสุดมาจากการวิเคราะห์เครือข่ายของการทดลองแบบสุ่ม 50 การศึกษา ผู้เข้าร่วม 36,541 คน ยาที่ลดสัดส่วนผู้ป่วยที่มีอาการกำเริบใน 12 เดือนได้มากคือ natalizumab และ fingolimod (risk ratio 0.52 และ 0.48) ขณะที่ interferon beta-1a และ glatiramer acetate ลดได้ราวร้อยละ 16[17]

กลุ่มยา ตัวอย่าง จุดเด่น ความเสี่ยงและการติดตาม
ฉีดปรับภูมิ interferon beta, glatiramer acetate ใช้มานาน ข้อมูลความปลอดภัยยาว อาการคล้ายไข้หลังฉีด ผลต่อตับและเม็ดเลือด
กินชนิดแรก teriflunomide, dimethyl fumarate ใช้สะดวก ผลปานกลาง ตับอักเสบ เม็ดเลือดขาวต่ำ อาการหน้าแดงร้อนวูบวาบ
ปรับตัวรับ sphingosine-1 fingolimod, siponimod, ozanimod ผลดี ลดการกำเริบชัด หัวใจเต้นช้าตอนเริ่ม ตับ จอประสาทตา และ rebound เมื่อหยุด
ยาในกลุ่มโมโนโคลนอลแอนติบอดีที่ออกฤทธิ์ต่อ VLA-4 natalizumab ประสิทธิภาพสูงมาก PML จากไวรัส JC ต้องตรวจแอนติบอดีและติดตาม
โมโนโคลนอลต่อ CD20 rituximab, ocrelizumab, ofatumumab ผลดี ใช้ใน PPMS ได้ การติดเชื้อ ระดับบีเซลล์ต่ำ ไวรัสตับอักเสบบีกำเริบ
กินกดภูมิชนิดแรง cladribine, alemtuzumab ผลดีมาก ใช้นาน ๆ ครั้ง การติดเชื้อฉวยโอกาส ภูมิต้านตนเองใหม่ ติดตามระยะยาว

ความเสี่ยงที่ต้องพูดตรง ๆ คือ progressive multifocal leukoencephalopathy (PML) ในผู้ใช้ natalizumab ซึ่งเป็นการติดเชื้อในสมองจากไวรัส JC ที่อาจทำให้พิการหรือเสียชีวิต ความเสี่ยงขึ้นกับระยะเวลาที่ใช้ การเคยได้ยากดภูมิมาก่อน และสถานะแอนติบอดีต่อไวรัส JC ซึ่งใช้จัดระดับความเสี่ยงและความถี่ในการติดตาม[20] ทะเบียนในฝรั่งเศสพบอุบัติการณ์ลดลงหลังใช้มาตรการคัดกรอง[21]

อีกเรื่องที่อันตรายคือ rebound เมื่อหยุดยาบางตัว โรคอาจกำเริบรุนแรงหลังหยุด fingolimod จึงต้องหยุดแบบค่อยเป็นค่อยไปพร้อมเปลี่ยนไปยาตัวใหม่ภายในไม่เกินสี่สัปดาห์[22]

ยาทุกตัวมีผลต่อตับในระดับต่างกัน จึงต้องตรวจตับก่อนเริ่มและระหว่างใช้ตามแผนของแพทย์[23] สำหรับรูปแบบเดินหน้า แนวทางมีการใช้ siponimod ใน secondary progressive MS (hazard ratio 0.79)[18] และ ocrelizumab ใน primary progressive MS[19]

อาการเรื้อรังที่ต้องจัดการ

ความเกร็งตัวของกล้ามเนื้อ (spasticity) ทำให้เดินลำบากและปวด แนวทางที่ได้ผลคือการยืดกล้ามเนื้อและการกายภาพสม่ำเสมอ ร่วมกับยาลดเกร็งเมื่อจำเป็น และในรายที่จำกัดมากอาจใช้ยาฉีดหรือเครื่องมือฝังใต้ผิวหนัง[24]

ปัญหาปัสสาวะพบได้ตลอดโรค โดยประมาณการว่าผู้ป่วยร้อยละ 80–90 จะมีอาการทางเดินปัสสาวะส่วนล่างช่วงใดช่วงหนึ่ง ที่พบบ่อยคือปัสสาวะเร่งและกลั้นไม่อยู่ ซึ่งรักษาได้ด้วยการปรับพฤติกรรมและยา[25]

ปวดจากความผิดปกติของเส้นประสาทตอบสนองต่อยาบางกลุ่มเท่านั้น เช่น ยากันชักบางชนิดหรือ tricyclic ไม่ใช่ยาแก้ปวดทั่วไป[26] ส่วนความล้ามีหลักฐานชัดว่าการออกกำลังกายแบบมีโครงสร้างช่วยลดได้ (ขนาดผลรวม SMD -0.53) และการทดลองแบบสุ่มล่าสุดพบว่า CBT, modafinil หรือใช้ทั้งสองอย่างร่วมกัน ให้ผลใกล้เคียงกัน[27][28] กรณีเดินลำบาก ยา dalfampridine ช่วยให้คะแนนการเดินดีขึ้นเล็กน้อยแต่ชัดเจน[31]

อารมณ์ซึมเศร้าไม่ใช่เรื่องแยกจากโรค การวิเคราะห์ข้อมูลรวมพบความชุกของภาวะซึมเศร้าในผู้ป่วย MS ร้อยละ 30.5 และโรควิตกกังวลร้อยละ 22.1[29] ปัญหาความจำและสมาธิพบได้ตั้งแต่ระยะแรกแม้ความพิการทางกายน้อย ควรประเมินด้วยแบบทดสอบมาตรฐานก่อนสรุปว่าเป็นความจำเสื่อม[30]

ตั้งครรภ์และ MS

การตั้งครรภ์ไม่ได้ทำให้โรคแย่ลงโดยรวม แต่รูปแบบการกำเริบเปลี่ยนไป การวิเคราะห์รวม 7,034 การตั้งครรภ์พบอัตรากำเริบต่อปีลดจาก 0.57 ก่อนตั้งครรภ์ เหลือ 0.36, 0.29 และ 0.16 ในไตรมาสที่หนึ่ง สอง และสาม แล้วพุ่งขึ้นเป็น 0.85 หลังคลอด[32] การวิเคราะห์เชิงระบบอีกฉบับพบความเสี่ยงกำเริบในสามเดือนแรกหลังคลอดเกือบสองเท่าของช่วงก่อนตั้งครรภ์ (incidence rate ratio 1.87)[33]

ตัวเลขหลังคลอดที่สูงนี้ส่วนหนึ่งมาจากการหยุดยา ทะเบียนขนาดใหญ่ 6,341 การตั้งครรภ์พบว่าการหยุดหรือเว้นยาไประหว่างตั้งครรภ์เพิ่มอัตราการกำเริบอย่างมีนัยสำคัญ และเสี่ยงสูงเป็นพิเศษในผู้ที่ได้ natalizumab แล้วเว้นยาว หรือได้ fingolimod (อัตราความเสี่ยง 2.18 และ 2.15)[34] จึงควรคุยเรื่องการมีบุตรกับนักประสาทวิทยาก่อนตั้งครรภ์หลายเดือน เพื่อวางแผนว่ายาตัวใดหยุด ตัวใดใช้ต่อได้ และจะกลับมาเริ่มเมื่อไร[22][34] เรื่องการให้นมต้องคุยเป็นราย ๆ เพราะยาหลายตัวผ่านน้ำนมในปริมาณที่ยังมีข้อมูลไม่พอ[33]

ชีวิตประจำวัน: งาน การเดินทาง และการออกกำลังกาย

การออกกำลังกายไม่ทำให้โรคกำเริบ และเป็นหนึ่งในวิธีที่หลักฐานดีที่สุดสำหรับความล้าและการทรงตัว ควรเริ่มจากกิจกรรมที่ทนได้ เช่น เดินเร็ว ว่ายน้ำ หรือฝึกแรงต้าน แล้วค่อย ๆ เพิ่ม โดยมีนักกายภาพบำบัดช่วยออกแบบในรายที่เดินลำบาก[27]

การจัดการความร้อนต้องวางแผน เพราะอุณหภูมิสูงทำให้อาการเดิมกำเริบชั่วคราวได้จริง การศึกษาพบว่าผู้ที่มีความไวต่อความร้อนมักเป็นกลุ่มที่ยังไม่ได้รับยาปรับการดำเนินโรค[7] ควรออกกำลังกายในที่ร่มหรือน้ำเย็น ส่วนการขับรถต้องระวังเมื่อมีอาการชาที่เท้า การมองเห็นลดลง หรือความล้า การปรับบ้าน เช่น ราวจับและพื้นกันลื่น ช่วยลดการหกล้ม และหากต้องเปิดเผยโรคกับที่ทำงาน ควรเตรียมข้อมูลสั้น ๆ ว่าโรคเป็นอย่างไรและต้องลาบ่อยแค่ไหน

ติดตามโรค: MRI, EDSS และการตัดสินใจเรื่องยา

การติดตามวัดที่หลักฐานว่ายังมีกิจกรรมโรคอยู่หรือไม่ MRI ตามมาตรฐานช่วยให้เห็นรอยโรคใหม่ที่ยังไม่มีอาการ ซึ่งทำนายการกำเริบในอนาคต แต่ความถี่ที่เหมาะสมขึ้นกับกิจกรรมโรคและแผนการรักษาของแต่ละคน ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกคน[9][36]

ระดับความพิการวัดด้วย EDSS ซึ่งใช้กันทั่วโลกและอิงการเดินเป็นหลัก ค่าตั้งแต่ 0 ถึง 10 โดยค่าที่สูงขึ้นหมายถึงความพิการมากขึ้น การเปลี่ยนเล็กน้อยจึงมีความหมายมาก[35] ควบคู่กับการประเมินความจำและสมาธิซึ่งไม่ปรากฏใน EDSS เลย[30] เมื่อโรคสงบหลายปีอาจพิจารณาลดหรือเปลี่ยนยา แต่ต้องอาศัยทั้ง MRI อาการ และความเสี่ยง rebound[36]

ข้อมูลที่ต้องระวัง: คำทำนาย และการรักษาทางเลือก

MS ในยุคยาปัจจุบันไม่ได้ทำให้อายุขัยสั้นลงมากนัก แต่ยังสั้นกว่าคนทั่วไป การศึกษาตามรุ่นในผู้ป่วย 1,795 รายพบอายุขัยมัธยฐานสั้นกว่าคนทั่วไปราว 8–9 ปี และปัจจัยที่สัมพันธ์กับ survival ที่แย่ลงคือเริ่มโรคตอนอายุมากและรูปแบบ progressive ตั้งแต่ต้น[37]

การทบทวนของ Cochrane ไม่พบว่าการเสริมวิตามินดีลดอัตราการกำเริบหรือรอยโรคที่เพิ่ม gadolinium ภายใน 52 สัปดาห์[38] และการทดลองแบบสุ่มขนาดใหญ่ในผู้ที่มีอาการครั้งแรกก็ไม่พบว่าลดกิจกรรมโรค[39] ขณะที่การทดลองอีกรายงานผลทางบวก จึงยังสรุปไม่ได้ว่าวิตามินดีช่วยควบคุมโรค และไม่ควรใช้แทนยา DMT[43]

ทฤษฎี CCSVI (หลอดเลือดดำคอตีบทำให้เลือดไหลออกจากสมองไม่ดี) เคยนำไปสู่การถ่างหลอดเลือด แต่การทบทวนของ Cochrane จาก 3 การทดลองแบบสุ่มเทียบกับหัตถการหลอกไม่พบว่าการถ่างหลอดเลือดทำให้อาการดีขึ้น[40]

เรื่องสเต็มเซลล์ต้องแยกให้ถูก การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดแบบไม่ทำลายไขกระดูกทั้งหมดมีงานทดลองแบบสุ่มในผู้ป่วย RRMS ที่กำเริบรุนแรงซึ่งพบว่าดีกว่าการใช้ยา DMT ต่อเนื่อง แต่เป็นวิธีที่เสี่ยงสูงและทำได้ในศูนย์เฉพาะ ไม่ใช่การรักษาทั่วไปและรับประกันการหาย[42] ส่วนคำอ้างว่าอาหารหรืออาหารเสริมใดรักษา MS ให้หายขาดยังไม่มีหลักฐานรองรับ การศึกษาที่ดีที่สุดพบเพียงว่าอาหารบางรูปแบบอาจช่วยเรื่องความล้าและคุณภาพชีวิต[41]

คำถามที่พบบ่อย

MS รักษาหายไหม

ยังไม่หายขาด แต่ควบคุมได้ ยา DMT ลดการกำเริบและรอยโรคใหม่ได้ชัด และชะลอการสะสมความพิการได้ในหลายราย[5][17]

อาการเริ่มแรกของ MS เป็นอย่างไร

ที่พบบ่อยคือตามัวข้างเดียวที่เจ็บเมื่อกลอกตา ชาหรือซ่าครึ่งตัว อ่อนแรงขาข้างหนึ่ง หรือเดินเซ โดยมักดำเนินหลายวันแล้วทุเลาบางส่วน[5][6]

ต้องฉีดยาตลอดชีวิตไหม

ไม่จำเป็นต้องเป็นยาฉีดหรือตัวเดิมตลอดชีวิต เพราะยาฉีด MS เป็นเพียงบางกลุ่มและยังมียารับประทานอีกหลายตัว แพทย์จะทบทวนทุกปี แต่การลดหรือหยุดยาต้องวางแผนกับแพทย์ทุกครั้ง[22][36]

ยา MS ตัวไหนดีที่สุด

ไม่มีตัวที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน ยาออกฤทธิ์สูงอย่าง natalizumab, cladribine และ alemtuzumab ลดการกำเริบได้มากกว่า interferon หรือ glatiramer acetate แต่เสี่ยงเรื่องการติดเชื้อมากกว่า[16][17]

เป็น MS แล้วตั้งครรภ์ได้ไหม

ได้ การตั้งครรภ์ไม่ได้ทำให้โรคแย่ลงโดยรวมและอัตรากำเริบลดลงในไตรมาสที่สาม แต่ความเสี่ยงเพิ่มในสามเดือนแรกหลังคลอด ควรวางแผนกับนักประสาทวิทยาก่อนตั้งครรภ์[32][33][34]

อาการกำเริบต้องทำอย่างไร

บันทึกวันเวลาและอุณหภูมิ และประเมินว่ามีไข้หรือการติดเชื้อหรือไม่ อาการใหม่ที่ต่อเนื่องเกิน 24 ชั่วโมงโดยไม่มีไข้ควรติดต่อทีมรักษาภายในสองสามวัน[13][14][15]

MS ทำให้พิการเดินไม่ได้ไหม

ไม่เสมอไป ผู้ป่วยจำนวนมากเดินได้เองตลอดชีวิต แต่บางรายมีความพิการสะสม โดยเฉพาะเมื่อเริ่มโรคตอนอายุมากหรือมีรูปแบบ progressive ตั้งแต่ต้น[1][37]

MRI พบรอยโรคขาวแปลว่าเป็น MS ไหม

ไม่แปลว่าเป็น MS ทันที รอยโรคขาวพบได้ในคนสูงอายุ ไมเกรน โรคหลอดเลือดสมองขนาดเล็ก และโรคเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน การวินิจฉัยต้องมีอาการที่เข้าได้ร่วมกับรอยโรคที่กระจายในที่และเวลา และต้องแยก NMOSD กับ MOGAD ด้วยการตรวจแอนติบอดี[1][9][12]

สรุป

MS เป็นโรคเรื้อรังที่ระบบภูมิคุ้มกันทำลายไมอีลินในสมองและไขสันหลัง อาการมาเป็นครั้ง ๆ และแต่ละครั้งอาจทิ้งความบกพร่องไว้ การวินิจฉัยอาศัยเกณฑ์ McDonald ร่วมกับ MRI และต้องแยก NMOSD กับ MOGAD ก่อนเริ่มยาเสมอ

อาการกำเริบจริงต้องต่อเนื่องเกิน 24 ชั่วโมงและไม่มีไข้หรือการติดเชื้อ ส่วนอาการที่กลับมาเพราะความร้อนหรือการติดเชื้อไม่ต้องใช้สเตียรอยด์ สเตียรอยด์ช่วยให้ฟื้นเร็วขึ้นแต่ไม่เปลี่ยนพยากรณ์ระยะยาว ขณะที่ยา DMT คือหัวใจของการชะลอความพิการและควรเริ่มแต่เนิ่น ๆ

สิ่งที่ผู้ป่วยทำได้เองคือจดบันทึกอาการและตัวกระตุ้น ออกกำลังกายสม่ำเสมอ จัดการความร้อน และไม่หยุดยาหรือเปลี่ยนยาเอง ส่วนคำอ้างเรื่องอาหาร วิตามินดีขนาดสูง CCSVI หรือสเต็มเซลล์ที่บอกว่ารักษาให้หาย ยังไม่มีการศึกษาที่ยืนยันได้

คำเตือนด้านความปลอดภัย (อ่านก่อนใช้): ถ้าอาการทางระบบประสาทใหม่หรืออาการเดิมแย่ลงต่อเนื่องเกิน 24 ชั่วโมง ให้พบแพทย์หรือติดต่อนักประสาทวิทยาโดยเร็ว ถ้าตามัวเฉียบพลันทั้งสองข้าง พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก หรือซึมลง ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ทันที ห้ามเริ่มหรือหยุดยากดภูมิด้วยตัวเอง เพราะการหยุดยาบางชนิดเองทำให้โรคกำเริบรุนแรงกว่าเดิม และห้ามวินิจฉัย MS จากผล MRI เพียงอย่างเดียว

แหล่งอ้างอิง